Ο καιρός των εθνικισμών

Kosovo-je-Srbija

—του Παναγιώτη Πούτου—

Косово је Србија!  Το Κόσοβο είναι Σερβία! Αυτό το διαδεδομένο σερβικό σύνθημα ήταν ο τίτλος της διαδήλωσης διαμαρτυρίας που έγινε στο Βελιγράδι στις 21 Φεβρουαρίου 2008, ακριβώς πριν από δέκα χρόνια. Είχε προηγηθεί η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου στις 17 Φεβρουαρίου.
Miting-Kosovo-100513-8997

Ανάμεσα στους ομιλητές στο Βελιγράδι ήταν και ο Εμίρ Κουστούριτσα, που για τους λαούς της πρώην Γιουγκοσλαβίας είναι από τα πιο αμφιλεγόμενα πρόσωπα. Παιδί μουσουλμάνων Βοσνίων, ταυτίστηκε με το σερβικό έθνος και βαφτίστηκε χριστιανός το 2005 παίρνοντας το όνομα Νεμάνια — ο Στέφανος Νεμάνια (Стефан Немања, 1113-1199) είναι ο κατεξοχήν εθνικός ήρωας των Σέρβων, ιδρυτής και πρώτος βασιλιάς του μεσαιωνικού σερβικού κράτους.Στο βίντεο που ακολουθεί, όλες οι εκδηλώσεις τις ημέρας —  η συγκέντρωση, οι ομιλίες (ο Κουστουρίτσα στο 1:41:10), οι συναυλίες, η λειτουργία στον Ναό του Αγίου Σάββα και τα επεισόδια που ακολούθησαν (επίθεση στις πρεσβείες των ΗΠΑ, της Κροατίας και της Σλοβενίας).

Εδώ μπορείτε να δείτε το βίντεο με την ομιλία του Κουστουρίτσα απομονωμένη. Είπε τα εξής:

Πού είναι απόψε οι ντόπιοι αρουραίοι που ψεύδονται επ’ αμοιβή και λένε ότι δεν είμαστε τίποτα; Πού είναι οι ντόπιοι αρουραίοι που για πενταροδεκάρες ισχυρίζονται ότι οι δικές μας αξίες δεν βρίσκονται στον πυρήνα του δυτικού πολιτισμού; Στις τρύπες τους είναι. Πού είναι εκείνοι που τον μύθο του Κοσόβου τον θεωρούν χολυγουντιανό μύθο; Δεν έχουμε τίποτα εναντίον των άλλων μύθων, εμείς εδώ όμως απόψε ποιον μύθο μοιραζόμαστε; Τον μύθο του Κοσόβου. Όλα τα έθνη του κόσμου έχουν τη μυθολογία τους, έτσι κι εμείς. Εμείς όμως δεν έχουμε απλώς μια ιδέα περί «ουράνιου έθνους». Εμείς έχουμε επιστήμονες καταξιωμένους παγκοσμίως. Υπάρχει ουράνιο σώμα που φέρει το όνομα του Μιλούτιν Μιλάνκοβιτς. Δικός μας άνθρωπος είναι. Ο Ίβο Άντριτς πήρε το βραβείο Νόμπελ — Σέρβος είναι. Ο Μίλος Τσρνιασκι έχει σέρβικο όνομα και ορθόδοξη πίστη. Ο Μποντιρόγκα είναι ένας από τους μεγαλύτερους μπασκετμπολίστες όλων των εποχών. Δικός μας άνθρωπος είναι.Υπάρχει κάτι που να είναι το εισιτήριο για τον μεγάλο κόσμο και εμείς να μην το έχουμε. Δεν υπάρχει, η 17 Φεβρουαρίου είναι η μέρα μετά από την οποία θα έπρεπε να ξεκινήσει η 18, ωστόσο ως τον αριθμό 18 θα πρέπει να περιμένουμε. Πρέπει να φτιάξουμε ένα νέο ημερολόγιο, μια καινούρια αρίθμηση. Αυτό το ημερολόγιο θα περιμένει ως τη νέα 17. Φεβρουαρίου όταν το Κόσοβο θα είναι και πάλι ελεύθερο. Η κάθε λέξη, η κάθε διαδικασία σήμερα είναι δύσκολες. Εάν στα γρήγορα σήμερα βάλουμε σε μια σειρά τα γεγονότα που μας έφεραν σ’ αυτήν την θέση θα δούμε ότι τα τελευταία 20 χρόνια πρώτα μας οδήγησαν ως την απόδειξη ότι είμαστε λαός που έχει διαπράξει γενοκτονία, αλλά τελικά δεν το πέτυχαν. Η διοίκηση Κλίντον βομβάρδισε το Βελιγράδι και το Κόσσοβο. Μετά από κει έφυγαν εκατοντάδες χιλιάδες δικοί μας άνθρωποι. Πριν από αυτό ή ίδια διοίκηση είχε πραγματοποιήσει την επίβλεψη εκδίωξης των Σέρβων της Κροατίας από το Κνιν και την Κράϊνα του Κνιν. Μετά μπήκαμε στην δημοκρατία, πιθανόν στην πιο τραγική δημοκρατία στον κόσμο διότι παραδώσαμε τον πρόεδρό μας και μετά μας δολοφόνησαν τον πρωθυπουργό. Κάναμε τα πάντα για να αποκτήσουμε εκείνο το εισιτήριο, το οποίο οι επιστήμονες και οι αθλητές μας είχαν ήδη εξασφαλίσει, αλλά δεν το αποκτήσαμε. Κάθε φορά που κάναμε κάτι που μας ζητούσαν έπρεπε να πηγαίνουμε όλο και πιο βαθιά. Περιμένουμε ο αριθμός 17 να πλησιάσει το 18. Το Κόσοβο να γίνει και πάλι ελεύθερο και πάλι δικό μας.

