Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα Ρήματα

Σχεδόν για όλα τα πιτσιρίκια της γενιάς μου (λίγο πάνω λίγο κάτω), η πρώτη «μαυρόασπρη» εικόνα «εξωγήινου» παρέπεμπε στη μορφή του Mr. Spock∙ στη μορφή του Βουλκάνιου επιστήμονα-αξιωματικού με τα μυτερά μεγάλα leonard-nimoy-600αυτιά, από το διαστημόπλοιο Enteriprise της διάσημης τηλεοπτικής σειράς Star Trek. Πολύ αργότερα καταλάβαμε ότι η δύναμη αυτής της φανταστικής εξεικόνισης αφορούσε εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο. Ο πολύπλευρός και πολυτάλαντος ηθοποιός Leonard Nimoy, που πέθανε αυτή τη βδομάδα, γνώριζε πολύ καλά αυτή την ταύτιση με το ρόλο του, γεγονός που φαίνεται και στα δύο αυτοβιογραφικά βιβλία του. Το ένα έχει τίτλο I Am Not Spock (Δεν είμαι ο Σποκ) και το δεύτερο έχει τίτλο I Am Spock (Είμαι ο Σποκ).[1] Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι όταν ο αρθρογράφος του αμερικανικού Vice, Nick Gazin, ζήτησε από γνωστούς καλλιτέχνες να δημιουργήσουν 15 πορτραίτα του Leonard Nimoy, όλοι τον απεικόνισαν ως «Mr Spock».[2]

Μια επίσης άμεση και συστηματική αναφορά στον Mr. Spock γίνεται και στη σύγχρονη τηλεοπτική σειρά Bing Bang Theory, (που εξακολουθεί να παίζεται στην ελληνική τηλεόραση). Ο Mr Spock μιλάει στον Σέλντον στη διάρκεια των ονείρων του, η παρέα αναλαμβάνει αποστολές που μιμούνται τις αποστολές του Star Trek, o Σέλντον μεταμφιέζεται σε Mr. Spock για να επιβάλλει το κύρος της διάνοιας του. Δεν πρόκειται απλώς για μια διακειμενική αναφορά σε αναγνωρίσιμους «τόπους» μιας μακράς τηλεοπτικής συνέχειας. Ούτε βέβαια και για μια παρωδιακή διακωμώδηση της αυτοβιογραφικής μνήμης των ηρώων της σειράς, με άξονα την παιδική ηλικία. Στην πραγματικότητα, η αναφορά στον ήρωα του Star Trek γίνεται επειδή, εκτός από το να είναι εξωγήινος, ο Mr Spock ενσάρκωσε το απόλυτο πρότυπο της ψυχρής, ορθολογικής, μοντέρνας και «προχωρημένης» επιστήμης, στη μιντιακή κουλτούρα του μεταψυχροπολεμικού κόσμου.

P49_7_spock

Το Star Trek ξεκίνησε να «παίζεται» το 1966 με τεράστια επιτυχία. Ανάμεσα στα άλλα συμφραζόμενα της εποχής, έβαλε στο πολιτισμικό λεξικό της δεκαετίας του ’60, τη φιγούρα του «επιστήμονα» Mr Spock ως αποστασιοποιημένου ερευνητή, που εξασφαλίζει, με την ενίοτε ενοχλητική αποστασιοποίηση του από τα ανθρώπινα πάθη, την επιτυχή εργασία για έναν εντέλει ηθικό σκοπό. Και βέβαια, για τους μηχανικούς, τους αστροφυσικούς, τους εξερευνητές του γαλαξιακού σύμπαντος και λίγο αργότερα τους αστροναύτες, ο Mr Spock ήταν ο ήρωας που εγκαινίασε το «γουέστερν του διαστήματος»: την ηρωική εποποιία της Αμερικής στην ανακάλυψη και την κατάκτηση νέων κόσμων, στην προοπτική μιας Ενωμένης Ομοσπονδίας των Πλανητών.[3]

Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι το πρόσωπο του Mr Spock, δημιούργησε μια νέα πρόσληψη της επιστήμης στην αμερικάνικη και στην ευρύτερη δυτική ποπ κουλτούρα.  Στη νέα «ισορροπία του τρόμου» όμως μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, ο Mr Spock προσέφερε την προοπτική για μια νέα «επιστημονική» και γεωπολιτική υπεροχή της Δύσης με βάση την ετεροτοπία του διαστήματος αλλά ταυτόχρονα προωθούσε και μια συνολική βιοπολιτική εκδοχή για το μέλλον της ανθρωπότητας στον πλανήτη Γη. Ηθοποιός, φωτογράφος, μουσικός και ποιητής, τέκνο ενός ζευγαριού Εβραιο-Ουκρανών μεταναστών, ο Leonard Nimoy έπαιξε το ρόλο της ορθολογικής «εξωτερικότητας», μέσα σε μια Αμερική που φλεγόταν από τον πόλεμο του Βιετνάμ, τον αναδυόμενο ρατσισμό, τις διεκδικήσεις δικαιωμάτων και την εμφάνιση των νεανικών κινημάτων. Ο ρόλος του —μια αρκετά περίπλοκη persona στο πλήρωμα του διαστημόπλοιου Enterprise— δοκίμαζε πάντα τα όρια της ανθρώπινης φύσης, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τον έλεγχο των συναισθημάτων και την κατανομή τους μέσα σε ένα ευρύτερο σχέδιο στοχευμένης κυβερνητικότητας. Ακόμη και τη μοναδική φορά που δηλώνει ερωτευμένος (επεισόδιο 24, 2/3/ 1967), ο  Mr Spock προσπαθεί να μιλήσει μέσα από μια θετική «αποξένωση» απέναντι στο γήινο αντικείμενο του πόθου. «Αγαπούσα τον Spock» δήλωσε, με αφορμή τον θάνατo του Leonard Nimoy, ο πρόεδρος Ομπάμα, γοητευμένος ίσως από αυτή την αποδραματοποιημένη εκδοχή της πολιτικής, που ωστόσο είχε αρκετά μεγάλα αυτιά για να ακούει τις χαρές και τις λύπες αυτού του κόσμου. «Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο», που θα έλεγε κι ο Νίτσε.

ef87119f90ebfc9f90ab895c7c2b035b

[1] http://en.wikipedia.org/wiki/I_Am_Not_Spock και http://en.wikipedia.org/wiki/I_Am_Spock

[2] http://news247.gr/eidiseis/afieromata/dekapente-eikonografoi-apoxairetoun-ton-mr-spock.3333750.html

[3] Για το πώς υποδέχτηκε η NASA την είδηση του θανάτου του Leonard Nimoy βλ. http://www.today.com/money/celebrities-scientists-remember-leonard-nimoy-2D80518445

* * *

Ο Μίστερ Σποκ ταξιδεύει

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο facebook

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.