Τι σχέση έχει ο φάντης με το ρετσινόλαδο;

playing cards COVER

Έγκλημα στην Πόλη #20 — από το Αστυνομικό Δελτίο της δεκαετίας του ’40

—της Σεβαστής Λιοναράκη-Χρηστίδου—

Τι σχέση έχουν μεταξύ τους το Πέρα και ο Γαλατάς στην ευρωπαϊκή καρδιά της πόλης, το Μόδι στην ασιατική ακτή και το Τζιβαλί στην αριστερή όχθη του Κερατίου; Είναι βεβαίως συνοικίες της Πόλης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, αυτές τις διαφορετικές σε πολλά επίπεδα περιοχές τις ενώνουν δύο σημαντικά πράγματα.

Το ένα είναι ο χειμωνιάτικος καιρός στις αρχές Ιανουαρίου του 1943. Τσουχτερό το κρύο, βροχές, χιόνια, ψυχροί βοριάδες, λάσπες και λακκούβες γεμάτες βρώμικα νερά και εκεί που δεν το περιμένεις βυθίζονται τα πόδια σου και σα γαλέρες παλιές γεμίζουν νερά τα παπούτσια σου εάν δεν είσαι αρκετά προνοητικός ώστε να φοράς γαλότσες, ποντίκια κρυμμένα αγκαλιά με τις γάτες για να ζεσταθούν σε υπόγεια και τρύπες αόρατες για το ανθρώπινο μάτι, ακόμα και στα πιο «αξιοπρεπή» σοκάκια σκουπίδια παρασυρμένα και στοιβαγμένα στις άκρες των στενών πεζοδρομίων. Ο χειμώνας λοιπόν δεν ξεχωρίζει Ευρώπη και Ασία, παλιά και νέα Πόλη, δε νοιάζεται καθόλου για τις εξευρωπαϊσμένες γειτονιές ούτε και συγκινείται για τις δυσκολότερες συνθήκες ζωής στις φτωχότερες, κάνει τις διαφορετικές γωνιές της Πόλης να αισθάνονται αδέλφια, ετεροθαλή μεν αλλά με μοίρα κοινή.

Κοινή και όμοια σε πολλά και η ζωή των ανθρώπων και εδώ και εκεί και παραπέρα στην αγκαλιά της Πόλης των Πόλεων. Τι κάνουν λοιπόν οι άνθρωποι όταν το φυσικό κάλλος της πόλης μένει απροσπέλαστο από τον χειμώνα; Πώς διασκεδάζουν; πώς ξεχνάνε τις πολλές ώρες σκοτεινιάς; πώς παθιάζονται χωρίς να ακούνε τα αηδόνια στα κοντινά δάση ή το βουητό του Βοσπόρου; Παίζουν χαρτιά. Η χαρτοπαιξία λοιπόν είναι το δεύτερο σημαντικό γεγονός που ενώνει αυτές τις γειτονιές μεταξύ τους και με όλες βεβαίως τις υπόλοιπες γειτονιές που σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα νομιμοποιούνται να υπερηφανεύονται ότι συναποτελούν την επικράτεια της σύγχρονης τουρκικής Ιστανμπούλ. Νέοι και μεγαλύτεροι, άντρες και γυναίκες παίζουν χαρτιά. Σε παράνομες λέσχες, σε νόμιμα καφενεία παρανόμως, σε σπίτια κρυφίως, στις φυλακές φανερά, στα μπορντέλα ανάμεσα σε δύο συνευρέσεις. Παίζουν πόκερ, παίζουν πιστί ή αλλιώς πισπιρίκ, μπεζίκι, σαντραζάμ, το έσκασε ο παππάς, πράφα δηλαδή πρέφα, αντισαμπέμπα, πενήντα ένα, εξήντα έξι, σεμεντεφέρ. Και παίζουν και μπριτζ οι της «υψηλής κοινωνίας» όλων των εθνοτήτων.

