Ο Φονέας και ο φονιάς

kwstopoulos_o_foneas_kai_o_fonias

Πεζογραφία στο προσκεφάλι

Η Μίλλη Τσουμάνη γράφει για το βιβλίο του Δημήτρη Κωστόπουλου: Ο φονέας και ο φονιάς, Δέκα ποδοσφαιρικές ιστορίες για το μελόδραμα της ζωής, Κέδρος 2015.

* * *

—Για σένα έχω κάνει κρατητήριο
και σκότωσα για ένα εισιτήριο—

Ποδοσφαιρικό σύνθημα των φιλάθλων του ΠΑΟΚ.  (Θύρα 4)

 

Οι τίτλοι πάντα μπερδεύουν και τα στιχάκια ενίοτε. Αλλά είναι κι αυτό μέρος της γοητείας που λέγεται μελό. Ο Φονέας και ο φονιάς δεν είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που ήρθε να πλασαριστεί στα ράφια των βιβλιοπωλείων σε κενή εστία. Είναι δέκα αυτοτελείς ποδοσφαιρικές ιστορίες, που ο Δημήτρης Κωστόπουλος είχε την έμπνευση να μας χαρίσει. Ιστορίες για το ποδόσφαιρο και την κοινωνία, τη ζωή και τους ανθρώπους της, τις εποχές και τα ήθη τους, τη μοίρα, που πολλές φορές είναι αυτή που κάνει κουμάντο στη ζωή και στον αγώνα. Και είναι «η Άτροπος, εκείνη από τις τρεις Μοίρες που καθορίζει το αμετάβλητο και τα προαποφασισμένο των γονιδίων» (σελ. 117).

Τόσο άρτια και υπέροχα γραμμένες, που κάθε μία αποτελεί ένα σενάριο για μία ξεχωριστή κινηματογραφική ταινία, που λίγο-λίγο το μαρτυρούν και οι τίτλοι: «Μία φανέλα για τη Βασούλα», «Γεννημένοι την 4η Ιουλίου», «Ένα γελαστό απόγευμα», «Βιομηχανία σεντονιών». Αυτό ήταν και ένα από τα στοιχεία που με εντυπωσίασαν. Πυκνογραμμένες ιστορίες χωρίς φλυαρίες, αλλά με στόφα ραμμένη στο χέρι, με μεράκι κι αγάπη για τη ζωή και τη μπάλα. Και αυτά τα δύο αρκούν. Γιατί η μπάλα είναι στρογγυλή, όπως ακριβώς και η γη. Και ο Δημήτρης Κωστόπουλος μας ταξιδεύει μέσα από αυτή τη στρογγυλή θεά στη γη: στον κόσμο, στην ιστορία, στις γειτονιές, στις κοινωνίες, μπαίνει στα σπίτια, στους καημούς και στους πόθους. Εκεί που γίνεται το ανακάτεμα και η τράπουλα ξαναμοιράζεται σπάνια με τους ίδιους και ίσους όρους.

Τα σενάριά του διαθέτουν πλοκή, χαρακτήρες, εντάσεις, εικόνες, φιλοσοφήματα άλλοτε στον αέρα και άλλοτε ακουμπισμένα στο ρεαλισμό, συναίσθημα. Η κάθε ιστορία κυλάει με άνεση, καθώς ξεκινά με ένα ιστορικό ή περιγραφικό σκηνικό, ή μόνο με τα λόγια του Κωστή Παπαγιώργη. Συνεχίζει με ρυθμική κλιμάκωση που πλαισιώνεται από τις συγκυρίες της εποχής, στις οποίες κατανυκτικά συμμετέχουν, αντιδρούν, αντιστέκονται ή παρασύρονται και οι ήρωες.

Η Κυριακή των γηπέδων, της κερκίδας, του ραδιοφώνου, η ιερή ώρα που όλα τα υπόλοιπα μπορούν να περιμένουν.

Ο αναγνώστης νιώθει το πέρασμα από την αρχή έως το τέλος της κάθε ιστορίας, μέσα από συναισθηματικές διακυμάνσεις και την κάθαρση να επέρχεται πάντοτε στην ώρα της, άλλοτε λυτρωτικά και άλλοτε με την πίκρα που έχει η γεύση της ήττας. Γιατί «η ζωή μπορεί να τελειώνει με ήττα αλλά ο θάνατος αρχίζει με ένα θα». Γιατί το ποδόσφαιρο χωράει παντού και πάντα, στην πολιτική, στην ποίηση, στο σινεμά, στην καθημερινότητα που της δίνει το χρώμα της ομάδας, στο πάθος και στον έρωτα. Και ο Κωστόπουλος καταφέρνει με δεξιοτεχνία και απλότητα να δείξει αυτή τη σύνδεση καθαρά μέσα από τις αφηγήσεις και τις αναφορές του.

