Είναι περίεργα κίτρινη

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα Ρήματα

Ο τίτλος του θέματος παραλλάσσει τον τίτλο («Είμαι περίεργη: κίτρινη») μιας παλιάς σουηδικής ταινίας του 1967, του Βίλγκοτ Σιόμαν. Παρ’ όλα αυτά, η αναφορά μου δεν θα είναι στο σινεμά αλλά σε ένα επικίνδυνο φαινόμενο που μαστίζει καθημερινά τη δημόσια σφαίρα. Πρόκειται για τον κιτρινισμό της δήθεν «αποκαλυπτικής δημοσιογραφίας». Τα υλικά της είναι γνωστά: μισές αλήθειες, επινοημένο «ρεπορτάζ», υπόγεια δίκτυα διαπλοκής, ύποπτες εξαρτήσεις και βέβαια πολλές δόσεις ηθικισμού με παράλληλη στοχοποίηση ατόμων. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο αλλά η κρίση έφερε μια αιφνίδια κορύφωση αυτού του λόγου. Σε μια χώρα που στα καφενεία της, η μόνιμη κατηγορία πολιτικής ανάλυσης είναι τα «λαμόγια», η «κίτρινη δημοσιογραφία» ανθεί ακριβώς επειδή η απαξίωση του πολιτικού συστήματος έγινε μόδα. Όλοι είναι «κλέφτες, απατεώνες, διαπλεκόμενοι» — συνήθως προτού ελεγχθούν οι πληροφορίες και πριν αποφανθεί η δικαιοσύνη για όσες υποθέσεις οδηγούνται εκεί. Όλα αυτά βέβαια δεν χρειάζονται, αφού οι διάφορες «πηγές» της «αποκαλυπτικής δημοσιογραφίας» θεωρούνται a priori πιο αυθεντικές και από την ίδια τη δικαιοσύνη.

Μέσα σε αυτό το «κίτρινο» διάστημα της «αποκάλυψης», όποιος θέλει μπορεί να διαβάλλει, να βρίζει και να συκοφαντεί, χωρίς να θεωρεί ότι πρέπει και ο ίδιος να λογοδοτεί για το δημόσιο λόγο του. Αυτό όμως είναι το πρόβλημα με την «αποκαλυπτική δημοσιογραφία»: δεν είναι ακριβώς δημοσιογραφία, ούτε καν ενημέρωση. Είναι ένας βάναυσος λαϊκισμός που ποντάρει στη μονοδιάστατη αλήθεια. Ο λαϊκιστής δημοσιογράφος μοιάζει με τον λαϊκιστή πολιτικό αλλά προηγείται από αυτόν ως προς την έλευση. Αυτός πρώτος κατασκευάζει τους «μέσους όρους» και μιλάει με τη φωνή του «απλού πολίτη». Και βέβαια, απλουστεύοντας, αδικεί την ίδια τη δημοσιογραφική δεοντολογία. Ο λόγος της «αποκαλυπτικής δημοσιογραφίας» έχει ως απαραίτητο καταφύγιο του τα στερεότυπα. Η θεματολογία της, θυμική, δήθεν αυθόρμητη και επιδεικτικά επιλεκτική, εκκινεί πάντοτε από ένα το δίκαιο μιας αποκατάστασης, «στο όνομα του λαού»: είναι η ώρα που η ανεπαρκής ερμηνεία και η μονομερής αναπαράσταση των γεγονότων φαντάζει ως μεγάλη, πραγματική και, εντέλει, ως μόνη αλήθεια.

Η «αποκαλυπτική δημοσιογραφία» βασίζεται πάντα στην κολακεία του κοινού της. Η είδηση δεν αφορά την πραγματικότητα αλλά εκκινεί από την έξη μιας αναγνωστικής ή ακροαματικής συμπεριφοράς, έναν εθισμό στην «κρυμμένη αλήθεια» και στην από-ενοχοποίηση της κριτικής «από τα κάτω». Ο εκφραστής της, πάντα με το μανδύα του τιμωρού-εκδικητή, έρχεται να εκφράσει συνήθως μια μεσσιανική αντίληψη για την πολιτική, έχοντας φτιάξει από πριν την απατηλή εκδοχή μιας εξιδανικευμένης «καθαρότητας». Δακρύζει, κλαίει, αγανακτεί, επιτίθεται, δανειζόμενος συναισθήματα από το κοινό του, γιατί μόνο το κοινό μπορεί «να νιώσει» αυτά που λέει. Επιστρατεύοντας εμπειρικά και εκμεταλλευόμενος εμπορικά τα «γεγονότα», ο λαϊκιστής δημοσιογράφος δημιουργεί ένα μυθικό σύμπαν με μανιχαϊστικές αρχές και εύκολες ταξινομήσεις, στις οποίες κυριαρχεί πάντα η συνωμοτική λογική και ο χλευαστικός τόνος της κατηγορίας ad hominem.

Στην Ελλάδα της κρίσης, έχουμε δει πολλά δείγματα αυτής της γραφής. Συνήθως, οι συντάκτες τέτοιων άρθρων επεκτείνουν το πεδίο της «αλήθειας», ως αρχάγγελοι της κάθαρσης, υποδυόμενοι και τους ανακριτές. Το ενδιαφέρον θα ήταν, ωστόσο, να δούμε επιτέλους την πραγματική απονομή της δικαιοσύνης. Μιας δικαιοσύνης που θα στερούσε επιτέλους όχι το δικαίωμα του δημοσιογραφικού ελέγχου αλλά την ευκολία του λαϊκιστή δημοσιογράφου να προετοιμάζει το έδαφος για την έλευση της λαϊκιστικής πολιτικής και της χυδαίας προσβολής της αξιοπρέπειας. Αλλά ίσως να μη φτάνει αυτό. Θα υπάρχει πάντα ένα κοινό, που θα ακούει αυτό είδος λόγου, ακριβώς επειδή έχει διαπαιδαγωγηθεί για να ακούει αυτό τον λόγο. Με μια διαφορά. Υπάρχουν μερικές στιγμές που ο καθρέφτης του λαϊκισμού αρχίζει και παραμορφώνει τα είδωλα για να δείξει στο τέλος το φρικιαστικό πρόσωπο του φασιστικού τέρατος. Όμως «όταν συνηθίζεις το τέρας, αρχίζεις να του μοιάζεις», έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις. Υπήρξε κι αυτός θύμα της λεγόμενης «αποκαλυπτικής δημοσιογραφίας». Και τα λόγια του είναι σήμερα πιο επίκαιρα από ποτέ, ακριβώς επειδή η δημοσιογραφία έχει αρχίσει να γίνεται περίεργα κίτρινη.

Yellow-Journalism

 * * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.