Home

—του Τέλη Σαμαντά—

Δεν είναι λίγοι αυτοί που τον χαρακτήρισαν «σημαντικότερο κατάσκοπο του 20ού αιώνα». «Ένα συγκλονιστικό παράδειγμα επιτυχημένης κατασκοπίας», έγραψε γι’ αυτόν ο αμερικανός στρατηγός Ντάγκλας Μακ Άρθουρ. «Η δουλειά του ήταν άψογη», κατά τον «συνάδελφό» του Κιμ Φίλμπυ. Ενώ για τον Ίαν Φλέμινγκ ήταν «ο άνθρωπος τον οποίο θεωρώ ως τον εκπληκτικότερο κατάσκοπο στην ιστορία». Δεν είναι επίσης λίγοι αυτοί που θεώρησαν πως οι πληροφορίες του ως κατασκόπου ήταν τόσο σημαντικές ώστε συνέβαλαν αποφασιστικά στη νίκη της Σοβιετικής Ένωσης και των Συμμάχων επί του ναζιστικού Άξονα.

Ο Ρίχαρντ Ζόργκε (που γεννήθηκε σαν χθες, στις 4 Οκτωβρίου του 1895) δεν έζησε απλώς μια πολυτάραχη ζωή: έζησε πολύ περισσότερες. Γεννήθηκε στη Ρωσία αλλά μετακόμισε μικρός με την οικογένεια του στη Γερμανία. Υπηρέτησε στον γερμανικό στρατό κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου και τραυματίστηκε. Νοσηλευόμενος έγινε κομμουνιστής.

richard_sorge_in_the_hospital_during_world_war_i

Στο νοσοκομείο, στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Σπούδασε οικονομικά στα πανεπιστήμια του Βερολίνου, του Κιέλου και του Αμβούργου. Έγινε μέλος του Γερμανικού Κ. Κ. Επέστρεψε στη Σοβιετική Ένωση και στρατολογήθηκε από την OGPU, την πρόδρομο της KGB. Άρχισε την πορεία του ως κατάσκοπος με την επιστροφή του στη Γερμανία και, παριστάνοντας τον ναζί δημοσιογράφο,  γράφει σε φιλοναζιστικές εφημερίδες και γίνεται μέλος του ναζιστικού κόμματος. Στήνει πυρήνες αντιναζιστικών πληροφοριοδοτών και στέλνει τις πληροφορίες στη Μόσχα. Το 1930, με εντολή των Σοβιετικών πηγαίνει στη Σαγκάη, ως γερμανός ανταποκριτής, απ΄όπου και ενημερώνει για τις κινεζικές εξελίξεις. Τρία χρόνια αργότερα, τον βρίσκουμε στο Τόκιο, «ανταποκριτή» πάντα φιλοναζιστικών εντύπων.

8ce5bfb6ba0fa61802056207e4634358-zorge

Ο φάκελός του στην OGPU

Χάρη στη γοητεία του, τον κοσμοπολιτισμό, τις γνώσεις και τις ικανότητες του, διεισδύει, με τη βοήθεια και των αντιναζιστών Ιαπώνων που έχει ο ίδιος στρατολογήσει, στους ανώτερους πολιτικούς και στρατιωτικούς κύκλους της χώρας αλλά και στη γερμανική πρεσβεία. Βρίσκεται στο επίκεντρο της κοινωνικής ζωής του Τόκιο, γλεντώντας, πίνοντας και δημιουργώντας εφήμερες σχέσεις με εκπροσώπους του άλλου φύλλου –ενώ, ταυτοχρόνως στέλνει διαρκώς κωδικοποιημένα μηνύματα στη Μόσχα. Τον καλούν πίσω στη Σοβιετική Ένωση αλλά αρνείται —γνωρίζοντας τι συμβαίνει εκεί— να επιστρέψει. (Οι δύο προηγούμενοι «χειριστές» του, που επέστρεψαν, εκτελέστηκαν ως «σύμμαχοι του εχθρού και εχθροί του λαού»).