Ο Κουστουρίτσα ξεκινά το λόγο του κάνοντας αναφορά στους εγχώριους επικριτές του σερβικού έθνους: μας κατηγορούν ότι οι αξίες μας δεν έχουν σχέση με τη Δύση. Εμείς όμως έχουμε προσφέρει παγκοσμίως καταξιωμένους επιστήμονες, καλλιτέχνες και αθλητές. Ο μύθος του Κοσόβου είναι ένας μύθος όπως όλοι οι αντίστοιχοι που διαθέτουν τα άλλα έθνη. Όμως εμάς μας έχουν στιγματίσει: μας κατηγόρησαν για γενοκτονία, βομβάρδισαν το Βελιγράδι και το Κόσοβο, έδιωξαν τις σερβικές μειονότητες από την Κροατία. Δεχτήκαμε τα πάντα για να γίνουμε αποδεκτοί: παραδώσαμε τον Μιλόσεβιτς, αλλά δεν γίναμε κομμάτι της Δύσης, όπως θεωρούνται οι καταξιωμένοι Σέρβοι καλλιτέχνες, επιστήμονες, αθλητές. Κάθε φορά η Δύση ζητάει κάτι παραπάνω από εμάς. Το μόνο που θέλουμε όμως πια είναι το Κόσοβο να γίνει δικό μας.

emirΜέσα από το λόγο τού Κουστουρίτσα αναδύονται δύο συγκρουόμενες βαλκανικές ταυτότητες. Ουσιαστικά δείχνουν ότι πρόκειται για ταυτότητες που αποκλείουν την ένταξη στην Ευρώπη και εν μέρει είναι καθρέφτισμα της αντίληψης της Δύσης, που έχει μία στερεότυπη αντίληψη για τα Βαλκάνια: τα τοποθετεί στα όρια της Ευρώπης, αλλά έξω από αυτή. Είναι μία περιοχή ασταθής, σκοτεινή, καθυστερημένη, γεμάτη βίαιους πολέμους. Η απόρριψη από τους Ευρωπαίους και η περιθωριοποίηση εσωτερικεύονται στις βαλκανικές ταυτότητες άλλοτε ως αυτοϋποτίμηση, ντροπή και κομφορμισμός και άλλοτε ως πικρία, οργή και επιθετικότητα.Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Μπίλιανα Σερμπλιάνοβιτς, εγχώριας επικρίτριας του σερβικού εθνικισμού, η οποία έβρισε τον καλαθοσφαιριστή Μίλαν Γκούροβιτς επειδή είχε τατουάζ με τη μορφή του ηγέτη των Τσέτνικ . Άλλωστε η ίδια επιτέθηκε στον Κουστουρίτσα κατηγορώντας τον ως αμοραλιστή που χρηματοδοτούνταν από το καθεστώς Μιλόσεβιτς. Στην κατηγορία ότι το Underground χρηματοδοτήθηκε από τον Μιλόσεβιτς ο Κουστουρίτσα απάντησε με μήνυση και κέρδισε, αφού απέδειξε ότι η χρηματοδότηση προήλθε από ευρωπαϊκές εταιρείες παραγωγής.Emir-Kusturica-003Ο Κουστουρίτσα από την άλλη, τόσο στο λόγο του για το Κόσοβο όσο και στο Underground, απηχεί την βαλκανική ταυτότητα μέσα από την επιθετικότητα προς τη Δύση και την απόρριψή της. Στο τέλος της ταινίας ο κεντρικός ήρωας, Πέταρ Πόπαρα «Τσέρνι», παίρνει μέρος στον πόλεμο που διαλύει τη Γιουγκοσλαβία και διατάσσει την εκτέλεση των εμπόρων όπλων που έχουν συλλάβει οι πολεμιστές του. Στη σκηνή εμφανίζεται ένας κυανόκρανος:

