Η κλέφτρα της φάτνης

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα Ρήματα

Για την Αλεξάντροβνα Αζχντάνοβα, ο «Θεός είναι γυναίκα». Το είχε γράψει στο γυμνό στήθος της, καθώς πρόσφατα όρμησε να κλέψει το ομοίωμα του Θείου Βρέφους από τη φάτνη του Βατικανού. Δεν ήταν η πρώτη φορά που οι γνωστές ακτιβίστριες Femen διαδήλωναν στο Βατικανό, καταγγέλλοντας τις θρησκείες «για την «μανιακή επιθυμία να ελέγξουν τη γονιμότητα των γυναικών». Αυτή τη φορά, ωστόσο, η σύλληψη της προκάλεσε αρκετή συζήτηση, καθώς, σύμφωνα με το Βατικανό, η «θρησκευτικά εχθρική φύση της διαμαρτυρίας της πρέπει να θεωρηθεί ως εξαιρετικά σοβαρή λόγω των συνθηκών που προσβάλλουν σκόπιμα τα θρησκευτικά συναισθήματα ενός πολύ μεγάλου αριθμού πιστών».[1] Οι Femen καταγγέλλουν τον θρησκευτικό αυταρχισμό και φανατισμό στο όνομα των εκκοσμικευμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το Βατικανό ζητάει να μη προσβάλλονται τα θρησκευτικά δικαιώματα και τα σύμβολα των πιστών. Στον καιρό της μετανεωτερικότητας, η συζήτηση για τις σχέσεις θρησκείας και δημοκρατίας γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκη, καθώς ταυτόχρονα σημειώνεται η «επιστροφή του ιερού».

Η ανάδυση της νέας θρησκευτικής ορατότητας στη δημόσια σφαίρα συνοδεύτηκε παράλληλα από τον κλονισμό της διαφωτιστικής εκκοσμίκευσης μέσα στα νέα περιβάλλοντα της πολύπλοκης και πολυπολιτισμικής παγκοσμιοποίησης. Η εκκοσμίκευση άλλωστε είχε ήδη από καιρό βρεθεί στη ζώνη της κριτικής ακριβώς για το έλλειμμα δημοκρατίας που είχε η ίδια δημιουργήσει: την κατασταλτική της πίεση απέναντι σε ομάδες, μειονότητες και ετεροδοξίες που έπρεπε υποχρεωτικά να ενσωματωθούν σε αυτό που ήταν η κυρίαρχη εκδοχή της δυτικής θρησκευτικότητας: η christianitas romana ήταν η ηγεμονική εκδοχή που υπαγόρευε τους όρους της ενσωμάτωσης. Οι λόγοι όμως της κριτικής απέναντι σε αυτό το μοντέλο ήταν και αμιγώς πολιτικοί, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα. Μήπως η «σκληρή γραμμή της εκκοσμίκευσης» εξελίχτηκε σε έναν νέο πολιτειακό αυταρχισμό που, εξορίζοντας τον Θεό από την πολιτεία, κατέστησε ταυτόχρονα πιο ευάλωτα τα δημοκρατικά της όρια; Θα ήταν άραγε μια λύση η από- εκκοσμίκευση και η εκ νέου αποδοχή του ιερού ως ρυθμιστικού αξιακού κώδικα της δημόσιας σφαίρας; Θα ήταν λύση η διεύρυνση της πολυπολιτισμικής ανοχής ως αναγνώριση της ριζικής ετερότητας που επιτρέπει ακριβώς τον δημοκρατικό διάλογο εντός της δημόσιας σφαίρας; Και τότε ποιος θα μπορούσε να εγγυηθεί πως η ίδια η έννοια της δημόσιας σφαίρας δεν θα κατακερματιζόταν μέσα σε «τοπικότητες» δικαιωμάτων και λατρευτικών πρακτικών, που θα ακύρωναν τελικά στην πράξη την ίδια την έννοια της ολότητας της δημόσιας σφαίρας, έτσι όπως αυτή προκύπτει από την καταστατική συγκρότηση της;

Καταθέτω προς το παρόν αυτά τα ερωτήματα, όχι μόνο για να υποστηρίξω πως δεν υπάρχουν έτοιμες απαντήσεις αλλά κυρίως γιατί με ενδιαφέρει να τονίσω τη μεθοδολογία και τις προϋποθέσεις αυτού του διαλόγου. Θέλω να πω δηλαδή, ότι μπροστά σε αυτά τα προβλήματα έχουμε δύο επιλογές: είτε να παραμείνουμε εγκλωβισμένοι σε παραδοσιακούς ρόλους και ρητορικές είτε να αποδεχτούμε εκείνους τους ρεαλιστικούς πολιτικούς συμβιβασμούς που θα αναγνωρίζουν ότι το πλαίσιο μιας νέας δημόσιας ηθικότητας και πνευματικότητας προκύπτει μέσα από τα συγκεκριμένα, κάθε φορά συμφραζόμενα, τα οποία ωστόσο ανάγονται πάντα στην αναγνώριση των διακριτών ρόλων μεταξύ θρησκείας και Πολιτείας.

Η κατεύθυνση αυτή προϋποθέτει αλλά και επιβάλλει αμοιβαίες μετατοπίσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια σύγχρονη έλλογη σύλληψη του πολιτικού όχι ως αντιπαραθετικού στοιχείου με το ιερό αλλά ως παραπληρωματικού στοιχείου για τον διαρκή επανορισμό τους. Με άλλα λόγια, μέσα στην αυξανόμενη ποικιλότητα των θρησκευτικών πρακτικών αλλά των δικαιωμάτων πρέπει να σκεφτούμε ξανά ότι η συγκρότηση της δημόσιας σφαίρας στις σύγχρονες μετανεωτερικές συνθήκες βρίσκεται σε μια νέα διαλεκτική ένταση. Οφείλουμε, νομίζω, να αποδεχτούμε αυτή την ένταση και να την εντάξουμε οργανικά μέσα στο διάλογο μας, αν θέλουμε πραγματικά να κατανοήσουμε την αντιφατικότητα, τη συνθετότητα αλλά και την πολυπλοκότητα των κοινωνικών φαινομένων και σχέσεων γύρω μας.

Αν η εγκόσμια τέχνη της δημοκρατικής πολιτικής είναι η τέχνη της συναίνεσης και αν ο σκληρός πυρήνας του χριστιανικού θρησκευτικού βιώματος είναι η «αγάπη», η «ομόνοια» και η «ειρήνευση», τότε νομίζω πως ο διάλογος αυτός που μόλις αρχίζει, δεν μπορεί να εξαντλείται σε συλλήψεις γυμνόστηθων ακτιβιστριών, που κλέβουν πλαστικούς «Χριστούληδες» από τη φάτνη των Χριστουγέννων.

images

[1] http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26511&subid=2&pubid=113417743

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.