Home

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, στις 31 Ιουλίου του 2003, έφυγε από τη ζωή ο Guido Crepax (1933-2003), σχεδιαστής comics, δημιουργός, μεταξύ άλλων, της «Βαλεντίνας» και της «Ιστορίας της Ο».

Ο Guido Crepax γεννήθηκε το 1933 στο Μιλάνο. Στα παιδικά του χρόνια και ιδιαίτερα κατά τη δύσκολη περίοδο του B’ Παγκοσμίου Πολέμου βρήκε καταφύγιο στη μαγεία των κόμικς και βυθίστηκε στους φανταστικούς και ηρωικούς χάρτινους κόσμους τους. Εντυπωσιάστηκε από τις περιπέτειες του Flash Gordon και του Mandrake του Alex Raymond. Σε ηλικία μόλις δώδεκα ετών δημιούργησε το πρωτόλειο, αποκλειστικά δικό του κόμικ, τον Αόρατο Άνθρωπο, ακολουθώντας πιστά το σενάριο της, βασισμένης σε μια ιδέα του H. G. Wells, ομότιτλης κινηματογραφικής ταινίας και αντιγράφοντας το στυλ διαφόρων σχεδιαστών της εποχής. Σπούδασε στην αρχιτεκτονική σχολή του Μιλάνο και άρχισε να ασχολείται επαγγελματικά με τα κόμικς το 1959 και ενώ ήδη ήταν 26 ετών. Οι πρώτες του δουλειές ήταν εικονογραφήσεις σε περιοδικά και βιβλία, μεταξύ των οποίων το ιατρικό περιοδικό Tempo Medico, εξώφυλλα βιβλίων και δίσκων αλλά και συνεργασίες με μεγάλες εταιρίες όπως η Shell και η Dunlop. Την Άνοιξη του 1965 έπειτα από παρότρυνση φίλων του εγκαινίασε τη συνεργασία του με το περιοδικό Linus που έμελλε τα επόμενα χρόνια να εξελιχτεί στη Βίβλο των ιταλικών κόμικς σε ένα περιοδικό-σταθμό από το οποίο πέρασαν όλα τα μεγάλα ονόματα των ιταλικών και των ευρωπαϊκών κόμικς. Στο δεύτερο τεύχος του Linus, που κατακλυζόταν τότε από αμερικανικά κόμικς, δημοσιεύτηκε η πρώτη ιστορία του Crepax με τίτλο “Η Στροφή του Λέσμο” με πρωταγωνιστή τον Philip Rembrandt ή Neutron, ένα διανοούμενο ήρωα με τη δύναμη του Man in the Mask και τις ικανότητες του Mandrake. Δευτερεύων χαρακτήρας σ’ αυτή την ιστορία ήταν μια όμορφη δημοσιογράφος που εμφανίστηκε στην όγδοη σελίδα. Το όνομά της: Βαλεντίνα Ροσέλι. Αν και αρχικά ο Crepax προόριζε τη Βαλεντίνα για δευτερεύοντα χαρακτήρα αυτή θα κατακτήσει την καρδιά του αλλά και τις καρδιές των αναγνωστών, θα εκτοπίσει σταδιακά τον Neutron από τις σελίδες του Linus και τελικά θα πάρει αυτή τη θέση του ως κεντρικό πρόσωπο. Η όμορφη, ψηλή κοπέλα με το καρέ μαλλί, χάρτινη απεικόνιση της femme fatale του βωβού κινηματογράφου Luise Brooks (με την ηλικιωμένη πια και συγκινημένη από τη χάρτινη “συνέχειά” της Luise Brooks ο Crepax θα έχει τη δεκαετία του ’70 αλληλογραφία για μεγάλο χρονικό διάστημα) θα συνοδέψει τα επόμενα χρόνια τον ιδιοφυή Crepax στο δύσβατο δρόμο των ενήλικων κόμικς αλλά και ταυτόχρονα θα τον οδηγήσει σε μια μεγάλη καριέρα, πολλά διεθνή βραβεία και παγκόσμια αναγνώριση.

