Παρακαλώ για τον Γκοντάρ μην κλαίτε

download

—της Ελένης Κεχαγιόγλου για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Η κοινή γνώμη σαν να αναμένει καθημερινά τη δήλωση ενός επωνύμου, προκειμένου να έχει τη χαρά να προβεί σε αναθέματα, αποδοκιμασίες και γιουχαΐσματα, στο πεδίο του δημόσιου λόγου που είναι πλέον τα social media. Και όπως άλλοτε, οι λούμπεν εκπομπές του Αντρέα Μικρούτσικου δημιουργούσαν στην πλειονότητα των τηλεθεατών το αίσθημα ότι «υπάρχουν πολύ χειρότερα και μια χαρά είμαστε», σήμερα παρατηρείται ετοιμότητα μνησικακίας προς τους ανθρώπους των γραμμάτων και της τέχνης.

Η κρίση έθεσε ανοήτως (και στο πλαίσιο μιας νέας συντήρησης που φορά ένδυμα προοδευτικό) το ερώτημα «γιατί σιωπούν οι διανοούμενοι», λες και δουλειά των διανοουμένων είναι να γράφουν μανιφέστα αφύπνισης του λαού ή να συνεγείρουν τις μάζες κι όχι να μιλούν διά της τέχνης τους. Κι αφού το ερώτημα αυτό το πήραν τοις μετρητοίς και παρασύρθηκαν στο να τοποθετηθούν από άνθρωποι των γραμμάτων έως και αοιδοί της νύχτας, προξενώντας τη μήνι του αντίπαλου κάθε φορά στρατοπέδου, είδαμε ότι έχουν ακονιστεί ανθρωποφαγικά ένστικτα πολιτών έτοιμων να χλευάσουν και να αποκαθηλώσουν ανθρώπους που (δικαίως ή επί ματαίω) είχαν ανεβάσει στο βάθρο του θαυμασμού τους, μα και να υποδεχτούν πανηγυρικά στο πάνθεον των ηρώων τους ήσσονος αξίας καλλιτέχνες απλώς και μόνο διότι κάτι κάπου είπαν από το οποίο προκύπτει ότι «νιώθουν τα προβλήματα».

Κι έτσι, η ελληνική κοινωνία από τη δεκαετία του 1990 και μετά, πατούσε την μπανανόφλουδα του λούστρου της δημοσιότητας και πλήθος τα νεαρά παιδιά ήθελαν να γίνουν δημοσιογράφοι, μοντέλα και ηθοποιοί (ή ό,τι ερχόταν πρώτο), ενώ τη δεκαετία του 2010 —χωρίς να απαξιωθεί πράγματι η φενάκη εκείνη του τίποτα—, το φιλοθέαμον κοινό παρακολουθούσε με αγαλλίαση την πτώση λαμπερών άλλοτε σταρ (μαζί με του εκδότη-συμβόλου του λαϊφστάιλ Πέτρου Κωστόπουλου, που πτώχευσε κι ο ίδιος). Ταυτόχρονα —με στρέβλωση του δημοκρατικού δόγματος «όλοι είμαστε ίσοι» σε «όλοι είμαστε ίδιοι»— εκφραζόταν όλο και περισσότερο η επιθυμία να απεκδυθούν οι άνθρωποι που ασχολούνται με την τέχνη από εκείνο που θεωρείτο ότι τους διαφοροποιούσε: το πνεύμα τους. Κι έτσι, να λοιδορηθούν λυσσαλέα· και έτσι, μια κάποια δήλωσή τους (παρερμηνευμένη, παραναγνωσμένη ή όχι) να γίνει η αφορμή για να απαξιωθεί κατά κανόνα και το έργο τους.

Ωστόσο, η θεωρία της τέχνης έχει απαντήσει στο ζήτημα αυτό: άλλο ο άνθρωπος, άλλο ο δημιουργός. Έτσι, λ.χ., το όνομα Ζαν Λυκ Γκοντάρ αντιστοιχεί σε έναν παριζιάνο ο οποίος τοποθετείται κι αυτός ως προς τα πολιτικά τεκταινόμενα με τρόπο αιρετικό ή σοκαριστικό ή προσβλητικό ή παιγνιώδη (ανάλογα με την «ανάγνωση» του καθενός), και —ταυτόχρονα— είναι το όνομα που έχει σφραγίσει όχι μόνο τον γαλλικό μα τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο ανεξίτηλα, συμβάλλοντας στην ανανέωσή του ως πρωτοπόρος της νουβέλ βαγκ. Δικαιούται ο καθείς να σχολιάζει τα όσα είπε για τη Μαρί Λεπέν και να τα θεωρεί είτε προβοκατόρικες δηλώσεις που ξεσήκωσαν διεθνή αντίδραση που θα κάνει τον αιρετικό ούτως ή άλλως Γκοντάρ να γελά, είτε ανατριχιαστικές ανοησίες από έναν γέρο άνθρωπο — κι ας υπήρξε άλλοτε ο «αριστοκράτης επαναστάτης».

