Ρατσισμός στα γήπεδα

download

—του Παναγιώτη Πούτου—

Μια φράση του αποστόλου Παύλου στην επιστολή «Προς Κολοσσαείς» (1,23) διαβεβαιώνει ότι το Ευαγγέλιο έχει κηρυχτεί «σε όλη την οικουμένη». Αυτή η φράση έμελλε να αναχθεί σε βασικό επιχείρημα των θεολόγων που υποστήριζαν ότι το Ευαγγέλιο δεν κηρύχτηκε στους ιθαγενείς της Αμερικής επειδή δεν είχαν ψυχή και γι’ αυτό δεν Bartolomedelascasasήταν δυνατό να σωθούν. Η έκκληση του Βαρθολομαίου ντε λας Κάζας και άλλων θεολόγων οδήγησε στην έκδοση της παπικής βούλας Sublimis Deus, η οποία αναγνώριζε την ύπαρξη ψυχής στους ιθαγενείς και απαγόρευε την μετατροπή τους σε δούλους.

Οι Ευρωπαίοι αμφισβήτησαν συχνά την ανθρώπινη υπόσταση των λαών που συνάντησαν έξω από τον γνωστό μέχρι τότε κόσμο. Στα χρόνια της Αναγέννησης και των εξερευνήσεων, η αμφισβήτηση είχε θεολογική βάση. Τρεις αιώνες αργότερα η αμφισβήτηση υιοθετούσε επιστημονικά επιχειρήματα: στο τέλος του 19ου αι. ο δαρβινισμός είχε επηρεάσει την κοινωνική ανθρωπολογία όπου κυριαρχούσε η θεωρία του εξελικτισμού. Σύμφωνα με αυτή, ο μόνος πραγματικός πολιτισμός ήταν ο ευρωπαϊκός και όλοι οι άλλοι βρίσκονταν σε κάποιο από τα κατώτερα στάδια του βάρβαρου και του άγριου. Οι Βέλγοι άποικοι στη Ρουάντα χρησιμοποίησαν ανθρωπομετρικά δεδομένα για να κατατάξουν τους Τούτσι και Χούτου ιεραρχικά, τοποθετώντας τους πρώτους στην ανώτερη βαθμίδα, επειδή έμοιαζαν περισσότερο με τους Ευρωπαίους.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Ο μαύρος θεωρείτο πως βρίσκεται κάπου ανάμεσα στον άνθρωπο και στον πίθηκο. Στις ευρωπαϊκές πόλεις είχαν στηθεί ζωολογικοί κήποι με ανθρώπους, κυρίως από την Αφρική, οι οποίοι είχαν απαχθεί για να εκτεθούν σαν ζώα. Σε έναν από αυτούς τους ζωολογικούς κήπους, που είχε στηθεί για την γαλλική αποικιακή έκθεση του 1931, ήταν έκθεμα ένας προπαππούς τού Κριστιάν Καρεμπέ. Ο ποδοσφαιριστής είχε επιλέξει σαν ένδειξη διαμαρτυρίας να μην απαγγέλλει τη Μασσαλιώτιδα όταν έπαιζε με τους αγώνες της εθνικής Γαλλίας.

josephine-baker-banana-costumeΔεν είναι παράξενο που πριν από ενενήντα χρόνια έκανε την πρεμιέρα της στο Παρίσι η Josephine Baker φορώντας ένα κοστούμι από μπανάνες. Ήταν αναμενόμενο μία μαύρη καλλιτέχνιδα να ενσαρκώσει την εικόνα του άγριου, εξωτικού και πρωτόγονου. O τελευταίος ζωολογικός κήπος με ανθρώπους λειτούργησε στο Βέλγιο το 1958, όμως η ρατσιστική πεποίθηση ότι οι μαύροι είναι κάτι ανάμεσα σε ζώο και άνθρωπο δεν ξεριζώθηκε από την Ευρώπη. Στα γήπεδά της πολλοί οπαδοί επιλέγουν να προσβάλλουν τους μαύρους παίχτες μιμούμενοι τους πιθήκους ή πετώντας τους μπανάνες. Τα παραδείγματα αυτής της συμπεριφοράς είναι αμέτρητα.