Βλέποντας την τεράστια επιτυχία της Βαλεντίνα και εκμεταλλευόμενος το κλίμα της σεξουαλικής απελευθέρωσης στα τέλη της δεκαετίας του ’60, ο Crepax τόλμησε να μεταφέρει σε κόμικς πολλά γνωστά κλασικά αλλά και εντόνως αμφιλεγόμενα έργα όπως η Ζυστίν του Ντε Σαντ, η Ιστορία της Ο της Πολίν Ρεάζ, η Εμμανουέλ της Εμμανουέλ Αρσάν και η Ιστορία του Ματιού του Ζόρζ Μπατάιγ. Η μεγάλη του αγάπη παρέμεινε, όμως, η Βαλεντίνα, η έξυπνη, όμορφη και αγχώδης φωτογράφος από το Μιλάνο.

Το 1973 ο Ιταλός σκηνοθέτης, λάτρης των κόμικς του Crepax και καλος του φίλος, Corrado Farina, μετέφερε τις περιπέτειες της Βαλεντίνα στην κινηματογραφική οθόνη με την ταινία Baba Yaga (σε πολλές χώρες προβλήθηκε με τον τίτλο Kiss me, Kill me), ένα θρίλερ τρόμου με αρκετές δόσεις μεταφυσικής στην παράδοση των Ιταλών σκηνοθετών του είδους όπως οι Dario Argento και Mario Bava.

Tη Βαλεντίνα ενσάρκωσε με αρκετή επιτυχία η Isabelle de Funes, κόρη του διάσημου γάλλου κωμικού Loui de Funes ενώ την κακιά μάγισσα Baba Yaga υποδύθηκε η Caroll Baker. H ταινία πήρε καλές κριτικές αλλά σε πολλές χώρες προβλήθηκε λογοκριμένη και πετσοκομμένη λόγω του έντονου ερωτισμού και των τολμηρών σκηνών σεξ και βίας.