Η χαρτοπαιξία είναι διά νόμου απαγορευμένη. Είτε παίζεις για να κερδίσεις ή να χάσεις λεφτά, λίγα ή πολλά, είτε παίζεις για να εξασκήσεις την τύχη, τη σκέψη και τα ανακλαστικά σου, είσαι παράνομος ενώπιον του τουρκικού κράτους. Κι όσο εσύ είσαι παράνομος και γουστάρεις την παρανομία όλο και περισσότερο σαν το απαγορευμένο μετά τα δύο χρόνια βυζί της μάνας σου, τόσο και το κράτος θυμάται πού και πού να κάνει και κάνα ντου, μην εξευτελίζει και τελείως τους νόμους που το ίδιο έχει επιβάλει για λόγους που εξηγούνται στην εισήγηση του νόμου και που ουδείς έχει διαβάσει, σίγουρα ούτε κι όσοι τον ψήφισαν.

Με το βαριεστημένο ύφος του αστυνομικού που κάνει, βρίζοντας τη μάνα του προϊσταμένου του, μια άχαρη δουλειά ρουτίνας, ορμούν τάχα μου τα όργανα της τάξης, ενώ ως κύριοι μπαίνουν και ως κύριοι βγαίνουν από τα στέκια και τα καφενεία, συλλαμβάνοντας τους παρανόμως χαρτοπαίζοντες. Στο παιχνίδι τα χρήματα είναι φανερό από ποια τσέπη βγαίνουν, σε ποια μπαίνουν, όπως μοιράζονται τα χαρτιά έτσι μοιράζονται και αυτά, δεν είναι θέμα δικαιοσύνης, είναι θέμα τιμής. Όποια είναι η τιμή των χαρτιών που θα σου κάνουν την τιμή να έρθουν στα χέρια σου, τέτοια θα είναι και η τιμή των κερδών σου. Στα ντου όμως της αστυνομίας τα κατασχεθέντα χρήματα σε ποια τσέπη μπαίνουν, σε τι κατάσταση βγαίνουν, πώς μοιράζονται και πώς περιποιεί τιμή η υπηρεσία στους ήρωες αστυνομικούς δεν είναι απολύτως εξακριβωμένα.

284 ολόκληρα γρόσια κατάσχεσαν οι αστυνομικοί στις 2 Ιανουαρίου του 1943 το απόγευμα, όταν εισέβαλαν στο καφενείο του Σουλεϊμάν, στο Ζεϊρέκ, στην περιοχή Τζιβαλί. Ο Χουσεΐν, ο Ντεμίρ και ο Ντουρσούν, αχθοφόροι και οι τρεις, καθισμένοι δίπλα στην ξυλόσομπα, πίνοντας το ζεστό τσαγάκι τους, έχοντας αφήσει στην είσοδο του καφενείου το άχθος τους, χαλάρωναν παίζοντας μια παρτίδα πενήντα έξι. Το παιχνίδι αυτό παίζεται συνήθως με δύο ή τέσσερα άτομα αλλά προσαρμόζεται άψογα και στους τρεις παίχτες, δεν αντιδρά σαν άλογο που το ιππεύουν με το ζόρι, όπως κάνει το εξήντα έξι που επιμένει πάντα να παίζεται με δύο μόνο παίχτες και μόλις δει τον τρίτο σηκώνεται στα δυο του πόδια και χλιμιντρίζει. Μόλις είδαν τους αστυνομικούς κατάλαβαν ότι στο Τμήμα θα περάσουν τη νύχτα τους, σηκώθηκαν πειθήνια και οι τρεις, παρέδωσαν τα 284 γρόσια τους και σαν να ήταν μεταδοτική ασθένεια πήραν κι αυτοί το βαριεστημένο ύφος των αστυνομικών, είπαν στον καφετζή να γράψει τα τσάγια στον λογαριασμό τους, χαιρέτησαν τους υπόλοιπους και ξαναπαίρνοντας το άχθος τους στον ώμο, βγήκαν από το καφενείο.