Στον πρόσφατο αγώνα τής Ντιναμό Κιέβου με την Τσέλσι στο Κίεβο (20 Οκτωβρίου 2015) μια τηλεοπτική κάμερα κατέγραψε την επίθεση οπαδών της Ντιναμό σε τέσσερις μαύρους φίλαθλους που παρακολουθούσαν τον αγώνα. Είναι η δεύτερη φορά φέτος που οπαδοί της εμπλέκονται σε ρατσιστική επίθεση.

Ο Piara Powar της FARE δήλωσε ότι τα ρατσιστικά επεισόδια είναι πραγματικότητα στα ευρωπαϊκά γήπεδα της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Ωστόσο ούτε η δυτική Ευρώπη αποτελεί εξαίρεση: πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2015, κυκλοφόρησε βίντεο στο οποίο διακρίνονταν οπαδοί της Τσέλσι που εμπόδιζαν μαύρο επιβάτη να μπει σε βαγόνι του παρισινού μετρό. Οι οπαδοί αναγνωρίστηκαν και τιμωρήθηκαν με πενταετή αποκλεισμό εισόδου στα γήπεδα. Αποκλεισμό επέβαλε και η Τσέλσι το 2012 σε οπαδό της που μιμούνταν τον πίθηκο για να προσβάλει τον επιθετικό τής Γιουνάιτεντ Danny Welbeck.

_63977613_spi_05_chelsea_man_united

Ο ρατσισμός κατά των μαύρων στα γήπεδα δε σταματά σε ανώνυμους θεατές ή δευτεροκλασάτους παίχτες. O John Barnes, από τους κορυφαίους παίχτες της Λίβερπουλ και της εθνικής Αγγλίας στη δεκαετία του ’80, ανέφερε σε συνέντευξή του:

Θυμάμαι παλιά, το 1981, που παίζοντας σε μέρη όπως το Μίλγουολ και το Γουέστ Χαμ, άκουγες κραυγές μαϊμούς και πέταγαν μπανάνες στο γήπεδο. […] Ήταν σχεδόν αποδεκτό κομμάτι τής κοινωνίας και γι’ αυτό δεν γινόταν κάτι για να αλλάξει. […]  Νομίζω πως το πιο γνωστό περιστατικό ήταν το 1987 ή το 1988 όταν σε αγώνα της Λίβερπουλ με την Έβερτον κλώτσησα μία μπανάνα με τακουνάκι έξω από το γήπεδο. Επειδή οι αγώνες της Λίβερπουλ με την Έβερτον ήταν ντέρμπι, έγιναν πολλά έπειτα από αυτό, αλλά αυτού τους είδους τα περιστατικά συνέβαιναν ήδη πολλά χρόνια.

2015_19_musa_okwonga

Στην Ελλάδα υπάρχουν μαύροι Έλληνες αθλητές που έχουν εκπροσωπήσει τη χώρα σε διεθνείς αγώνες (Νιαγκουάρα, Κόμματος, Σχορτσιανίτης, Μπατίστα). Όταν όμως το 1913 ο Γιάννης Αντετοκούνμπο επιλέχτηκε στα ντραφτ τού NBA και η οικογένειά του πανηγύρισε με την ελληνική σημαία, ο Μιχαλολιάκος της Χρυσής Αυγής δήλωσε: «Και στο ζωολογικό κήπο αν δώσετε σε έναν χιμπατζή μια μπανάνα ή μια σημαία θα την σηκώσει».

O Roberto Carlos είχε δεχθεί παρόμοια επίθεση από οπαδούς που του πέταξαν μπανάνα δύο φορές την εποχή που αγωνιζόταν για την ρωσική Άνζι. Τη δεύτερη φορά, τον Ιούνιο του 2011 σε εκτός έδρας αγώνα, εγκατέλειψε το παιχνίδι λίγο πριν τη λήξη.

Kατά τη διάρκεια της σεζόν 2004-2005 ο Samuel Eto’o έγινε στόχος τριών ρατσιστικών επιθέσεων. Σε μία από τις περιπτώσεις, στη νίκη της Μπαρτσελόνα επί της Σαραγόσα πανηγύρισε χορεύοντας σαν μαϊμού, επειδή —όπως δήλωσε— του φέρονταν έτσι. To Φεβρουάριο του 2006, προσπάθησε να φύγει από το γήπεδο φωνάζοντας «Όχι άλλο» (No más), επειδή κάποιοι οπαδοί της γηπεδούχου μιμούνταν τους πιθήκους.