Το 1988 γυρίστηκε και η τηλεοπτική διασκευή των περιπετειών της Βαλεντίνα με πρωταγωνίστρια την πανέμορφη μεν Demetra Hampton αλλά μόλις 19 ετών εκείνη την εποχή και παντελώς ακατάλληλη για αυτό το ρόλο.Το ερωτικό στοιχείο κυριάρχησε σε αυτή τη σειρά σε βάρος όλων των υπολοίπων χαρακτηριστικών των κόμικς του Crepax και τελικά η σειρά κατέληξε να προβάλλεται ως soft porno στη μεταμεσονύκτια ζώνη των ιδιωτικών καναλιών. Ο ίδιος ο Crepax ποτέ δεν υιοθέτησε αυτές τις απόπειρες, πάντα του φαινόταν αδύνατη η μεταφορά της ατμόσφαιρας των κόμικς, και ιδιαίτερα των δικών του, στην οθόνη αλλά γενικά έμεινε αποστασιοποιημένος. Διατύπωνε μόνο έντονες αντιρρήσεις για την επιλογή των προσώπων που ενσάρκωσαν τη Βαλεντίνα και ιδιαίτερα για τη Demetra Hampton για την οποία δήλωνε ότι ήταν εντελώς ακατάλληλη για το ρόλο. Δεν έπαψε ποτέ να ισχυρίζεται ότι “δεν υπάρχει σήμερα καμιά ηθοποιός κατάλληλη για να ενσαρκώσει τη Βαλεντίνα αλλά δεν υπήρξε και ποτέ. Βέβαια εγώ εμπνεύστηκα από τη Luise Brooks αλλά αυτή γεννήθηκε το 1906…”Η Βαλεντίνα χαρακτηρίστηκε ως η πιο ερωτική πρωταγωνίστρια των κόμικς, η ηρωίδα που είναι έτοιμη για όλα αλλά ταυτόχρονα και ως η πιο “ανθρώπινη” και η πιο ευάλωτη. Ο ίδιος ο Crepax την έχει περιγράψει ως “μια ονειροπόλα μαζοχίστρια, μια παντοδύναμη φωτογράφο, το πιο όμορφο ανδρογύναιο με τον πιο ωραίο πισινό στον κόσμο”. Δεν είναι τυχαίο οτι ο δημιουργός της θέλοντας να την κάνει πιο “προσιτή” στον κόσμο και να αποφύγει την τυποποίηση της εξιδανίκευσής της δεν δίστασε να παρουσιάσει τα παιδικά της χρόνια, να δείξει τη μούσα του να μεγαλώνει, να αποκτά ένα γιο, να γερνά και να φθείρεται. Πανέμορφη μεν, ψηλή, με ζηλευτά, όχι όμως εξωπραγματικά σωματικά προσόντα αλλά και εύθραυστη, επιρρεπής στις προκλήσεις, η Βαλεντίνα δε θ’ αργήσει να γίνει σταρ των ενήλικων κόμικς (Επιμελώς μέχρι σήμερα ο Crepax δεν είχε ποτέ αναφερθεί δημοσίως στο γεγονός ότι η σύζυγός του Λουίζα μοιάζει πάρα πολύ τόσο με τη Luise Brooks όσο και με τη Βαλεντίνα και κατά πάσα πιθανότητα αποτέλεσε την πρώτη πηγή έμπνευσης ενώ ο ίδιος έμοιαζε αρκετά στον σύντροφο της Βαλεντίνα και αρχικό πρωταγωνιστή των κόμικς του Philippe Rembrandt-Neutron). Στο μελαγχολικό της βλέμμα οι αναγνώστες ανακαλύπτουν την αθωότητα του ερωτισμού αλλά και την τόλμη της παντελούς έλλειψης ταμπού και αναστολών, λίγο πριν το Μάη του ’68. Η Βαλεντίνα αποκαλύπτει επανειλημμένα το σώμα της, το παραδίδει βορά στα υπέροχα όνειρά της χωρίς καμιά προκλητικότητα, καμιά αμφιβολία για τις προθέσεις της. Θέλει να τα δοκιμάσει όλα ή τουλάχιστον να τα φανταστεί, να τα ονειρευτεί. Στην πιο ώριμη, ίσως, δουλειά του, στο παραληρηματικό “Μαγικό Κουτί”, μια ξέφρενη, χωρίς λόγια, περιπλάνηση στα πιο ενδόμυχα μυστικά της ύπαρξης, ο Crepax δημιουργεί μια εκπληκτική ασπρόμαυρη ατμόσφαιρα στυλιζαρίσματος και πειραματισμού. “Το άσπρο επιτρέπει ν’ αστράφτουν εντυπωσιακότερα οι σάρκες των ηρωίδων και το μαύρο να φαντάζουν επιβλητικότερα τα αξεσουάρ των αλγολαγνικών τους επιδόσεων” έχει γράψει ο Πέτρος Μαρτινίδης.Η Βαλεντίνα σε ένα διαρκές ερωτικό κρεσέντο θα συνευρεθεί σεξουαλικά με περισσότερα από 50 πρόσωπα σε κάθε πιθανή στάση και σε κάθε δυνατό συνδυασμό. Ασταμάτητο σεξ με άνδρες και γυναίκες, φαλλικά σύμβολα, μαστίγια, χειροπέδες και αλυσίδες, σαδιστικά βασανιστήρια, αυνανισμός, ερωτικά τρίγωνα, τετράγωνα και λοιπά πολύγωνα είναι δυνατόν να μην χαρακτηρίσουν ένα κόμικ πορνογραφικό; Ναι, αν δημιουργός είναι ο Crepax. “…είναι όλα οπτικές ασκήσεις, φανταστική παράνοια μεταφερμένη στο χαρτί, ντελίριο, επιθυμίες που απορρέουν από έναν καθαρά εγκεφαλικό μηχανισμό…αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι ότι το παιχνίδι ποτέ δε γίνεται άσεμνο, ποτέ δεν πέφτει στην παγίδα της χυδαιότητας. Ρίξε μια ματιά σε αυτά τα κορίτσια…μπορεί να είναι δεμένα, κακοποιημένα, φυλακισμένα, καταπιεσμένα, χτυπημένα…δεν υπάρχει, όμως, ποτέ ούτε μια τόση δα σταγόνα αίμα” είχε πει ο δημιουργός. Σε όλες του τις ιστορίες και ιδιαίτερα στις μεταγενέστερες, δεν διστάζει να πειραματιστεί με την “σκηνοθεσία” των κόμικς του και να καταργήσει τις συμβάσεις στο “μοντάζ”.

