Ο Ελία Καζάν στην Ιερά οδό

kazan

Ο Ηλίας Καζάν (δεξιά) φωτογραφημένος με τον Μάνο Χατζιδάκι την εποχή των γυρισμάτων του «Αμέρικα, Αμέρικα»

—του Γιάννη Ζουμπουλάκη / Το Βήμα

«Ενώ δεν ξέχασε ποτέ τις ελληνοτουρκικές ρίζες του – όπως φαίνεται και στο «Αμέρικα, Αμέρικα» -, ελάχιστοι γηγενείς σκηνοθέτες είχαν παρόμοια με τη δική του επιμονή στον χειρισμό αμερικανικών θεμάτων και προβλημάτων ή έδειξαν τόσο ενδιαφέρον για την ειλικρίνεια της έντασης των ερμηνειών» γράφει ο ιστορικός του κινηματογράφου Ντέιβιντ Τόμσον για τον Ηλία Καζάν (1909 – 2003) στο βιβλίο του «A Biographical Dictionary of Film».
Τα λόγια συνοψίζουν με καίριο τρόπο και επί της ουσίας τη συνολική κινηματογραφική προσφορά του σκηνοθέτη ταινιών που έχωσαν νυστέρι στη ρίζα της αμερικανικής κοινωνίας: «Λεωφορείον ο πόθος», «Το λιμάνι της αγωνίας», «Λάσπη στ’ αστέρια», «Πυρετός στο αίμα», «Βίβα Ζαπάτα», «Ο συμβιβασμός».
Οι παραπάνω και εννέα ακόμα ταινίες του Καζάν θα είναι ο σκελετός τους μεγάλου αναδρομικού αφιερώματος «Αναφορά στον Ηλία Καζάν» που θα παρουσιαστεί από την Πέμπτη 9 Οκτωβρίου ως την Κυριακή 19 του μηνός στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος. Ταινία έναρξης του αφιερώματος θα είναι το «Βίβα Ζαπάτα» όπου ο Μάρλον Μπράντο υποδύθηκε τον μεξικανό επαναστάτη Εμιλιάνο Ζαπάτα ενώ θα ακολουθήσουν 14 ακόμα του ιδίου του Καζάν, καθώς και το ντοκιμαντέρ «Α letter to Elia» που σκηνοθέτησαν οι Μάρτιν Σκορσέζε – Κεντ Τζόουνς. Δέκα δε από τις ταινίες του Καζάν θα προβληθούν σε αποκατεστημένα φορμά.
Γεννημένος από έλληνες γονείς που είχαν μεταναστεύσει από την Κωνσταντινούπολη στην Αμερική, ο Καζάν κράτησε πάντα μια κριτική ματιά απέναντι στις αντιφάσεις της αμερικανικής κοινωνίας, ενώ η θητεία του στο θέατρο (Group Theatre και το Εργαστήριο Εργατικού Θεάτρου) εγκαινίασε τη συνεργασία του με τους μεγάλους συγγραφείς (Τζον Στάινμπεκ, Τενεσί Γουίλιαμς κ.ά.). Επίσης του επέτρεψε να αναδειχθεί σε μέγιστο σκηνοθέτη μεγάλων ηθοποιών: Μάρλον Μπράντο, Τζέιμς Ντιν, Βίβιαν Λι, Μοντγκόμερι Κλιφτ, Κερκ Ντάγκλας.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1930, όταν οι δραστηριότητες του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Αμερική ήταν πολύ έντονες στους καλλιτεχνικούς χώρους, ο Ηλίας Καζάν έγινε μέλος του. Η διαγραφή του θα γινόταν σύντομα αλλά τα πιστεύω του δεν θα άλλαζαν. «Συνέχισα να σκέφτομαι ως κομμουνιστής διότι το θέατρο είναι όπλο. Ενα έργο μπορεί να διδάξει» γράφει στην αυτοβιογραφία του «Η ζωή μου».
Πριν από 62 χρόνια όμως και ενώ είχε διαπρέψει με αριστερίζοντα θεατρικά έργα και ριζοσπαστικές κινηματογραφικές ταινίες όπως το «Μπούμερανγκ» και η «Συμφωνία κυρίων» (ένα σφοδρό «κατηγορώ» κατά του αντισημιτισμού) ο Καζάν χαρακτηρίστηκε προδότης των «πιστεύω» του: στις 10 Απριλίου του 1952 κατέδωσε στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών οκτώ ονόματα συναδέλφων του, οι οποίοι, όπως ο ίδιος, είχαν τελέσει μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος.
Για πολλούς η πράξη του Καζάν έμεινε διά παντός ασυγχώρητη. «Καθήστε πάνω στα χέρια σας αντί να σηκωθείτε για να χειροκροτήσετε» ήταν ένα από τα συνθήματα που κυκλοφορούσαν στο Χόλιγουντ μετά την ανακοίνωση ότι το 1999 ο 89χρονος Καζάν επρόκειτο να τιμηθεί με ειδικό Οσκαρ για τη συνολική προσφορά του στον κινηματογράφο – πράγμα που έγινε διά χειρός Μάρτιν Σκορσέζε και Ρόμπερτ Ντε Νίρο (ο τελευταίος πρωταγωνιστής του στον «Τελευταίο μεγιστάνα»). Δεν ήταν η πρώτη φορά που επικείμενη βράβευση του Καζάν προκαλούσε διαμαρτυρία στο Χόλιγουντ. Το 1997 οι επικριτές εμπόδισαν την Ενωση Κριτικών του Λος Αντζελες να τον βραβεύσει για τη συνολική προσφορά του, ενώ κάτι παρόμοιο είχε συμβεί και το 1989, όταν το διοικητικό συμβούλιο του Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου συνήλθε με την ιδέα να τον τιμήσει με το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς, πράγμα που τελικά δεν έγινε.
Το πρόγραμμα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10/10