Στην αναταραχή που δημιουργήθηκε, βρήκαν ευκαιρία οι καταπιεσμένοι από την κινηματογραφική τέχνη του, εκείνοι που ουδέποτε κατάφεραν να δουν ταινία του ολόκληρη ή όσοι αντιπαθούν το γαλλικό σινεμά συλλήβδην ή τον κινηματογραφιστή Γκοντάρ συγκεκριμένα να ακυρώσουν την καλλιτεχνική του διαδρομή να τον αξιολογήσουν και να τον βρουν «λίγο» και «υπερτιμημένο».

tumblr_liaj66DT9J1qz6f9yo1_500

Ο Ζαν Λυκ Γκοντάρ είναι 84 χρόνων. Και είναι έως σήμερα ενεργός. Η τελευταία του ταινία, με τον δηλωτικό τίτλο «Adieu au langage» («Αντίο στη γλώσσα») έφυγε βραβευμένη από το Φεστιβάλ των Καννών τον προηγούμενο Απρίλη — δεν πρόκειται, δηλαδή, για την περίπτωση κανενός γερο-ξεκούτη… Προσωπικά, στα όσα περί Μαρί Λεπέν είπε ο Γκοντάρ, και σε εκείνη την αποστροφή «το μόνο που επιθυμώ είναι κάτι να κινηθεί λίγο», αναγνωρίζω τον άνθρωπο που οδήγησε τον πειραματισμό της τέχνης του στα όριά της, στην προσπάθειά του να δομήσει μια καινούργια σχέση μεταξύ μύθου και πραγματικότητας. Σε κάθε περίπτωση, δεν έχει σημασία. Είτε θέλει κανείς να θεωρήσει φίλα προσκείμενο στη γαλλική ακροδεξιά τον Γκοντάρ σήμερα, είτε βλέπει σε αυτόν την επιθυμία ενός ανθρώπου να ταρακουνήσει με τις προβοκατόρικες δηλώσεις του μια βαλτωμένη κοινωνία, πιστός στην πολλαπλότητα του γκονταρικού σύμπαντος που ουδέποτε είναι μονοσήμαντο — όπως και να ‘χει, το σινεμά του Γκοντάρ είναι μια άλλη, μεγάλη, συζήτηση, για να ξοδεύεται σε συζητήσεις μεταξύ τυρού και αχλαδίου για την επικαιρότητα. Ακόμη κι αν θέλει κάποιος να πιστέψει ότι σήμερα ο Γκοντάρ ελκύεται από την ακροδεξιά, ο άλλοτε μαοϊκός εαυτός του δεν ακυρώνεται, ούτε καταργείται αναδρομικά ο πολιτικοποιημένος κινηματογραφιστής των ταινιών «Τρελός Πιερό», «Κινέζα», «Ζούσε τη ζωή της» κ.λπ. κ.λπ.

Παρακαλώ, λοιπόν, για τον Γκοντάρ, για τον κινηματογραφιστή Γκοντάρ, μην κλαίτε. Αντιθέτως, προφταίνετε να κλάψετε από συγκίνηση για το μέγεθος της τέχνης στο αφιέρωμα της Ταινιοθήκης της Ελλάδας, το οποίο ξεκίνησε στις 5 Ιουνίου και ολοκληρώνεται στις 18 του μήνα. Σήμερα, μάλιστα, στο πλαίσιο του αφιερώματος προβάλλεται η ταινία «Αυτοπροσωπογραφία του Δεκέμβρη», όπου ο σπουδαίος αυτός σκηνοθέτης του 20ού αιώνα αυτοβιογραφείται, σε μια ταινία γυρισμένη στο σπίτι του το 1995, και δίνει την ευκαιρία να έρθει ο θεατής σε επαφή με την ειρωνεία, το χιούμορ και τα λογοπαίγνια που χαρακτηρίζουν τον καλλιτέχνη. Παρακαλώ, για τον Γκοντάρ μην κλαίτε. Εξάλλου, έχει ο ίδιος πει: «Από παιδί πενθούσα ήδη τον εαυτό μου».

DBRnR67M4qjc1v43ziIywvtWo1_500

Εικόνα εξωφύλλου: η Anna Karina στο Ζούσε τη ζωή της (Vivre sa vie) του Γκοντάρ (1962)

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Παροράματα και ημαρτημένα

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.