Διαλύει την αφηγηματική δομή, τεμαχίζει τα καρέ και τα γυμνά σώματα, καταργεί τα πλαίσια, αφαιρεί το λόγο. Απλώνει τα σχέδια του σε έναν καμβά χωρίς όρια, σαν θραύσματα ενός καθρέφτη-παζλ χωρίς πρωτότυπο και σε ωθεί να τα απολαύσεις χωρίς να χρειάζεται να τα βάλεις στη θέση τους, μεταμορφώνει την ηρωίδα του σε επαναστάτρια, αστροναύτισσα, πειρατίνα, δολοφόνο, χορεύτρια, της δίνει μια θέση δίπλα στις Δεσποινίδες της Αβινιόν.Τα ίδια τα κόμικς του γιου της Ματία που πέφτουν στα χέρια της, γίνονται πολλές φορές η αφορμή για να παρασυρθεί η Βαλεντίνα στη δίνη της φαντασίας της δημιουργώντας έτσι ένα ιδιότυπο loop που γίνεται τρομαχτικό αν ο αναγνώστης βάλει τον εαυτό του στη θέση της Βαλεντίνα… O Hugo Pratt είχε πει για τον Crepax “είναι επιτυχημένος γιατί είναι αυτός που είχε πρώτος την ικανότητα να φέρει στον κόσμο των κόμικς, στην Ιταλία όσο και παγκόσμια, κάτι το καινούριο. Έφερε ένα σχέδιο σημαντικό, υποβλητικό. Υπήρξε νεωτεριστής. στον τρόπο της αφήγησής του… Σχεδιάζοντας πειραματικά διακινδύνευσε, αλλά κατόρθωσε να βρει ένα κοινό που ανταποκρίθηκε” Ο ίδιος ο Crepax είχε πει: “Δεν έχω πάει ποτέ σε ψυχαναλυτή. Από τη μια πλευρά η ιδέα να ψυχαναλυθώ με γοητεύει, από την άλλη με τρομάζει. Η παιδική μου ηλικία υπήρξε απόλυτα ευτυχής, ακόμα κι ο πόλεμος πέρασε χωρίς να μου αφήσει σχεδόν κανένα ίχνος. Όταν σκέφτομαι τα πρώτα μου χρόνια-και μου αρέσει να τα σκέφτομαι γιατί είμαι αθεράπευτα αισθηματίας-έχω μόνο γλυκύτατες αναμνήσεις. Κι όμως κατά τα είκοσι μου χρόνια έγινα όλο και πιο κλειστός και μελαγχολικός. Είχα χιλιάδες φοβίες από τις οποίες απελευθερωνόμουν μόνο σχεδιάζοντας”. Αυτές οι φοβίες και η μελαγχολία του Crepax βρίσκονται σε κάθε καρέ του, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της Βαλεντίνα. Ο θάνατος, οι απειλές που ξεπροβάλλουν από παντού, το εχθρικό και αφιλόξενο περιβάλλον, η ζούγκλα της καθημερινής ζωής εξορκίζονται μόνο μέσω της φαντασίας και του ταξιδιού αλλά και γίνονται πηγή έμπνευσης και δημιουργίας “Πρέπει, όμως, να σας πω κάτι: κατά βάθος οι φόβοι μου μου αρέσουν, δε θέλω να μου φύγουν οριστικά” ομολογεί ο Crepax. Σε κάθε ιστορία του Crepax επίκέντρο είναι η Βαλεντίνα και γύρω της αναπτύσσεται και εξελίσσεται η πλοκή σε τρεις διαφορετικούς αλλά αλληλοεμπλεκόμενους κόσμους, σε τρία επίπεδα: στο πραγματικό, στην ανάμνηση και στο όνειρο. Η ώσμωση μεταξύ τους είναι συνεχής και τα όριά τους δυσδιάκριτα. Το πραγματικό αλλοιώνεται από τις αντανακλάσεις των άλλων δυο, η ανάμνηση είναι αμφίβολη και το όνειρο ένα μυστηριακό ντελίριο που επεμβαίνει άλλοτε ως αλληγορία και άλλοτε ως επιθυμία ή εφιάλτης.

