Beautiful Greece

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα ρήματα

«Σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο ενιαίος και πιο ομοιόμορφος –και που θα γίνεται και που πρέπει να γίνεται έτσι– δεν θα μπορέσουμε να περάσουμε με καμία αρχαιοελληνική χλαμύδα και με καμία φουστανέλα της παράδοσης, αλλά μόνο με τη δημιουργία μας, με τη δημιουργική μας προσφορά σ’ αυτόν τον κόσμο».[1] Τα στοχαστικά λόγια είναι του Δημήτρη Χατζή, γραμμένα στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Τα ξαναθυμήθηκα πρόσφατα, όταν διάβασα την είδηση για τις έξι σύγχρονες «Καρυάτιδες» που, ντυμένες με αρχαιοελληνικές χλαμύδες, μπήκαν την προηγούμενη εβδομάδα στο Βρετανικό Μουσείο, αναζητώντας τη «χαμένη αδελφή» τους: την έβδομη Καρυάτιδα. Άλλη μια εκστρατεία για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, λοιπόν. Αυτή τη φορά οργανωμένη από διάσημους Έλληνες καλλιτέχνες, στο πλαίσιο μιας καμπάνιας για να γυρίσει «η Καρυάτιδα στη γη που τη γέννησε».

Το εντυπωσιακό χάπενινγκ τράβηξε αμέσως τα φώτα της δημοσιότητας.  «Ο κόσμος έκανε στην άκρη για να περάσουν. Τα φλας έδιναν και έπαιρναν και όλοι αναρωτιόνταν τι συμβαίνει», αναφέρει το σχετικό ρεπορτάζ. Ανάμεσα στις έξι Καρυάτιδες, ήταν και η διεθνούς φήμης σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου, που δήλωσε τα εξής:   «Στα πλαίσια του κινήματος που έχουμε οργανώσει με τον άντρα μου τον Θεόδωρο Ορφανίδη, από το 2010, ‘Beautiful Greece’ (Όμορφη Ελλάδα), με σκοπό να προσελκύσουμε την προσοχή του κόσμου και να ανατρέψουμε αυτό το αρνητικό κλίμα που έχει δημιουργηθεί για την χώρα μας, μέσα σε όλα θέλαμε να έρθουμε στο Λονδίνο. Με στόχο να παρουσιάσουμε ένα μοναδικό καλλιτεχνικό δρώμενο-διαμαρτυρία ώστε να βάλουμε και εμείς όχι μόνο το λιθαράκι αλλά μια κοτρόνα ολόκληρη για να μπορέσουν τα Γλυπτά του Παρθενώνα να επιστρέψουν στην πατρίδα μας. Εμείς είμαστε καλλιτέχνες δεν είμαστε πολιτικοί. Δεν έχουμε τόσο μεγάλη δύναμη αλλά αυτό που ζήσαμε στο Βρετανικό Μουσείο μας έδειξε ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι και μάλιστα πολύ μεγάλο».[2]

Στο μόνο πράγμα που θα συμφωνήσω με τη σημαντική καλλιτέχνιδα είναι ότι το κιτς θέαμα στο Βρετανικό Μουσείο και στο Χάιντ Παρκ έχει το δικό του ιδιαίτερο μέγεθος: όντως δεν πρόκειται για λιθάρι αλλά για κοτρόνα. Ακριβώς επειδή το ιδεολόγημα της «επιστροφής των Μαρμάρων» —μόνιμος τόπος του μπανάλ εθνικισμού, ήδη από την εποχή της Μελίνας— συνδέθηκε τώρα με την ιδεολογία της «επιστροφής στις ρίζες»: τη μελό πλοκή της ξενιτεμένης αδελφής Καρυάτιδας, με ενδυματολογική επιλογή τις αρχαιοελληνικές χλαμύδες. Στο σόου αυτό ενώθηκαν όντως οι «δύο Ελλάδες»: η «αρχαία Ελλάδα» των προκαταλήψεων, των στερεοτύπων και των ιδεολογικών συγχύσεων με τη σύγχρονη Ελλάδα της εύκολης δημοσιότητας και της γκλαμουράτης καριέρας. Η γελοία παρέλαση με τις χλαμύδες, ξεκομμένη πλήρως από τα πραγματικά και τα ιστορικά δεδομένα του παρελθόντος και του παρόντος, δείχνει πως το πάθος της «επιστροφής» όχι μόνο δεν μπορεί να διασωθεί μέσα στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κουλτούρα αλλά ήδη φαντάζει ως γκροτέσκο εξωτισμός μιας χώρας, που ξοδεύει το πολιτισμικό της κεφάλαιο σε μουσειακές φάρσες.

Η αναδίπλωση στον «τρυφερό λαϊκισμό μας», όπως εύστοχα τον χαρακτήριζε τότε αυτή τη νοοτροπιακή τάση ο Δημ. Χατζής, εξελίσσεται σε ένα μόνιμο πολιτισμικό σύνδρομο της Ελλάδας στα χρόνια της κρίσης. Το κακόγουστο Greek Pride με τις Καρυάτιδες έχει γίνει πλέον συνώνυμο μιας ιδιάζουσας εκστρατείας για να σωθεί η χαμένη τιμή της χώρας και να αποκατασταθεί η «κλεμμένη κληρονομιά της». Φοβάμαι όμως πως κι αυτή η εκστρατεία δεν απέχει πολύ από το σύνθημα που ακουγόταν στην Πλατεία των Αγανακτισμένων (πρώην πλατεία Συντάγματος): «φέρτε πίσω τα κλεμμένα». Τόσο ο άγριος όσο και ο τρυφερός λαϊκισμός έχουν πάντα ένα κοινό παρονομαστή. Ακυρώνουν τις αλλαγές και τις λύσεις που χρειάζονται για το μέλλον, κατασκευάζοντας μια φαντασιακή τιμωρία για το παρόν και μια φαντασιακή έξοδο προς το παρελθόν. Το ανησυχητικό είναι πως σε μια χώρα που το Υπουργείο Πολιτισμού έχει δοκιμάσει (και έχει δοκιμαστεί από) τα οράματα και θάματα του κ Ζαχόπουλου, του κ Τζαβάρα, του κ. Παναγιωτόπουλου και τώρα του κ. Τασούλα, η αρχαιοελληνική χλαμύδα εξακολουθεί να θεωρείται εξαγώγιμο προϊόν. Το εθνογραφικό κιτς με τις σκυθρωπές Καρυάτιδες μας υπενθύμισε ότι δεν υπάρχει μόνο η παλιά «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών» αλλά και η αυτή άλλη, η απίθανη, η νέα “Beautiful Greece”.

main_karyatides-6

 

[1] Δημήτρης Χατζής, Το πρόσωπο του Νέου Ελληνισμού. Διαλέξεις και δοκίμια, επιμ.-εισαγ. Βενετία Αποστολίδου, Το Ροδακιό, Αθήνα, 2005, σ. 183,

[2] http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=604457&h1=true#commentForm

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από τη στήλη Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.