Ο συγγραφέας επιτυγχάνει με τις ιστορίες του, έχοντας κύριο οδηγό τις ποδοσφαιρικές αναμετρήσεις και τις εντάσεις που κουβαλάει κάθε φορά ένα ματς, μια υπερβατική διαδρομή στην ιστορία της χώρας με παράλληλες ματιές στον κόσμο έξω από την Ελλάδα. Από τις πρώτες προσφυγικές ροές και την ίδρυση των πρώτων σωματείων, τα τραύματα του εμφυλίου, τη Χούντα που δεν τελείωσε το ’73, την άναρχη ανοικοδόμηση της χώρας, τις μεγάλες μπίζνες, το Χρηματιστήριο, το χρυσό Euro 2004, το κραχ του 2008. Βήματα μικρά και μεγάλα, μπροστά και πίσω στο χώρο και στο χρόνο, που φαίνεται ότι ο Κωστόπουλος τα κάνει με άνεση και γλωσσική επάρκεια. Λυρικές περιγραφές συναισθημάτων και κοριτσιών που ζαλίζουν τον έρωτα τον ίδιο, διακόπτονται από μικρές ακατέργαστες φράσεις, «ήταν μια γνήσια Κυριακή» αφήνοντας στον αναγνώστη το περιθώριο της προσωπικής αναρρίχησης.

Ακόμη μας δίνει εικόνες της Αθήνας, από τις γειτονιές της που ήταν λασπότοποι πριν γίνουν προάστια και δυτικές συνοικίες. Και κάπου εκεί γεννιούνται, χτίζονται, αλλοτριώνονται ή μένουν αναλλοίωτοι και οι χαρακτήρες των ηρώων. Πρόσωπα μπασταρδεμένα, όπως χαρακτηρίζει το μήνα Μάρτιο, με «φορτία» που κουβαλούν μέσα από την κοιλιά της μάνας, πριν ακόμη δουν το φως και γνωρίσουν την πρώτη ανάσα. Κι αυτά τα «φορτία» είναι που ξεφορτώνονται μέσα κι έξω από τα γήπεδα, άτακτα, σε εκείνους που θα φέρει η ζωή στο διάβα των πρωταγωνιστών. Αυτά τα «εσωτερικά φορτία» μας περιγράφει ο Δημήτρης Κωστόπουλος και τις τύχες τους, με άξονα το ποδόσφαιρο. Διότι αν όλα γίνονται στο ποδόσφαιρο τότε όλα μπορούν να γίνουν και στη ζωή.

 

* * *

Ο Δημήτρης Κωστόπουλος γεννήθηκε στο Περιστέρι και εργάστηκε ως καθηγητής στη μέση εκπαίδευση. Συνεργάστηκε με εφημερίδες (Πρώτη, Ελευθεροτυπία, Η Καθημερινή) και περιοδικά (Νέα Οικολογία, Ιστορικά Θέματα) και συνεχίζει να συνεργάζεται με το περιοδικό Book’s Journal.
Άλλα βιβλία του είναι: Τα δίπροκα (Δίπτυχο, 1991), Βαλκάνια: Η οικογεωγραφία της οργής (Στοχαστής, 1993),Ο Νταβέλης στο Σικάγο: Το γουέστερν της ανάπτυξης (Ευώνυμος, 2007).

KOSTOPOULOS_18_4 (1)

* * *

Πεζογραφία στο προσκεφάλι: Αυτό δεν είναι βιβλιοκριτική. Συνεργάτες και φίλοι του dim/art παρουσιάζουν βιβλία της τρέχουσας ή της παλαιότερης πεζογραφικής παραγωγής. Βιβλία που τους άρεσαν, βιβλία που τους εντυπωσίασαν θετικά ή αρνητικά και θέλουν να μοιραστούν την ανάγνωσή τους μαζί μας.

* * *

Εδώ κι άλλη πεζογραφία στο προσκεφάλι

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.