«Ημείς έως τώρα άλλην δεν ενομίζαμε ορθήν πολιτικήν, παρά να βοηθή τις τους αδίκως καταπιεζομένους».
ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, στις 8 Αυγούστου 1866, έφυγε από τη ζωή η Ευανθία Καΐρη (1799-1866).
Η Ευανθία, αδελφή του Θεόφιλου Καΐρη, γεννήθηκε το 1799 στην Άνδρο. Χάρη στον αδερφό της, έλαβε πρωτοφανή για Ελληνίδα της εποχής μόρφωση (διάβαζε τους αρχαίους συγγραφείς, ήξερε μαθηματικά και φιλοσοφία και μιλούσε δύο ξένες γλώσσες, γαλλικά και ιταλικά) και αφιέρωσε τη ζωή της στο διάβασμα και στην εκπαίδευση, ιδίως των γυναικών. Στα δεκαπέντε της, ζήτησε από τον Κοραή (με τον οποίον διατηρούσε αλληλογραφία) «κανέν γαλλικόν βιβλίον διά να το μεταφράση και ωφελήση το γένος» (αποτέλεσμα ήταν η μετάφραση των έργων Συμβουλαί προς την θυγατέρα μου, Περί ανατροφής των νεανίδων και Μάρκου Αυρηλίου Εγκώμιον). Το 1825 συνέταξε επιστολή προς τις φιλελληνίδες της Ευρώπης· η διαφορά από άλλες αντίστοιχες επιστολές (π.χ. της Μαντούς Μαυρογένους) είναι ότι η Καΐρη έγραψε εξ ονόματος όλων των Ελληνίδων και συγκέντρωσε υπογραφές προτού αποστείλει την επιστολή.
Η Ευανθία Καΐρη, χάρη στη θεωρητική και έμπρακτη προσήλωσή της στη μόρφωση των Ελληνίδων, θεωρείται πρόδρομος του ελληνικού φεμινιστικού κινήματος. Από τη μελέτη του έργου της σίγουρα προκύπτει πως υπήρξε γνήσιο τέκνο του Διαφωτισμού, παρά τον ιδιαιτέρως απομονωμένο και κλειστό βίο της.
Ιδού πώς αποτιμά το έργο της μια γυναίκα, λίγες μόλις γενιές αργότερα, από τις στήλες ενός γυναικείου εντύπου (Παρθενόπη Καρδαρά, Εφημερίς των Κυριών, Έτος Δ΄ αριθ. 174, 12/8/1890).
Νεάνις ήδη ούσα, οπότε ζόφος βαθύς επεκάλυπτεν έτι άπασαν την Ελληνικήν χώραν, και ο τουρκικός δεσποτισμός απεκτήνου παν ανθρώπινον πλάσμα, ιδία δε την γυναίκα, η Ευανθία, εμπνεομένη υπό του εξόχου αυτής αδελφού, του σοφού Θεοφίλου Καΐρη, ηδυνήθη να αποτινάξη τον ζυγόν της αμαθείας, εις ην η μακρά δουλεία είχε καταδικάσει τας ομοφύλους της, και να ποτίση την διάνοιαν αυτής με τα νάματα παιδείας και μαθήσεως, μοναδικής μεν κατά την οδυνηράν εκείνην εποχήν, σπανιωτάτης δε και όλως εξαιρετικής παρά ταις Ελληνίσι και εν τοις καθ’ ημάς έτι χρόνοις.
Η ακόλουθη επιστολή*, που έστειλε στην Ευανθία Καΐρη μια κοπέλα από τη Τζια, ζητώντας της να αναλάβει τη μόρφωσή της, βοηθάει να καταλάβουμε πόσο πρωτοποριακές ήταν οι αντιλήψεις και η δραστηριότητα της Καΐρη για τον ελλαδικό χώρο εκείνη την εποχή και τι αντίκτυπο είχαν.
Προς την σεβαστήν Ευανθίαν Καΐρη
Εις Σύραν
Σεβαστή Ευανθία,
το υπογεγραμμένον είναι εν των κορασίων εκείνων, τα οποία ωφέλησε μεγάλως η μετάφρασίς σας εκείνη Συμβουλαί προς την θυγατέρα μου και εξαιρέτως η πιστοποίησις τούτων με τα λαμπρά της αρετής σας παραδείγματα. Πλήρες ευγνωμοσύνης άμα και ενθουσιασμού προς το υποκείμενόν σας διά τούτο, σας εκφράζω σήμερον τα αισθήματά μου ταύτα, ενταυτώ δε και σας παρακαλώ θερμώς να αξιώσετε και εμέ της αμέσου διδασκαλίας σας. Ναι, σεβαστή των Ελληνίδων ευεργέτις· αφ’ ου τόσα άλλα κοράσια ευτήχησαν να μορφώσουν τον νουν και την καρδίαν των υπό την άμεσον διδασκαλίαν σας, μη (δι’ αγάπην του Κοραή) στερήσητε ταύτης μόνον εμέ· ας μη φανώ μόνον εγώ κακόμοιρον, αφού ευτύχησα να σας έχω συμπολίτιδα και γεννημένον από Άνδριον μητέρα. Ο πατήρ μου αναχωρεί κατ’ αυτάς και εγώ το δυστυχές μένω εις Κέαν εν τω μέσω σκότους της αμαθείας και των πλέον ολεθρίων διά τα κοράσια παραδειγμάτων. Εις τόσον επικίνδυνον θέσιν, και το χείριστον, με ολιγώτατα και όχι τόσον χρήσιμα βιβλία, που να προσδράμω, ει μη προς σε, ω τιμαλφεστατε κόσμε των Ελληνίδων! Το μέγα της διδασκαλίας βάρος ελπίζω ότι θέλουν ελαφρύνη οπωσούν ο έρως μου προς την παιδείαν, αι μικραί αρχαί μου προς την παλαιάν ελληνικήν, την γαλλικήν και ιταλικήν γλώσσαν, προ πάντων δε η σταθερά μου απόφασις να μεταδώσω και εγώ ό,τι ηθέλατέ με διδάξη και να ακολουθήσω όσο το δυνατόν τα λαμπρά σας ίχνη. Όθεν και με χρηστάς ελπίδας, ότι θέλω αξιωθή αποκρίσεώς σας ευχαρίστου, ήτις θέλει είναι βεβαία η αρχή των ωραιοτέρων της ζωής μου ημερών, μένω όλον προσηλωμένον εις την χαριτωμένην μοι Ευανθίαν.
Από Κέας 1833 Απριλίου12
Αλεξάνδρα Νικολάου Καλούδη
* από το βιβλίο: Κούλα Ξηραδάκη, Ευανθία Καΐρη (1799-1866), Η πρώτη Ελληνίδα της νεότερης Ελλάδας που διέδωσε τη μόρφωση, Κέδρος (έκδοση β΄), Αθήνα 1984.
[Σημείωση: δεν μπορέσαμε να βρούμε προσωπογραφία της Ευανθίας Καΐρη. Θεωρήσαμε άδικο να εικονογραφήσουμε το κείμενο με πορτρέτο του αδελφού της Θεόφιλου. Ας μείνει χωρίς εικόνα].
* * *
Επμέλεια αφιερώματος: Γιώργος Τσακνιάς
Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις από το dim/art
dimart 
Σχολιάστε