Την ίδια περίπου ώρα, στον Γαλατά, στο καφενείο του Μουσταφά από την Καισαρεία, στον αριθμό 8 της οδού Κασαπλάρ, ο Μπαϊράμ, ράφτης στο επάγγελμα, και ο Αμπντουλάχ, ιδιοκτήτης μικρού καταστήματος στο Γαλατά με είδη ραπτικής, έπιναν κι αυτοί το τσάι τους αφοσιωμένοι στην παρτίδα πιστί που προ ολίγου είχαν ξεκινήσει. Είχαν συναντηθεί στο καφενείο εδώ και αρκετή ώρα αλλά προτού ξεκινήσουν το παιχνίδι άρχισαν να συζητάνε για τις δηλώσεις του προέδρου Ρούσβελτ για τη νέα χρονιά, που κυριαρχούσαν εκείνες τις μέρες στις εφημερίδες. Με μια δόση ρουσβελτικής αισιοδοξίας και οι δύο συμφώνησαν με τον Αμερικάνο Πρόεδρο ότι «ο μεταπολεμικός κόσμος, όπως τον ποθεί η συμμαχική παράταξη, θα βασίζεται στις δημοκρατικές αρχές και στις ιδέες περί ελευθερίας του ατόμου και των εθνών, ιδέες που θα παραμείνουν απρόσβλητες από κάθε άλλη θεωρία. Ο μεταπολεμικός κόσμος θα τιμήσει τις ανθρωπιστικές και δημοκρατικές αρχές, οι οποίες ασφαλώς είναι σεβαστές και σε μερίδα, έστω και μικρή, του αξονικού κόσμου». Όμως οι ελευθερίες του ατόμου στην αμέτοχη στον πόλεμο Τουρκία δεν συμπεριελάμβαναν την ελευθερία του χαρτοπαίζειν. Όταν οι σωσίες των αστυνομικών του Τζιβαλί —τέτοια η ομοιότης τους σε κινήσεις, λόγια, ύφος που όσοι γνώριζαν πρώτα τους πρώτους, για σωσίες τους θα τους περνούσαν σίγουρα τους δεύτερους του Γαλατά— μπήκαν στο καφενείο, ο Μπαϊράμ ήταν έτοιμος να μεταφέρει στον Αμπντουλάχ το διάγγελμα για το νέο έτος του Καλίνιν, του Προέδρου του Ανωτάτου Συμβουλίου των Σοβιέτ. Το μόνο που πρόλαβε να πει ήταν ότι ο κ.Καλίνιν τελείωσε το διάγγελμά του λέγοντας «Ας θέσουμε σε ενέργεια όλες τις δυνάμεις του έθνους, τον στρατό και τον στόλο για να διώξουμε τους Γερμανούς από τα εδάφη μας. Ας ενωθούμε όλοι γύρω από τον γενικό αρχηγό Στάλιν. Έτσι θα εξασφαλισθεί η νίκη».

Λίγο πριν ή λίγο μετά τα δύο προηγούμενα επεισόδια, δεν είναι σαφής ο ακριβής χρόνος που μεσολάβησε, αστυνομικοί εισέβαλαν στο διαμέρισμα της κυρίας Μελέκ, σε ένα απαρτεμάν στο Μόδι και έπιασαν επ’ αυτοφώρω 25 άτομα, άντρες και γυναίκες, να παίζουν πόκερ ποντάροντας όχι βέβαια κάτι λίγα γρόσια αλλά μεγάλες ποσότητες λιρών. Σύμφωνα με τις φήμες, οι συλληφθέντες αφέθηκαν ελεύθεροι πριν τα κομψά τους υποδήματα πατήσουν τα βρεγμένα και γλιστερά σκαλοπάτια του αστυνομικού τμήματος στο Μόδι, όπου δήλωσαν ότι θα τους οδηγήσουν οι χαμογελαστοί, ευγενικοί και ιδιαίτερα περιποιητικοί προς τις κυρίες αστυνομικοί.