19.45 Ενα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν (1945, 129′)
22.00 Βίβα Ζαπάτα  (1952, 113′)
ΣΑΒΒΑΤΟ 11/10
20.00 Το λιμάνι της αγωνίας (1954, 108′)
22.00 Λάσπη στ’ αστέρια (1960, 109′)
ΚΥΡΙΑΚΗ 12/10
19.45 Ανατολικά της Εδέμ (1955, 115′)
22.00 Γράμμα στον Ηλία (2010, 60′)
ΔΕΥΤΕΡΑ 13/10
19.30 Μαθητεία στον Καζάν: 1922 – Νίκος Κούνδουρος (1978, 135′)
22.00 Μπούμερανγκ!  (1947, 88′)
ΤΡΙΤΗ 14/10
19.30 Πυρετός στο αίμα (1961, 124′)
21.45 Ο τελευταίος μεγιστάνας (1976, 123′)
ΤΕΤΑΡΤΗ 15/10
20.00 Συζήτηση στρογγυλής τραπέζης
21.30 Μαθητεία στον Καζάν: Νύφες – Παντελής Βούλγαρης (2004, 128′)
ΠΕΜΠΤΗ 16/10
20.00 Πανικός στους δρόμους (1950, 96′)
22.00 Ανθρωπος σε τεντωμένο σκοινί (1953, 105′)
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 17/10
20.15 Λεωφορείον ο πόθος (1951, 122′)
22.15 Συμφωνία κυρίων (1947, 118′)
ΣΑΒΒΑΤΟ 18/10
19.00 Αμέρικα, Αμέρικα (1963, 174′)
22.00 Μια μορφή μέσα στο πλήθος (1957, 126′)
ΚΥΡΙΑΚΗ 19/10
19.45 Ο συμβιβασμός (1969, 125′)
22.00 Λάσπη στ’ αστέρια (1960, 109′)

πότε & πού:
«Αναφορά στον Ηλία Καζάν»,  9-19 Οκτωβρίου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος,Ιερά οδός 48 & Μεγ. Αλεξάνδρου, μετρό Κεραμεικός

* * *

Ελία Καζάν: Ο καινοτόμος δημιουργός με το ηθικό στίγμα — ένα αφιέρωμα του Βασίλη Γουδέλη και του dim/art στον Καζάν

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Κινηματογραφικά αφιερώματα < Προτάσεις

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.