Протестујем, господине! (Διαμαρτύρομαι, κύριε!)
И ја протестујем, друже. (Κι εγώ διαμαρτύρομαι, σύντροφε.)
Нисам ја друг, господине. (Δεν είμαι σύντροφος, κύριε.)
Нишам ни ја господин, друже.  (Κι εγώ δεν είμαι κύριος, σύντροφε.)
Ko ste vi: ustaša, četnik, partizan? (Τι είστε: ουστάσι, τσέτνικ, παρτιζάνος;)
Ја сам Петар Попара Црни. (Είμαι ο Πέταρ Πόπαρα, Τσέρνι.)
Којој војсци, припадате, друже? (Σε ποιο στρατό ανήκετε, σύντροφε;)
Мојој. (Στο δικό μου.)
Има ли неко изнад ваш? (Έχετε κάποιο ανώτερο;)
Има, моја земља. Јебем ли ти матер фашистичку. (Έχω: την πατρίδα μου. Γαμώ τη μάνα σου, παλιοφασίστα.)Στο τέλος της σκηνής ο Πέταρ Πόπαρα χτυπάει τον κυανόκρανο και τον ρίχνει κάτω. Είναι η πιο ισχυρή έκφραση της βαλκανικής ταυτότητας που χτίζεται πάνω στην επιβεβαίωση των δυτικών προκαταλήψεων αλλά και στην απόρριψη της Δύσης. Σε όλη την ταινία ο Πέταρ Πόπαρα μοιάζει με ένα συνδυασμό ανάμεσα στον Ζορμπά τού Καζαντζάκη και στον συνταγματάρχη Αουρελιάνο Μπουενδία τού Μάρκες: βίαιος, παθιασμένος, εγωιστής, ανεξέλεγκτος, ερωτύλος, επιθετικός. Το στερεότυπο που έφτιαξε η Δύση επαναστατεί εναντίον της.Emir-Kusturica-620x350Στα χρόνια που ακολούθησαν ο Κουστουρίτσα συνέχισε να αμφισβητεί τη Δύση. Στο περσινό ελληνικό δημοψήφισμα ήταν υπέρ τουψ ΟΧΙ. Πρόσφατα, όταν συνάντησε τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν σε εκδήλωση για τη συμπλήρωση 10 ετών από την ίδρυση του καναλιού Russia Today, δήλωσε πως του πρότεινε να εγκαταστήσει ρωσικούς πυραύλους στη Σερβία ξεκινώντας από την αυλή του σπιτιού του. Έπειτα, σε συνέντευξη που έδωσε σε σερβική ιστοσελίδα, δήλωσε ότι ο Πούτιν αποκαθιστά την πίστη των Σέρβων στους εαυτούς τους.putin-kusturicaΟ Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Εμίρ Κουστουρίτσα και η σύζυγός του Μάγια στην επέτειο των 10 χρόνων του καναλιού Russia Today (10/12/2015)Με την τελευταία αυτή δήλωση συμπληρώνεται το παζλ της εικόνας του Σέρβου που εκφράζει ο Κουστουρίτσα. Προδομένος από τη Δύση, αγκομαχώντας να εκπληρώσει τους όρους της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, βρίσκεται αντιμέτωπος με την περιφρόνηση. Υιοθετεί τα δυτικά πρότυπα, αποδέχεται τα σφάλματά του, τις ενοχές, αλλά νιώθει πως συνεχώς υστερεί, σαν τον χωρομέτρη του καφκικού Πύργου. Παράλληλα, αισθάνεται όλο και πιο πολύ ότι η Δύση μέσα από τις προκαταλήψεις της στήριξε όλους τους υπόλοιπους: Βόσνιους, Κροάτες, Κοσοβάρους Αλβανούς. Ο Σέρβος Κουστουρίτσα απορρίπτει αυτή τη Δύση και στρέφεται προς τη Ρωσία του Πούτιν, η οποία δεν τον αντιμετωπίζει σαν υποανάπτυκτο Βαλκάνιο, θύτη με φονικό παρελθόν.ΥΓ: Αυτή η ανάρτηση δε θα ήταν δυνατή αν δε με είχαν βοηθήσει με τη μετάφραση της ομιλίας του Κουστουρίτσα ο Μομτσίλο Ράντιτς και ο Γιώργος Τσακνιάς. Τους ευχαριστώ και τους αφιερώνω το κείμενο.Kosovo je Srbija, grafit

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.