Η εκδοτική δραστηριότητα ως τέχνη – Μέρος 2ο

Ιστορίες ανάγνωσης #12— μια στήλη για επίμονους αναγνώστες, γραμμένη από λάτρεις της ανάγνωσης

 

photo 1Το 2004, οι Εκδόσεις για μια Ελευθεριακή Κουλτούρα εκδίδουν και διανέμουν δωρεάν, σε ένα δεκαεξασέλιδο φυλλάδιο, ένα κείμενο του ιταλού συγγραφέα, εκδότη και μελετητή του ευρωπαϊκού μοντερνισμού Roberto Calasso (Ρομπέρτο Καλάσο· γενν. 1941), υπό τον τίτλο Η εκδοτική δραστηριότητα ως λογοτεχνικό είδος σε μετάφραση του Π. Καλαμαρά. Επρόκειτο για ομιλία του Calasso, που διαβάστηκε στις 17 Οκτωβρίου του 2001 στη Μόσχα, στην αίθουσα του Μουσείου Αρχιτεκτονικής Σούσεφ, όπου φιλοξενούνταν μια έκθεση αφιερωμένη στον εκδοτικό οίκο Αντέλφι (Adelphi Edizioni), στον οποίον ο Calasso άρχισε να εργάζεται το 1962 ενώ τον διευθύνει από το 1999. Στο παρακάτω απόσπασμα —επιλογή της Ελένης Κεχαγιόγλου—, ο Calasso διερευνά τα όρια της τέχνης της εκδοτικής δραστηριότητας, η οποία μπορεί —όπως αποφαίνεται— να υπάρχει ακόμη και σε δύσκολους καιρούς. Εξάλλου, όπως λέει, «οι καιροί είναι πάντοτε δύσκολοι». 

* * *

Ποια είναι τα όρια της τέχνης της εκδοτικής δραστηριότητας; Μπορεί να υπάρχει ακόμη και εν τη απουσία συγκεκριμένων ουσιαστικών της προϋποθέσεων, όπως το χρήμα και η αγορά; Η απάντηση ─απροσδόκητα─ είναι καταφατική. Τουλάχιστον αν δούμε ένα παράδειγμα που μας έρχεται από τη Ρωσία.

Με την επανάσταση του Οκτώβρη σε πλήρη εξέλιξη, εκείνες τις μέρες που θα αποτελέσουν, σύμφωνα με τον Αλεξάντρ Μπλοκ, «ένα μείγμα άγχους, τρόμου, τιμωρίας, ελπίδας», όταν τα τυπογραφεία είχαν κλείσει επ’ αόριστον και ο πληθωρισμός απογείωνε τις τιμές από λεπτό σε λεπτό, μια ομάδα συγγραφέων ─μεταξύ των οποίων ένας ποιητής όπως ο Χοντάσεβιτς κι ένας στοχαστής όπως ο Μπερντιάεφ, πολύ δε περισσότερο ο μυθιστοριογράφος Μιχαήλ Οσόργκιν, που αργότερα θα αποτελούσε τον χρονικογράφο εκείνων των γεγονότων─ σκέφτηκαν ένα εγχείρημα προφανώς τρελό, ν’ ανοίξουν δηλαδή ένα Βιβλιοπωλείο των Συγγραφέων, το οποίο θα επέτρεπε στα βιβλία, και κυρίως σε συγκεκριμένα βιβλία, να κυκλοφορούν.

Μιχαήλ Οσόργκιν
Μιχαήλ Οσόργκιν

Γρήγορα, το Βιβλιοπωλείο των Συγγραφέων θα καταστεί, σύμφωνα με τον Οσόργκιν, «το μοναδικό βιβλιοπωλείο στη Μόσχα» και σ’ ολόκληρη τη Ρωσία, στο οποίο ο πρώτος τυχόν θα μπορούσε ν’ αποκτήσει ένα βιβλίο “χωρίς εξουσιοδότηση”». Αυτό που ο Οσόργκιν και οι φίλοι του ήθελαν να φτιάξουν ήταν ένας μικρός εκδοτικός οίκος. Αλλά οι περιστάσεις το καθιστούσαν αδύνατο. Έτσι χρησιμοποίησαν το Βιβλιοπωλείο των Συγγραφέων ως υποκατάστατο του εκδοτικού οίκου. Όχι πλέον ένας τόπος παραγωγής νέων βιβλίων, αλλά ένα μέρος όπου γίνεται προσπάθεια να φιλοξενηθούν και να κυκλοφορήσουν πολυάριθμα βιβλία ─ενίοτε πολύτιμα, άλλοτε συνηθισμένα, συχνά αταίριαστα, πιθανόν προορισμένα να χαθούν─, τα οποία το ναυάγιο της Ιστορίας τα προσάραξε στους πάγκους του μαγαζιού τους.

Είχε σημασία να κρατηθούν στη ζωή ορισμένα πράγματα: να συνεχιστεί η ενασχόληση μ’ εκείνα τα ορθογώνια αντικείμενα από χαρτί, το φυλλομέτρημά τους, η τακτοποίησή τους, η κουβέντα γύρω απ’ αυτά, η ανάγνωσή τους στα διαλείμματα μεταξύ της εκπλήρωσης του ενός ή του άλλου καθήκοντος, τελικά το πέρασμά τους και σε άλλους.

Είχε σημασία η ύπαρξη και η διατήρηση μιας τάξης, μιας μορφής: η προσαρμογή της στις ελάχιστες και στοιχειώδεις απαιτήσεις, αυτή ακριβώς είναι η τέχνη της εκδοτικής δραστηριότητας. Κι έτσι συνέβη στη Μόσχα μεταξύ του 1918 και του 1922, με το Βιβλιοπωλείο των Συγγραφέων. Το οποίο έφτασε στην ακμή της ευγενικής του ιστορίας, όταν οι ιδρυτές του βιβλιοπωλείου αποφάσισαν, δεδομένου ότι η τυπογραφική δραστηριότητα ήταν αδύνατη, να ξεκινήσουν τη δημοσίευση μιας σειράς έργων σ’ ένα μοναδικό χειρόγραφο αντίτυπο. Ο πλήρης κατάλογος αυτών των κυριολεκτικά μοναδικών βιβλίων βρισκόταν στο σπίτι του Οσόργκιν στη Μόσχα, αλλά τελικά χάθηκε. Όμως όντας μυστηριώδης, παραμένει το μοντέλο και το πολικό αστέρι για οποιονδήποτε δοκιμάσει να κάνει τον εκδότη σε δύσκολους καιρούς. Και οι καιροί είναι πάντοτε δύσκολοι.

* * *

Εδώ το 1ο μέρος της ανάρτησης Η εκδοτική δραστηριότητα ως τέχνη

Εδώ άλλες Ιστορίες ανάγνωσης

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.