Home

geronimoΑυτό δεν είναι τραγούδι #600
Dj της ημέρας, η Χριστίνα Παπαβασιλείου

Once I moved about like the wind. Now I surrender to you and that is all.
Statement to General George Crook (25 March 1886)

Στο τέλος του καλοκαιριού του 1886, η μικρή ομάδα των 34 Τσιρικάουα Απάτσι —άντρες, γυναίκες και παιδιά— υπό την αρχηγία του Τζερόνιμο ήταν οι τελευταίοι ελεύθεροι Ινδιάνοι που εξαπέλυσαν πόλεμο εναντίον της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι «αποστάτες», όπως τους έλεγαν οι λευκοί, καταδιώχθηκαν ανηλεώς από 5.000 Αμερικάνους ιππείς (το ένα τέταρτο του Αμερικανικού Στρατού) και από περίπου 3.000 Μεξικανούς στρατιώτες. Για περισσότερο από πέντε μήνες, η ομάδα του Τζερόνιμο κουρέλιασε τους στρατιώτες. Αυτή η συνδυασμένη στρατιωτική ισχύς δύο μεγάλων εθνών δεν κατάφερε να αιχμαλωτίσει ούτε ένα Τσιρικάουα, ούτε καν ένα παιδί.

Η οδύσσεια αυτών των φυγάδων Απάτσι τράβηξε την δική της πορεία και στα σίγουρα σε έναν ανέλπιδο σκοπό. Κι όμως, παρόλο το μελαγχολικό αναπόφευκτο, ο αγώνας της ομάδας του Τζερόνιμο έγραψε ένα λογικό τέλος σε προδοσίες και παρανοήσεις για ένα τέταρτο του αιώνα. Για την άρνησή τους να παραδοθούν, οι Τσιρικάουα τιμωρήθηκαν όσο κανένας άλλος γηγενής λαός στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η ιστορία της αντίστασης των Τσιρικάουα είναι μία από τις πιο δυνατές, στα ουσιώδη χαρακτηριστικά της. Συμβολίζει τα αιώνια θέματα του επικού και της τραγωδίας, όπως οι Αρχαίοι Έλληνες προσδιόριζαν αυτές τις έννοιες.

Εκατοντάδες βιβλία και μελέτες έχουν γραφτεί για τους Απάτσι, αλλά λίγες έχουν εστιάσει στην ουσιώδη διαμόρφωση της ιστορίας τους. Όλες πολύ συχνά βαλτώνουν στις λεπτομέρειες του σχηματισμού των ουλαμών και των Ινδιάνικων επιδρομών. Δεν φωτίζονται οι ανθρώπινοι χαρακτήρες των αγωνιζόμενων κύριων προσώπων – είτε λευκών είτε Απάτσι.

Όπως οι περισσότερες πολιτιστικές τραγωδίες, ο πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και των Τσιρικάουα βασίστηκε σε θεμελιώδη λάθη αντιλήψεων. Ανιχνευτές, στρατιώτες και πολιτικοί, μετά από εμπειρίες χρόνων με τους Απάτσι, ήταν πεπεισμένοι πως είχαν διερευνήσει το κέντρο της φύσης τους. Αυτό βέβαια που έβλεπαν αυτοί οι «ειδήμονες» δεν ήταν παρά η αντανάκλαση της δικής τους αποβλακωμένης προκατάληψης.

Ένα δείγμα αυτών των αποφθεγμάτων –τα παραδείγματα μπορούν να πολλαπλασιαστούν απεριόριστα– σήμερα μπορούμε να τα δούμε ως τουλάχιστον θλιβερά:

Ορμούν στον κίνδυνο σαν ένας άνθρωπος που δεν γνωρίζει Θεό ή την ύπαρξη της κόλασης.
Ισπανός ιεραπόστολος (1600)

Ο χαρακτήρας τους έχει κοινά χαρακτηριστικά με το κογιότ – κλέφτης, άνανδρος και εκδικητικός. Είναι πάντα έτοιμοι να δολοφονήσουν γυναίκες και παιδιά.
Περιηγητής S. Woodworth Coccans (1858)

Ο πιο αχρείος Ινδιάνος της ηπείρου. Ύπουλος, αιμοδιψής, βάναυσος με μια ακατανίκητη τάση να κλέψει.
Πράκτορας G. Borley (1858)

Ένας Απάτσι γνωρίζει μόνο δύο συναισθήματα, τον φόβο και το μίσος.
Υπολοχαγός W. Scribner Schiyler (1873)

Μια άθλια, βάναυση φυλή, απάνθρωπη, δόλια και πλήρως ανεπίδεκτη.
Στρατηγός I. Pope (1880)

