Μαθαίνοντας στα παιδιά ανάγνωση και γραφή

Ιστορίες ανάγνωσης #20 — μια στήλη για επίμονους αναγνώστες, γραμμένη από λάτρεις της ανάγνωσης

Ακολουθεί το πρώτο μέρος του κεφαλαίου με τίτλο «Μαθαίνοντας ανάγνωση και γραφή» από το Ένα μικρό βιβλίο για τη γλώσσα του David Crystal (μετάφραση Γρηγόρης Κονδύλης, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2011).

* * *

Τα παιδιά μαθαίνουν να διαβάζουν πολύ νωρίς, αν είναι τυχερά και μεγαλώνουν σε κάποιο μέρος του κόσμου όπου περιβάλλονται από βιβλία και οθόνες. Πολλοί γονείς διαβάζουν ιστορίες στα παιδιά τους πριν ακόμη αυτά γίνουν δύο ετών. Άλλοι έχουν τα παιδιά στα γόνατά τους ενώ σερφάρουν στο Διαδίκτυο. Γνωρίζω ένα παιδί δύο χρόνων που είχε μάθει να αναγνωρίζει κάποια από τα γράμματα στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή και μπορούσε να τα πατάει όταν του το ζητούσαν. Δεν θα με εξέπληττε αν συναντούσα κάποιο δίχρονο που κάνει τσατ στο Διαδίκτυο.

Αν τα παιδιά έρχονται σε επαφή με βιβλία, μαθαίνουν γρήγορα τα σχετικά με το διάβασμα. Ανακαλύπτουν ότι τα βιβλία έχουν σελίδες κι ότι πρέπει να γυρίζουμε τις σελίδες προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Σε ορισμένες γλώσσες, όπως τα αγγλικά και τα ελληνικά, οι άνθρωποι γυρίζουν τις σελίδες από τα δεξιά προς τα αριστερά. Σε άλλες γλώσσες, όπως στα αραβικά, τις γυρίζουν από τα αριστερά προς τα δεξιά. Μαθαίνουν ότι πρέπει να κρατάμε τα βιβλία με συγκεκριμένο τρόπο, ότι οι σελίδες (και ειδικά οι εικόνες) δείχνουν παράξενες αν είναι ανάποδα. Τα παιδιά ανακαλύπτουν πολύ γρήγορα πως οι εικόνες είναι εντυπωσιακές, ειδικά αυτές που απεικονίζουν όσα αναγνωρίζουν και στο δικό τους περιβάλλον, όπως ανθρώπους, ζώα και αυτοκίνητα.

Προσέχουν, επίσης, τα μικρά, μαύρα «ορνιθοσκαλίσματα» που γεμίζουν μεγάλο τμήμα της σελίδας. Όσο μεγαλώνουν, συνειδητοποιούν πως αυτά είναι τα σημαντικά κομμάτια. Αν μια ιστορία είναι όντως συναρπαστική, αντιλαμβάνονται πλέον ότι αυτό συμβαίνει επειδή ο αναγνώστης καταφέρνει με κάποιον τρόπο να εκμαιεύει κάτι εντυπωσιακό από αυτά τα μαύρα σημάδια. Υπάρχουν κι εδώ δύο κανόνες που πρέπει να μάθουν. Ότι τα «ορνιθοσκαλίσματα» είναι οργανωμένα σε αράδες και ότι αυτές τις αράδες μπορείς να τις διαβάζεις (στα ελληνικά) από πάνω προς τα κάτω και από τα αριστερά προς τα δεξιά. Παιδιά που έρχονται σε επαφή με βιβλία που είναι γραμμένα σε αραβικά ή κινέζικα πρέπει να μάθουν ότι η ανάγνωση ακολουθεί άλλες κατευθύνσεις.

Ούτε απαιτείται πολύς χρόνος για να μάθουν ότι ένα βιβλίο μένει το ίδιο, όσες φορές κι αν τους το διαβάσεις. Συνεπώς, έπειτα από επανειλημμένες αναγνώσεις, μαθαίνουν απέξω κι ανακατωτά μια αγαπημένη τους ιστορία. Αλίμονο στον γονιό που θα αποφασίσει να παραλείψει κάνα δυο σελίδες πριν από τον βραδινό ύπνο! Μια φορά, έπειτα από μια κουραστική μέρα, διάβαζα ένα παραμύθι και προσπάθησα να συντομεύσω την ιστορία για Τα τρία γουρουνάκια, πηγαίνοντας απευθείας από το αχυρένιο σπίτι στο σπίτι με τα τούβλα. Νόμιζα πως το παιδί μου δεν θα το πρόσεχε αν έκανα το παραμύθι Τα δύο γουρουνάκια. Αμ δε! Εισέπραξα μια επίπληξη και υποχρεώθηκα να διαβάσω την ιστορία από την αρχή, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο σπίτι από ξύλα.

Πολλές φορές δεν αντιλαμβανόμαστε πόσο εκτίθενται τα παιδιά στη γραπτή γλώσσα που τα περιβάλλει. Τη βλέπουν παντού, σε πινακίδες και αφίσες, σε σουπερμάρκετ, στις διαφημίσεις στα λεωφορεία, σε κουτάκια και σε μπουκάλια στα ντουλάπια της κουζίνας, σε τηλεοπτικές διαφημίσεις, σε ονόματα δημιουργών και συνεργατών μιας ταινίας και σε υπότιτλους και, φυσικά,σε οθόνες υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων. Δεν αποτελεί έκπληξη, λοιπόν, ότι πολλά τρίχρονα ή τετράχρονα παιδιά αντιλαμβάνονται τι γίνεται, κι αυτό μπορεί να αποδειχτεί με μερικά απλά πειράματα.

Συγκεντρώστε μερικές εικόνες αντικειμένων και φροντίστε κάποιες να έχουν γράμματα και κάποιες όχι. Οι πρώτες θα μπορούσαν να απεικονίζουν ένα λεωφορείο στο οποίο θα φαίνεται ο αριθμός και η διαδρομή που κάνει ή ένα κατάστημα με την ονομασία του επάνω στη βιτρίνα. Εικόνες χωρίς γράμματα θα μπορούσαν να είναι ένα τοπίο στην εξοχή ή ένα πλήθος ανθρώπων. Ζητήστε μετά από το παιδί να κοιτάξει την κάθε εικόνα και πείτε του: «Δείξε μου κάτι που μπορείς να διαβάσεις». Πολλά μικρά παιδιά μπορούν να το κάνουν αυτό, πριν ακόμη μάθουν να διαβάζουν.

Μπορούμε να κάνουμε ένα παρόμοιο πείραμα με εικόνες σαν τις ακόλουθες: μια γυναίκα που διαβάζει εφημερίδα, ένας άντρας που σκάβει τον κήπο, ενα αγόρι που στέλνει ένα μήνυμα κι ένα κορίτσι που κάνει ποδήλατο. Αυτήν τη φορά ρωτάμε: «Δείξε μου κάποιον που διαβάζει». Αν τα παιδιά βρίσκονται στο στάδιο που είναι έτοιμα να μάθουν να διαβάζουν, θα δείξουν τη γυναίκα και το αγόρι.

* * *

alice-in-wonderlan_2651653c

Εικόνα εξωφύλλου: George Dunlop Leslie, Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, c. 1879

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ιστορίες ανάγνωσης

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

2 comments

  1. Παράθεμα: Μαθαίνο&nu...
  2. Παράθεμα: Μαθαίνο&nu...

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.