Home

—του Γιώργου Θεοχάρη—

Σήμερα κλείνουν 40 χρόνια από την εφεύρεση του “Κύβου του Ρούμπικ”, του δημοφιλέστερου παζλ όλων των εποχών. Επειδή πάρα πολλοί από τους γεννημένους 40+ χρόνια πριν (αλλά πολλοί νεότεροι) έχουμε περάσει ατέλειωτες ώρες διασκεδάζοντας (ή/και βρίζοντας) με τον “Κύβο”, η σημερινή επέτειος είναι μια καλή αφορμή να τον θυμηθούμε και να τον γνωρίσουμε καλύτερα.

Λίγη ιστορία

Το 1974 ο Ernő Rubik, ένας νεαρός Ούγγρος γλύπτης και καθηγητής της αρχιτεκτονικής, κατασκεύασε στη Βουδαπέστη ένα περίεργο αντικείμενο. Ήταν ένας πολύχρωμος κύβος, του οποίου τα 3×3 επίπεδα περιστρέφονταν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, χωρίς το σύνολο να σπάει ή να διαλύεται. Ως δάσκαλος, ο Ρούμπικ πάντα έψαχνε για νέα, συναρπαστικά εκπαιδευτικά εργαλεία. Το μοντέλο του κύβου που κατασκεύασε σκόπευε να το χρησιμοποιήσει για να εξηγήσει στους φοιτητές του τις χωρικές σχέσεις στις 3 διαστάσεις. Όταν όμως μπέρδεψε τα χρώματα των έξι πλευρών και προσπάθησε να αποκαταστήσει τη χρωματική τάξη (χωρίς, φυσικά, να τα καταφέρει με τη μία! – του πήρε πάνω από μήνα να βρει τη λύση) συνειδητοποίησε ότι είχε εφεύρει ένα καταπληκτικό τρισδιάστατο παζλ συνδυασμών. Έτσι προέκυψε ο πρώτος “Kύβος του Ρούμπικ”. Ακόμα και τότε, όμως, ο Ρούμπικ δεν μπορούσε να φανταστεί ότι είχε εφεύρει το παιχνίδι που θα έκανε σε μερικά χρόνια τις περισσότερες πωλήσεις όλων των εποχών. Ο ίδιος πάντα πίστευε ότι ο “Κύβος” ήταν κυρίως ένα αντικείμενο τέχνης, ένα αρθρωτό γλυπτό που συμβόλιζε τις έντονες αντιθέσεις της ανθρώπινης κατάστασης: πρόβλημα – λύση∙ απλότητα – πολυπλοκότητα∙ τάξη – χάος.

Erno RubikΜόνο αφού ο Ρούμπικ παρουσίασε το πρωτότυπό του στους φοιτητές και τους φίλους του, άρχισε να συνειδητοποιεί τις εμπορικές δυνατότητες του “Κύβου”. Το καταπληκτικό με αυτό το παζλ ήταν ότι όποιος τον έπαιρνε στα χέρια του, ήξερε ακριβώς τι έπρεπε να κάνει χωρίς να του δοθούν οδηγίες. Όπως ήταν φυσικό, γυάλισε το υπαρκτοσοσιαλιστικό μάτι του εφευρέτη. Οι πρώτοι “Κύβοι” κατασκευάστηκαν και διατέθηκαν στην Ουγγαρία από την Politechnika. Ονομάζονταν “Μαγικοί Κύβοι” και ήταν δύο φορές βαρύτεροι από τους γνωστούς μας “Κύβους”. Οι πρώτες ενδείξεις ήταν παραπάνω από ενθαρρυντικές: εδώ υπήρχε πολύ ψωμί. Αλλά πώς θα περνούσε το προϊόν στη διεθνή αγορά; Στη δεκαετία του ’70 η Ουγγαρία, ως χώρα του ανατολικού μπλοκ, δεν είχε πάρε-δώσε με τη Δύση: το δόγμα ήταν «δεν εξάγουμε, δεν εισάγουμε, (δεν) έχουμε απ’ όλα, είμεθα ντε-και-καλά ευτυχείς». Απλά πράματα.