Την ίδια αντίδραση είχαν ο Marco Zoro το 2005 σε αγώνα της ομάδας του εναντίον της Ίντερ, o Kevin Constant σε αγώνα της Μίλαν ενάντια στη Σασουόλο το 2013 και ο Kevin Boateng (σε αγώνα της Μίλαν με την Προ Πάτρια) ο οποίος, πριν αποχωρήσει, κλώτσησε την μπάλα στην εξέδρα. Όπως δήλωσε έπειτα ο Zoro, στα τρία χρόνια που έπαιζε ποδόσφαιρο στην Ιταλία οι ρατσιστικές προσβολές ήταν μέρος της καθημερινότητας. O μαύρος ποδοσφαιριστής της εθνικής Ιταλίας Mario Balotelli είχε προειδοποιήσει ότι θα σκοτώσει όποιον του πετάξει μπανάνα, όμως έχει γίνει στόχος ρατσιστικών επιθέσεων πολλές φορές.

Το 2014 στο προπονητικό κέντρο της εθνικής Ιταλίας στη Φλωρεντία τον προπηλάκισαν Ιταλοί οπαδοί, το 2013 διακόπηκε ο αγώνας της Μίλαν με τη Ρόμα εξαιτίας των οπαδών της Ρόμα που μιμούνταν τις μαϊμούδες, όπως και το 2014, σε αγώνα της Νάπολι με τη Μίλαν.

Ίσως η πιο διάσημη αντίδραση ήταν αυτή του Dani Alves της Μπαρτσελόνα, όταν μάζεψε μία μπανάνα που του έριξαν και την έφαγε πριν εκτελέσει κόρνερ. Η κίνησή του έγινε viral και ποδοσφαιριστές διάφορων ομάδων φωτογραφήθηκαν τρώγοντας ή κρατώντας μια μπανάνα για να δώσουν μήνυμα ενάντια στο ρατσισμό.

bananas

H αναφορά ρατσιστικών περιστατικών μοιάζει ατελείωτη. Ο ρατσισμός δε σταματάει μόνο στα γήπεδα, αλλά επεκτείνεται παντού και συχνά ενθαρρύνεται από τη στάση σημαντικών προσώπων. Η πρώτη μαύρη υπουργός στην Ιταλία, Cécile Kyenge, δέχτηκε τη ρατσιστική επίθεση κάποιου που της πέταξε μπανάνες, αν και αυτό είναι το λιγότερο, αφού έχει δεχθεί απειλές εναντίον της ζωής της και ο ακροδεξιός γερουσιαστής Roberto Calderoli δήλωσε ότι μοιάζει με ουρακοτάγκο. Στα γήπεδα μπορεί να επιβληθεί ποινή στον ρατσιστή οπαδό ή στην ομάδα του, όμως ένας εκλεγμένος αντιπρόσωπος του λαού μπορεί να φέρεται έτσι χωρίς συνέπειες και να ενθαρρύνει με τη στάση του τους πολίτες να αναπαράγουν το ρατσισμό. Το 2004 ο προπονητής της εθνικής Ισπανίας Luis Aragonés (1938-2014) καταγράφηκε σε βίντεο ενώ έβριζε τον Thierry Henry μιλώντας στον Reyes κατά τη διάρκεια προπόνησης. Σε φιλικό αγώνα της εθνικής Ισπανίας με την Αγγλία στις 17 Νοεμβρίου του ίδιου έτους οι οπαδοί της Ισπανίας προσέβαλαν τους μαύρους παίχτες της Αγγλίας. Ο Rio Ferdinand δήλωσε πως μερίδιο της ευθύνης αναλογεί στον Aragonés για τα ρατσιστικά του σχόλια, αλλά και στην ατιμωρησία που απολάμβανε.

