Μνημεία συλλογικής λήθης

—του Γιώργου Τσακνιά—

Από το 1945 και κυρίως στη διάρκεια των δεκαετιών 1960-1970, στη Γιουγκοσλαβία κατασκευάστηκαν εκατοντάδες μνημεία για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Εθνική Αντίσταση — πολλά από αυτά, στην ύπαιθρο: εντυπωσιακά μνημειακά γλυπτά μεγάλων διαστάσεων, με δραματική γεωμετρία και μοτίβα που παραπέμπουν σε ανθρώπινα μέλη, σε φτερά πουλιών, σε σχήματα λουλουδιών ή κρυστάλλων ή σε μακροσκοπικές απεικονίσεις της έλικας του DNA. Η δημιουργία τους ανατέθηκε σε γνωστούς γλύπτες, όπως οι Dušan Džamonja, Vojin Bakić, Miodrag Živković, Jordan και Iskra Grabul, και αρχιτέκτονες, μεταξύ των οποίων ο Bogdan Bogdanović κι ο Gradimir Medaković.

Στη δεκαετία του 1980, τα Spomenik (η λέξη σημαίνει «μνημείο») αποτέλεσαν πόλο έλξης για εκατομμύρια τουρίστες από το Ανατολικό Μπλοκ. Μερικά καταστράφηκαν τη δεκαετία του ’90, εν μέρει ή ολοσχερώς, είτε από τον πόλεμο είτε από την εκδικητικότητα απέναντι στο παλιό καθεστώς. Τα περισσότερα φτιαγμένα από ιδιαίτερα ανθεκτικά υλικά —γρανίτη, ατσάλι, τσιμέντο—, σήμερα στέκουν ως επί το πλείστον παρατημένα και ξεχασμένα, με τον συμβολισμό τους αποκομμένο από τη σύγχρονη πραγματικότητα των χωρών στις οποίες βρίσκονται. Μνημεία πραγματικών ιστορικών γεγονότων αλλά και συνειδητή ιδεολογική επιλογή της κρατικής εξουσίας —ο Τίτο ήταν ο ηγέτης του μεγαλύτερου αντιστασιακού κινήματος στην Ευρώπη, γεγονός που το αξιοποίησε κατά κόρον μεταπολεμικά για την εδραίωση της εξουσίας του αλλά και ως συνεκτικό ιστό του ομοσπονδιακού κράτους της Γιουγκοσλαβίας—, σήμερα όχι απλώς δεν ενδιαφέρουν αλλά και πληρώνουν την απαξίωση του «παλαιού καθεστώτος» και την καταδίκη του σε συλλογική λήθη.

Ο βέλγος φωτογράφος Jan Kempenaers ταξίδεψε στα Βαλκάνια και κατέγραψε τα στοιχειωμένα αυτά μνημεία στο άλμπουμ Spomenik. Τον τράβηξε σε αυτά το γεγονός ότι παραδόξως δεν απεικονίζουν αντάρτες και ήρωες ούτε αποτελούν δείγματα σοσιαλιστικού ρεαλισμού, αντίθετα είναι ως επί το πλείστον αφαιρετικά έργα, που ενσωματώνουν πολλά από τα αισθητικά στοιχεία της δεκαετίας του ’60. Η ομορφιά και το μυστήριο που αποπνέουν αυτά τα απομονωμένα και υπό κατάρρευση Spomenik δίνουν την αφορμή στον Kempenaers να πει μια ιστορία για τη συλλογική μνήμη και στον αναγνώστη —μάλλον στον «θεατή» του άλμπουμ— να αναρωτηθεί κατά πόσον αυτά τα «πρώην μνημεία» μπορούν να λειτουργήσουν απλώς ως γλυπτική.

All photos © Jan Kempenaers

Spomenik, The Monuments of Former Yugoslaviaτου Willem Jan Neutelings

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Εικαστικά

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Vintage

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

3 comments

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.