japan

Και επιμένει: Δύο από τις σημαντικότερες πληροφορίες που στέλνει στη Μόσχα θα μείνουν στην Ιστορία. Η πρώτη αφορά την ημερομηνία της γερμανικής εισβολής στη Σοβιετική Ένωση. Η Επιχείρηση «Μπαρμπαρόσσα» θα αρχίσει στις 20 Ιουνίου του 1941, ενημερώνει τη σοβιετική εξουσία, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει συγκεντρώσει από τη γερμανική πρεσβεία. Ο Στάλιν αγνοεί την πληροφορία. («Σιγά μη δώσω σημασία σ’ έναν τύπο που τα πίνει στα μπουρδέλα του Τόκιο», φημολογείται πως απάντησε όταν τον ενημέρωσαν). Η εισβολή γίνεται τελικά στις 22 Ιουνίου. Η δεύτερη πληροφορία έχει —ευτυχώς— καλύτερη τύχη: ο Ζόργκε ενημερώνει την ηγεσία του Σοβιετικού στρατού πως οι Ιάπωνες δεν σχεδιάζουν στο άμεσο μέλλον να επιτεθούν στη Σοβιετική Ένωση. Αποτέλεσμα: 18 ταξιαρχίες, 1.700 τανκς και πάνω από 1.500 αεροπλάνα μετακινούνται από τα ανατολικά σύνορα για να ριχτούν στη «Μάχη της Μόσχας», σε μία από τις αποφασιστικότερες καμπές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Τα απανωτά, ωστόσο, μηνύματα από τον ασύρματο του Ζόργκε τραβούν την προσοχή των ιαπωνικών μυστικών υπηρεσιών. Τρείς μήνες μετά τον συλλαμβάνουν, αφού έχουν ήδη συλλάβει τους ιάπωνες συνεργάτες του. (Και που καλό είναι να αναφερθούν, για τη γενναιότητα τους, τα ονόματα τους: Hotsumi Ozaki και  Miyagi Yotoku, μαζί και με το όνομα του χειριστή του ασυρμάτου  Max Clausen). Η Kempeitai —οι ιαπωνικές μυστικές υπηρεσίες, δηλαδή, στην αρχή θεωρούν  πως είναι πράκτορας της Abwehr— της γερμανικής μυστικής υπηρεσίας. Οι Γερμανοί μένουν έκπληκτοι και το αρνούνται κατηγορηματικά. Ο Ζόργκε βασανίζεται απάνθρωπα — και ομολογεί. Οι Ιάπωνες προτείνουν —τρείς φορές— στους Σοβιετικούς να τον ανταλλάξουν με έναν πρόσφατα συλληφθέντα δικό τους πράκτορα. Οι Σοβιετικοί αρνούνται πως ο Ζόργκε είναι δικός τους, σοβιετικός πράκτορας, τον αποκηρύσσουν και δεν αποδέχονται την ανταλλαγή. Ο Ζόργκε δικάζεται, καταδικάζεται ως κατάσκοπος, και πεθαίνει στην κρεμάλα, τον Νοέμβριο του 1944.

bundesarchiv_bild_183-1985-1003-020_richard_sorge

Το κομμουνιστικό καθεστώς  «αποκαθιστά» τον «κοσμοπολίτη, μέθυσο και γυναικά» —κατά τη σχετική μυστική απόφαση του ΠΓ του ΚΚΣΕ του ’44, ώστε να μην εκτεθεί ο ίδιος ο Στάλιν— είκοσι χρόνια αργότερα, το 1964. Του αποδίδουν τον τίτλο του «Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης». Τον κάνουν μάλιστα και γραμματόσημο.

14543493_1082082925174813_1826303989_n

Γιατί όμως τώρα ο Ζόργκε; Πιθανόν γιατί —πέρα από τις χρονολογικές συμπτώσεις— ενώ είναι μέσα στη «μόδα» ταινίες και τηλεοπτικές σειρές με ήρωες κατασκόπους, ελάχιστοι αναφέρονται σ’ αυτή τη σπουδαία προσωπικότητα των «σκοτεινών διαδρόμων της πολιτικής αλλά και της ψυχής», όπως θέλει να χαρακτηρίζει ο Τζον Λε Καρέ τους ήρωες του. Ή, γιατί, όπως έγραψε στη Washington Post ο Carl Bernstein (ο ερευνητής δημοσιογράφος, που μαζί με τον Bob Woodward, αποκάλυψε το σκάνδαλο του Watergate): «Κάπου ανάμεσα στους Τζέιμς Μποντ και τους Ανθρώπους του Σμάιλι, έχουμε αγνοήσει τη σημαντικότερη ιστορία κατασκοπίας του 20ού αιώνα: τον Ρίχαρντ Ζόργκε, που τα κατορθώματα του συνέβαλαν στο να αλλάξει η Ιστορία».

9b7716d92d7cf99fcdf1871b837dc7de

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις από το dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

One thought on “Ρίχαρντ Ζόργκε: ο κατάσκοπος που βοήθησε να αλλάξει η Ιστορία

  1. Παράθεμα: Ρίχαρντ Ζόργκε: ο κατάσκοπος που βοήθησε να αλλάξει η Ιστορία | Oxtapus *blueAction

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s