il_340x270.572166283_c4itΝαι, αλλά ο “Κύβος” είχε ήδη αποκτήσει μία δυναμική που ούτε το Σιδηρούν Παραπέτασμα μπορούσε να σταματήσει. Δείγματα βγήκαν από την Ουγγαρία μέσα στους χαρτοφύλακες ξετρελαμένων μαθηματικών που έπαιρναν μέρος σε διεθνή συνέδρια. Μετά, ένας εκπατρισμένος Ούγγρος επιχειρηματίας τον παρουσίασε στην Έκθεση Παιχνιδιών στη Νυρεμβέργη το 1979. Εκεί ένας οξυδερκής παιχνιδο-έμπορος, ο Tom Kremer, ανέλαβε την παγκόσμια προώθησή του. Στον χορό μπήκε και μια εταιρεία, η Ideal Toy Co, η οποία έκανε την τύχη της. Τα στελέχη της εταιρείας σκέφτηκαν ότι το αρχικό όνομα παρέπεμπε στη μαγεία, πράγμα ανεπιθύμητο, κι έτσι αποφάσισαν να ξαναβαφτίσουν το προϊόν “Κύβο του Ρούμπικ”. Και μετά άρχισαν να πουλάνε τρελά. Μέσα σε λίγα χρόνια δεν υπήρχε άνθρωπος που να μην είχε έστω ακούσει το όνομα του Ρούμπικ. [Ο μόνος με ανάμεικτα συναισθήματα ήταν ο ίδιος Ρούμπικ, γιατί ανάμεσα στους άλλους τον έμαθαν καλά και οι ουγγρικές αρχές της εποχής, γεγονός που προκάλεσε κάμποσα προβληματάκια στον πλούσιο, διάσημο και “προδότη” εφευρέτη.)]

Από το 1980, που άρχισε η διεθνής καριέρα του “Κύβου”, μέχρι και το 2008, υπολογίστηκε ότι είχαν διατεθεί κάπου 350 εκατομμύρια τεμάχια (αυθεντικά, χώρια οι μαϊμούδες και οι παραλλαγές). Περίπου ένας στους επτά ανθρώπους εν ζωή σήμερα έχουν παίξει με τον “Κύβο του Ρούμπικ”. Χωρίς αμφιβολία, είναι το παιχνίδι που χαρακτηρίζει ολόκληρη τη δεκαετία του ’80. Η δε επιρροή του είχε (και έχει) πάμπολλες πολιτισμικές εκφάνσεις: κινήματα τέχνης (ο Κυβισμός του Rubik), βιντεοπαίχνιδα, εμφανίσεις σε χολιγουντιανές υπερπαραγωγές, τηλεοπτική εκπομπή αφιερωμένη στον “Κύβο”, νέο άθλημα (Speedcubing) με δική του Παγκόσμια Ομοσπονδία. Μέχρι στο διάστημα έφτασε η χάρη του, με αστροναύτες να γεμίζουν ώρες μοναξιάς μαζί του. Ο “Κύβος” κατάφερε να γίνει συνώνυμος με την εξυπνάδα (και με τη σύγχυση που προκαλεί η απουσία της).

article-2581720-01E415EC000004B0-109_634x450

Πού οφείλεται η επιτυχία του “Κύβου”;

Κατά πρώτον, όπως ήδη αναφέρθηκε, δεν χρειάζεσαι οδηγίες για να ξεκινήσεις. Έπειτα, είναι φτηνός, φορητός, όμορφος! Δεν χρειάζεται ρεύμα! Και σε κάνει, ενίοτε, να αισθάνεσαι έξυπνος (και, συνηθέστερα, βλαξ) – σημαντικός παράγων στην επιτυχία ενός παιχνιδιού.