Ο Crepax από την πρώτη στιγμή της διασημότητάς του δε σταμάτησε ποτέ να “δηλώνει” άμεσα ή έμμεσα τους δασκάλους του, τους μέντορές του. Ο Hugo Pratt, o Milton Caniff, o Alex Raymond, ο Stan Lee, ο John Willie αλλά και ο Pablo Picasso είναι “παρόντες” στα κόμικς του και συχνά ο Crepax σχεδιάζει την ηρωίδα του με το σχεδιαστικό στυλ τους αποτίοντάς τους φόρο τιμής. Παρόντες είναι και πολλοί από τους αγαπημένους ήρωες των παιδικών του χρόνων όπως ο Ταρζάν, ο Ντικ Τρέισι, ο Πρίγκιπας Βάλιαντ και ο Μαντρέηκ που διασταυρώνονται με τη Βαλεντίνα και συμμετέχουν στις περιπέτειές της, παίρνουν μέρος στα ερωτικά παιχνίδια της και επιτείνουν έτσι ακόμα περισσότερο τη γλυκιά σύγχυση του ναρκωμένου αναγνώστη.Γνωστά πρόσωπα της λογοτεχνίας όπως ο Στήβεν Ντένταλους —alter ego του James Joyce— αλλά και πραγματικά πρόσωπα της Ιστορίας όπως ο Λένιν εμφανίζονται συχνά στις ιστορίες της Βαλεντίνα και τη συνοδεύουν στις φαντασιώσεις της. Ο Crepax σέβεται απόλυτα την ηρωίδα του, την παρακολουθεί όχι από την κλειδαρότρυπα αλλά σε συνεχή γκρο πλαν κι αυτή του το ανταποδίδει.

Έχει παραισθήσεις, εφιάλτες, αστείρευτη φαντασία και άκρατο ερωτισμό. Παίζει σαδομαζοχιστικά παιχνίδια, μπλέκεται σε σεξουαλικές περιπέτειες με γερμανούς ναζί, κοζάκους, γκάνγκστερ, εξωγήινους και υπογήινους, προσφέρει το σώμα της σε πλήθος ανδρών και γυναικών όλων των εποχών, “ταξιδεύει” μέχρι την ρώσικη επανάσταση και συναντά τον Τρότσκι. Είναι βαθιά πολιτικοποιημένη, σκεπτόμενη και ευαίσθητη. Ακροβατεί ανάμεσα στις νευρώσεις της και την αχαλίνωτη απελευθερωτική της φαντασία. Κι ο αναγνώστης ταξιδεύει μαζί της χωρίς οφθαλμολάγνες προθέσεις και ηδονοθηρικές αναζητήσεις. Γιατί η Βαλεντίνα μπορεί να είναι η Γυναίκα της διπλανής πόρτας.

Γιάννης Κουκουλάς
Πηγή: comic art (πρώτη δημοσίευση, περιοδικό Βαβέλ)

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s