Home

—του Γιώργου Τσακνιά—

Στις 2 Νοεμβρίου —τελευταία ημέρα ενός τριημέρου στο οποίο ενσωματώνονται οι καθολικές χριστιανικές γιορτές των Αγιών Πάντων (παραμονή και ανήμερα) και των Ψυχών— οι Μεξικάνοι τιμούν εκείνους που έχουν φύγει· στολίζουν τους τάφους με λουλούδια, αφήνουν προσφορές, μαγειρεύουν, τρώνε, πίνουν, ανταλλάσσουν σκωπτικούς επικήδειους (οι ζωντανοί), τραγουδούν, χορεύουν. Τιμούν τους νεκρούς και ξορκίζουν τον θάνατο, εικονοποιώντας τον, δίνοντας στα πάντα (ακόμα και στα γλυκά τους) το σχήμα της νεκροκεφαλής, εξοικοιούμενοι με τον ανυπέρβλητο ανθρώπινο φόβο του αναπόφευκτου τέλουςΗ καταγωγή της Ημέρας των Νεκρών  (Día de los Muertos) είναι παγανιστική και συνδέθηκε με τον χριστιανισμό μετά την επικράτησή του — όπως συνέβη αντίστοιχα με τα δικά μας Ψυχοσάββατα, που εντάχθηκαν ημερολογιακά στον κύκλο Απόκριες-Πεντηκοστή-Πάσχα.

don_quijote-jose-guadalupe-posada31

Η μεξικάνικη Ημέρα των Νεκρών έχει αποτυπωθεί στη λογοτεχνία από τον Malcolm Lowry (1909-1957), στο αριστουργηματικό ημι-αυτοβιογραφικό Under the volcano (Κάτω από το ηφαίστειο, 1947). Ο ήρωας του βιβλίου Geoffrey Firmin, ένας αλκοολικός Βρετανός πρόξενος στη μεξικάνικη κωμόπολη Quauhnahuac, περιφέρεται μεθυσμένος στους δρόμους την Ημέρα των Νεκρών, στις 2 Νοεμβρίου του 1938. Το 1984, o John Huston γύρισε την ομώνυμη ταινία, βασισμένη στο βιβλίο.

Η εμμονική, τοτεμικού χαρακτήρα, απεικόνιση του θανάτου κατά τη διάρκεια της Ημέρας των Νεκρών, έχει συνδεθεί με το έργο του σκιτσογράφου και γελοιογράφου José Guadalupe Posada (1851-1913). Γεννημένος στο  Aguascalientes, ο Posada διδάχτηκε στην εφηβεία λιθογραφία και χαρακτική, στο εργαστήριο του  Trinidad Pedroso. Η πρώτη του δουλειά ως πολιτικού γελοιογράφου ήταν στην τοπική εφημερίδα El Jicote (Η Μέλισσα), η οποία όμως έκλεισε μετά το 11ο φύλλο, επειδή μια γελοιογραφία του Posada ενόχλησε κάποιον πολιτικό παράγοντα της περιοχής.  Ο Posada μετακόμισε στο León και, αργότερα, στην πόλη του Μεξικό, όπου εργάστηκε, διάσημος πλέον, στην εφημερίδα La Patria Ilustrada (Πατρίς εικονογραφημένη), εκδότης της οποίας ήταν ο Ireneo Paz, παππούς του συγγραφέα Octavio Paz.

Ο Posada χρησιμοποίησε τα στοιχεία της μεξικάνικης παράδοσης, και κατεξοχήν αυτά της Ημέρας των Νεκρών, για να σατιρίσει την πολιτική κατάσταση και την αστική τάξη κατά την περίοδο 1876-1911, στα χρόνια της παντοδυναμίας του Porfirio Díaz (1830-1915). Σε πολλά από τα σκίτσα του έδινε την ονομασία calavera, που σημαίνει κρανίο, νεκροκεφαλή και, κατ’ επέκταση, κρανιόμορφη προσφορά στους νεκρούς την ημέρα της γιορτής τους. Έτσι, παρ’ όλο που η δουλειά του Posada δεν είχε καμία σχέση με συνειδητή καταγραφή της παράδοσης, το έργο του αποτελεί χαρακτηριστική και γνήσια εικαστική περιγραφή της Ημέρας των Νεκρών. Προς το τέλος της ζωής του, ο Posada και οι γελοιογραφίες του είχαν ήδη ξεχαστεί κι ο ίδιος πέθανε φτωχός. Το έργο του ανέδειξε και γνώρισε στο ευρύτερο κοινό ο Γάλλος καλλιτέχνης Jean Charlot, ο οποίος ήρθε σε επαφή με τις calaveras του Posada τη δεκαετία του 1920, επισκεπτόμενος τον Diego Rivera.


* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

4 thoughts on “Día de los Muertos

  1. Παράθεμα: Malcolm Lowry, 1909-1957 | dimart

  2. Παράθεμα: Día de los Muertos | Μεταρρύθμιση

  3. Παράθεμα: Las calaveras στην Αθήνα | dimart

  4. Παράθεμα: Λουκίνο Βισκόντι (1906-1976): Ο κόμης του νεορεαλισμού | dimart

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s