Ο άνανδρος Απάτσι σέρνεται προς το θύμα του σαν το φίδι στο χορτάρι, αν το αιχμαλωτίσει, το βασανίζει έως θανάτου, αλλιώς του γδέρνει το κρανίο και το ακρωτηριάζει με τον χειρότερο τρόπο και δεν έχει ποτέ αναφερθεί περίπτωση που να έχει δείξει ίχνος ανθρωπιάς ή καλής θέλησης.
Εξερευνητής W. A. Bell (1879)

Κανένας Ινδιάνος των παραλίων του Ειρηνικού δεν μπορεί να μετρήσει πέραν του 10, μόνο οι Απάτσι μπορούν να μετρήσουν τόσο εύκολα όσο εμείς έως το 10.000
Ιστορικός της Αριζόνα (1884)

Είναι τα πιο άγρα και πονηρά ζώα στον κόσμο, με την προστιθέμενη νοημοσύνη του ανθρώπινου πλάσματος.
Ταγματάρχης Wirt Davis (1885)

Ένας Απάτσι μπορεί να υπομείνει στωικά τον θάνατο χωρίς ούτε ένα βογκητό, ενώ η φυλάκιση του προκαλεί τρόμο.
Δημοσιογράφος (1886)

Η βασική αδυναμία των περισσοτέρων ερμηνειών της αντίστασης των Απάτσι υπήρξε η ανικανότητα της κατανόησης της θλιβερής ιστορίας από την πλευρά των Τσιρικάουα. Αλλά από την δεκαετία του 1960, η εποχική κουλτούρα μας, μάς χάιδευε με ένα αντίστροφο στερεότυπο, μια συναισθηματική εξιδανίκευση του Ινδιάνου –ο ευγενής σοφός που ζούσε σε αρμονία με την γη– το οποίο παρουσιάζει μια παρεμφερή αποτυχία της φαντασίας.

Απ’ την άλλη δεν μπορούμε να συνεχίζουμε να δικαιολογούμε τις ψεύτικες ταινίες, παρότι εντυπωσιακές, που υποκαθιστούν τους πραγματικούς άντρες και γυναίκες που έδωσαν αυτόν τον αγώνα.

Ο ίδιος ο Κοτσίς (αρχηγός των Απάτσι) πάντα θα φαίνεται άπιαστος· είναι δύσκολο να διερευνήσεις λεπτομέρεια την λεπτομέρεια πίσω από τον θρύλο που γέννησε τον καλύτερο ηγέτη που έχει καταγραφεί. Πάντως, στα πρόσφατα χρόνια υπάρχει μια τάση αναθεώρησης της σπουδαιότητας του Τζερόνιμο και των πράξεών του ως υπερεκτιμημένων. Μελετητές επανεξετάζουν και τον συγκρίνουν δυσμενώς σε σχέση με λιγότερο δοξασμένους ηγέτες των Απάτσι, όπως ο Τζου και ο Βικτόριο.

Κι όμως, καμία άλλη μορφή τόσο ενδιαφέρουσα και αντιφατική δεν πέρασε από την σκηνή της Δυτικής Ιστορίας στα τέλη του 19ου αιώνα. Εν μέρει γιατί ο Τζερόνιμο («Geronimo» ήταν το όνομα που δόθηκε σ’ αυτόν κατά τη διάρκεια μιας μάχης με στρατιώτες του Μεξικού Τσιρικάουα Το όνομά του συχνά αποδίδεται ως Goyathlay ή Goyahkla στα αγγλικά) έζησε μέχρι τις αρχές του  20ού αιώνα (16 Ιουνίου 1829-17 Φεβρουαρίου 1909) και άφησε ένα πλούσιο θησαυρό από ανέκδοτα και δηλώσεις.

Όπως επισημαίνουν οι αναθεωρητές της ιστορίας του, ο Τζερόνιμο δεν ήταν καν αρχηγός· σίγουρα σε πολλές περιπτώσεις υπήρξε εκδικητικός και απάνθρωπος, πολλές φορές όμως άγγιξε και το γελοίο. Όπως και να ‘χει, το φάντασμα του Τζερόνιμο περιφέρεται έφιππο στις έρημους των νοτιοδυτικών πολιτειών, στοιχειώνοντας τους εφιάλτες μας με την ανάμνηση των φυλών που κατακρεουργήθηκαν ή και αφανίστηκαν ολοσχερώς.

* * *

Κάθε βράδυ, ένας συνεργάτης ή φίλος του dim/art διαλέγει ένα τραγούδι — ή, μάλλον όχι· αυτό δεν είναι τραγούδι, ή δεν είναι μόνο ένα τραγούδι: είναι μια ιστορία για ένα τραγούδι. Στείλτε μας κι εσείς ένα τραγούδι που δεν είναι τραγούδι στο dimartblog@gmail.com.

Εδώ άλλα τραγούδια που δεν είναι τραγούδια

Το dim/art στο facebook

follow-twitter-16u8jt2 αντίγραφο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s