Και πώς λύνεται αυτό το πράγμα;

Κατα480px-Rubik's_cube.svgρχάς, ας είμαστε ρεαλιστές: δεν λύνεται. Χωρίς καθοδήγηση είναι σχεδόν αδύνατο να λυθεί. (Θεωρητικά, λύνεται και στην τύχη, αλλά τι ξέρει η τύχη από θεωρία;) Βασικά, αυτό είναι που καθιστά τον “Κύβο” ένα από τα πιο εξοργιστικά και “κολλητικά” παιχνίδια σκέψης που έχει συλλάβει ο ανθρώπινος νους.

Έχει 6 χρωματιστές (άσπρη, κόκκινη, μπλε, πορτοκαλί, πράσινη και κόκκινη) πλευρές, 8 γωνίες και 12 ακμές. Με δυο λόγια, οι δυνατές θέσεις του είναι:
5da9a176b3f96dae07741e34da0cd63b

Μιλάμε για 43 πεντάκις εκατομμύρια! Εντάξει, υπάρχουν αλγόριθμοι (ομάδες κινήσεων που κάνουν μία συγκεκριμένη δουλειά στον “Κύβο” και διευκολύνουν τη λύση του [αν ενδιαφέρεστε, δείτε εδώ], αλλά και πάλι, θέλει διάβασμα, μαθηματικά, αίσθηση του χώρου, ευστροφία, επιδεξιότητα, υπομονή, επιμονή. Πολλά δεν είναι; [Εδώ, οφείλω να ομολογήσω από προσωπική πείρα ότι η χαρά τού να βρίσκεις μόνος σου έναν αλγόριθμο σού δίνει μεγάλη ικανοποίηση (αλλά και τα μπινελίκια που κατεβάζεις κατά τη διαδικασία έχουν ενίοτε ανεκτίμητα ψυχοθεραπευτικά αποτελέσματα).]

Ποιος είναι ο (μέχρι στιγμής) ταχύτερος παίχτης;

Το πρώτο πρωτάθλημα Speedcubing διοργανώθηκε από το Guinness Book of World Records στο Μόναχο στο 1981, και ο νικητής είχε κάνει χρόνο 38 δευτερόλεπτα.

0,,11708068-EX,00Σήμερα, υπό την αιγίδα του World Cube Association διοργανώνονται ποικίλοι αγώνες, όπου οι Speedcubers διαγωνίζονται με δεμένα μάτια (σε μία άλλη παραλλαγή ο παίχτης έχει δεμένα τα μάτια και ο συμπαίχτης του τού δίνει οδηγίες), υποβρύχια (με μία ανάσα!), με τα πόδια (!), με κριτήριο τις λιγότερες δυνατές κινήσεις. Εν ολίγοις, σκέτο τσίρκο! (Αλλά να μην ξεχνιόμαστε: στην pop culture, τσίρκο σημαίνει επιτυχία.)

Ας κλείσουμε την αναφορά στον αγαπημένο μας “Κύβο του Ρούμπικ” με έναν απίστευτο τύπο, ονόματι Mats Valk, ο οποίος έχει κάνει χρόνο 5΄.55΄΄, που είναι και το τρέχον παγκόσμιο ρεκόρ. Τι να πει κανείς; Στο βίντεο που ακολουθεί, η προσπάθειά του υπάρχει και σε αργή κίνηση – όχι ότι αυτό βοηθάει σε κάτι: ακόμα κι έτσι, είναι πολύ γρήγορος για τα ανθρώπινα!

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

2 thoughts on ““Κύβος του Ρούμπικ”, ετών 40

  1. Παράθεμα: Ο κύβος του Ρούμπικ σε 5,2 δευτερόλεπτα | dimart

  2. Παράθεμα: “Κύβος του Ρούμπικ”, ετών 40 | dimart | Heart and Mind

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s