Ποιος είναι ο βάρβαρος;

Στο βιβλίο του Έβενος: το χρώμα της Αφρικής, ο Πολωνός ρεπόρτερ Ρίτσαρντ Καπισίνσκι περιγράφει πώς οι μητέρες στην Αφρική χρησιμοποιουν τη λέξη μζούνγκου (=λευκός άνθρωπος) σαν φόβητρο για τα παιδιά τους:

Όταν καμιά φορά πηγαίνω στα απόκεντρα και όχι τόσο πολυσύχναστα σοκάκια αυτής της συνοικίας, τα μικρά παιδιά αρχίζουν να τρέχουν με όση δύναμη έχουν στα πόδια τους και κρύβονται στις γωνίες. Γιατί, όταν κάνουν καμιά αταξία, οι μανάδες τους τους λένε: «Φρόνιμα, γιατί θα σας φάει ο mzungu!» (Mzungu στη γλώσσα σουαχίλι σημαίνει ο λευκός, ο Ευρωπαίος). Κάποτε στη Βαρσοβία μιλούσα στα παιδιά για την Αφρική. Σε μια τέτοια συνάντηση σηκώθηκε ένα αγοράκι και ρώτησε: «Είδατε πολλούς ανθρωποφάγους εκεί;» Δεν ήξερε πως, όταν ένας Αφρικανός γυρίσει από την Ευρώπη και διηγηθεί στην Καριακόο για το Λονδίνο, το Παρίσι και τις άλλες πόλεις όπου ζουν οι mzungu, ένα αφρικανάκι συνομήλικο με το αγοράκι από τη Βαρσοβία μπορεί επίσης να σηκωθεί και να ρωτήσει: «Είδες πολλούς ανθρωποφάγους εκεί;»

51N3uRu4aDL._SX301_BO1,204,203,200_

H λέξη με την οποία αυτοπροσδιορίζονται οι Εσκιμώοι είναι Inuit. Πρόκειται για τον πληθυντικό της λέξης Inuk που σημαίνει «άνθρωποι». Ο Claude Lévi-Strauss στο Φυλή και ιστορία λέει πως η εθνοκεντρική άποψη με την οποία οι πολιτισμένοι (δηλαδή οι Ευρωπαίοι τού 19ου αιώνα) εξοβελίζουν τους αγρίους από την ανθρωπότητα

είναι ακριβώς ο πιο χτυπητός και πιο χαρακτηριστικός τρόπος σκέψης των ίδιων των αγρίων. Για πολλούς από αυτούς, η ανθρωπότητα σταματά στα όρια της φυλής, της γλωσσικής ομάδας ή καμιά φορά και του χωριού. Σε τέτοιο μάλιστα σημείο προχωρεί η τάση αυτή, ώστε πολλοί από τους πληθυσμούς που ονομάζουμε πρωτόγονους αυτοπροσδιορίζονται μ’ ένα όνομα που σημαίνει τους ανθρώπους (ή καμιά φορά -να πούμε με περισσότερη διακριτικότητα;- τους καλούς, τους εξαιρετικούς, τους πλήρεις), υπονοώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ότι οι άλλες φυλές, ομάδες ή χωριά δε συμμετέχουν σ’ αυτές τις ανθρώπινες ιδιότητες (ή ακόμη και στην ανθρώπινη φύση), αλλά αποτελούνται το πολύ από κακούς, πιθήκους τής γης ή αυγά ψείρας. Πολλές φορές φτάνουν στο σημείο να στερούν από τον ξένο και τον τελευταίο αυτό βαθμό ύπαρξης, θεωρώντας τον φάντασμα ή όραμα. […] Στις Μεγάλες Αντίλλες, μερικά χρόνια μετά την ανακάλυψη της Αμερικής, τον καιρό που οι Ισπανοί έστελναν εξεταστική επιτροπή για να ερευνήσουν αν οι ιθαγενείς είχαν ή όχι ψυχή, οι ίδιοι οι ιθαγενείς καταγίνονταν να βουτάνε στη θάλασσα λευκούς αιχμαλώτους, για να επαληθεύσουν, παρακολουθώντας τους πολύ καιρό, αν τα σώματά τους σάπιζαν ή όχι. 

Αυτό το μπαρόκ και συνάμα τραγικό ανέκδοτο εικονίζει ωραία το παράδοξο του πολιτιστικού σχετικισμού… Με το να εξοβελίζουν από την ανθρωπότητα εκείνους που φαίνονται οι πιο άγριοι ή οι πιο βάρβαροι εκπρόσωποί της, δεν κάνουμε άλλο από το να δανειζόμαστε από αυτούς έναν από τους τυπικούς τρόπους σκέψης. Βάρβαρος είναι πρώτα απ’ όλα όποιος πιστεύει στη βαρβαρότητα.

RO20147588

* * *

SF

Εθνικισμός στα γήπεδα

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ελευθερία λόγου / δικαιώματα

Το dim/art στο facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.