Οι συνάδελφοί τους στο Πέρα, την ίδια στιγμή, ορμούσαν με τα πιστόλια στο χέρι και ανήσυχοι για το τι θα συναντήσουν στο καφενείο του Ταξίμ όπου είχαν ειδοποιηθεί μόλις προ ολίγου να σπεύσουν επειγόντως. Ο Ιωάννης, υπάλληλος κρεοπωλείου και ο φίλος του Ανδρέας, υπάλληλος παντοπωλείου, είχαν συναντηθεί περίπου δυο ώρες νωρίτερα για να παίξουν δυο τρεις παρτίδες μπεζίκι πριν επιστρέψουν για βράδυ στο σπίτι και τις οικογένειές τους. Ενδιαφέρον παιχνίδι το μπεζίκι, δεν ήταν παιχνίδι για να κερδίσεις λεφτά, ήταν περισσότερο παιχνίδι στρατηγικής. Με εκείνα τα απαραίτητα ξύλινα εξαρτήματα με τα πλήκτρα να ανεβοκατεβαίνουν και να καταγράφουν ή να τροποποιούν τους πόντους να ομορφαίνουν με τον ήχο τους το ρίξιμο των χαρτιών της τράπουλας. Τώρα το πώς κατάφεραν οι δύο φίλοι να φιλονικήσουν τόσο σοβαρά για μια παρτίδα μπεζίκι, θα μπορούσε κάποιος να το χαρακτηρίσει και ως άθλο. Άλλα είναι τα παιχνίδια που εξάπτουν συνήθως τα πάθη πάνω στην πράσινη τσόχα. Μπορεί και άλλου είδους πάθη να οδήγησαν στο μακελειό, άλλες πίκρες, αντιζηλίες, μοχθηρίες. Οι φωνές τους ακούστηκαν μέχρι την πλατεία Ταξίμ, οι θαμώνες στο καφενείο ξαφνιάστηκαν από το τόσο απότομο ξέσπασμα, ο καφετζής, Ρωμιός κι αυτός, άρχισε να φωνάζει «σταματήστε μπρε, θα μου κλείσετε το μαγαζί». Το χέρι του Ανδρέα που κρατούσε το μαχαίρι δεν άκουσε κανέναν, τυφλωμένο έβαλε και έβγαλε το μαχαίρι στην κοιλιά του Ιωάννη πολλές φορές.

Πρώτα μεταφέρθηκε ο βαριά τραυματισμένος στο Δημοτικό Νοσοκομείο του Πέρα και μετά ο φταίχτης στο αστυνομικό τμήμα. Το πότε ακριβώς κατάλαβε ότι εκεί στο καφενείο στο Ταξίμ, ο Ανδρέας έπαιξε το τελευταίο του χαρτί, τίναξε την μπάνκα της ζωής του στον αέρα, έχασε όλους τους άσσους που είχε κρυμμένους στο μανίκι, ότι σημαδεμένη ήταν η τράπουλα που η μοίρα του χάρισε, δεν το έμαθε κανείς. Το μόνο που σκέφτηκαν όλοι ήταν ότι σίγουρα στη φυλακή τα βρήκε μπαστούνια. Ο δε Ιωάννης χωρίς βέβαια να περάσει τον σοβαρό τραυματισμό του στο ντούκου, δεν ξανακράτησε ποτέ τράπουλα στα χέρια του και συνέχισε τη ζωή του απολύτως βέβαιος πια ότι όποιος χάνει στα χαρτιά κερδίζει στην αγάπη για τη ζωή.

* * *

Η Σεβαστή Λιοναράκη-Χρηστίδου ανασύρει από τις τουρκικές εφημερίδες της δεκαετίας του ’40 πραγματικά εγκλήματα και με την αναδιήγησή τους φωτίζει την απρόβλεπτη ανθρώπινη φύση, αλλά και τη ζωή και την ιδιοσυγκρασία καθημερινών ανθρώπων της Πόλης της εποχής.

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Έγκλημα στην Πόλη

Το dim/art στο facebook

follow-twitter-16u8jt2 αντίγραφο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.