Απόηχοι ξεχασμένων γλωσσών

Η παράσταση «Vanishing Languages» του Kevin James

της Corrina da Fonseca-Wollheim. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος

the vanishing languages projectΤο έργο «Vanishing Languages»  («Γλώσσες υπό Εξαφάνιση») του Kevin James, ενός Νεοϋορκέζου τρομπονίστα και συνθέτη, είναι ένα σπάνιος συνδυασμός της προσπάθειας διάσωσης και αναβίωσης αρχαίων γλωσσών με τη σύγχρονη μουσική. Με έναυσμα τις έρευνες της UNESCO από τις οποίες προκύπτει ότι ώς το τέλος του αιώνα οι μισές από τις 6.000 γλώσσες που υπάρχουν παγκοσμίως θα έχουν εκλείψει, ο James αφιέρωσε μήνες σε επί τόπου έρευνα, προκειμένου να  ανακαλύψει και να καταγράψει τους εναπομείναντες ομιλούντες τις γλώσσες που απειλούνται άμεσα με εξαφάνιση: Την Hokkaido Ainu, γλώσσα των αυτόχθονων της Βορείου Ιαπωνίας, την Αμερικανο-Ινδιάνικη Quileute, που μιλούσαν στη δυτική Ουάσινγκτον, και τις γλώσσες Dalabon και Jawoyn των ιθαγενών της Άρνεμ Λαντ στην Αυστραλία.

Την Παρασκευή που μας πέρασε, οι αινιγματικοί ήχοι της Ainu και της Quileute γέμισαν την ατμόσφαιρα του συναυλιακού χώρου Roulette στο Downtown Brooklyn, μέσα από δύο μουσικές δημιουργίες αλλόκοσμες αλλά και συναρπαστικές. Και οι δύο συνδύαζαν ηχογραφημένες φωνές, ήχους περιβάλλοντος και ελεκτρόνικα με μουσικά θέματα που εκτελούσαν επί σκηνής αριστοτεχνικά και ανοικτά σε εξερευνήσεις σύγχρονα μουσικά σχήματα. Το κουαρτέτο εγχόρδων Ethel παρουσίασε το Ainu Inuma, ενώ τους εκτελεστές του Counting in Quileute συνόδευσε το Αυστραλιανό τρίο Speak Percussion και οι [kaj] ensemble με ξύλινα πνευστά, κρουστά και έγχορδα όργανα.

Ruby Washington/The New York TimesVanishing Languages — Leah Scholes of Speak Percussion.
Ruby Washington/The New York Times
Vanishing Languages — Leah Scholes of Speak Percussion.

Το έντυπο πρόγραμμα της παράστασης δεν έδινε καμία πληροφορία για τις λέξεις που ακούγονταν από τα ηχεία  άλλοτε κοφτά και απότομα, άλλοτε συνεχόμενα σαν χείμαρρος, ανακατεμένες με τη μουσική. Το μόνο που αποκάλυψε ο James συζητώντας με έναν θεατή που ρωτούσε επίμονα, ήταν πως μία από τις γυναίκες που ακούστηκαν να μιλούν κατά τη διάρκεια του Ainu Inuma έδινε συνταγές μαγειρικής. Ωστόσο, με δεδομένο ότι οτελευταίος άνθρωπος που μιλούσε άπταιστα Ainu έχει πεθάνει προ επταετίας, ενώ οι δύο εναπομείναντες ομιλούντες την Quileute «δεν συμπαθιούνται μεταξύ τους», σύμφωνα με τον James, ακόμα και οι πιο τετριμμένες λέξεις έχουν αποκτήσει αύρα επτασφράγιστου μυστικού όμοια με εκείνη των αιγυπτιακών ιερογλυφικών πριν ανακαλυφθεί η Στήλη της Ροζέττας.

Κι ενώ η μουσική του James με τις μελαγχολικές νότες από περίλυπα «γκλισάντο», αιθέριες αρμονικές και τρεμουλιαστά τσέλο ηχεί συχνά σαν εύθραυστη γεροντική φωνή, την ίδια στιγμή, καταφέρνει να περάσει στο κοινό τη γοητεία που ασκεί επάνω στο δημιουργό αυτή καθαυτή η ομορφιά της γλώσσας. Και τα δύο μουσικά κομμάτια απαιτούν από τους εκτελεστές τους να μιμηθούν τον ήχο της ανθρώπινης ομιλίας με τα μουσικά τους όργανα, χρησιμοποιώντας τεχνικές με διαρκείς εναλλαγές στην ταχύτητα και το μέτρο.

Στο Ainu Inuma οι μουσικοί μιμούνται επίσης τον ήχο ενός είδους  jaw harp από μπαμπού που έπαιζαν οι Αϊνού, χρησιμοποιώντας την ξύλινη άκρη του δοξαριού τους για να χτυπήσουν τις χορδές.  Το τραγούδι και οι θρηνητικοί ήχοι που έβγαζε το τσέλο της Dorothy Lawson έμοιαζαν κάποιες φορές σε τέτοιο βαθμό με τη φωνή μίας από τις γυναίκες που είχαν ακουστεί να μιλάνε, ώστε είχες την αίσθηση πως επρόκειτο για σωσία της.

Quileute Children and Teachers, La Push, Ca. 1887
Quileute Children and Teachers, La Push, Ca. 1887

Το Counting in Quileute, το οποίο ξεκινά με καμπάνες που χτυπάνε, αιωρούνται και στιφογυρνάνε στον αέρα και τελειώνει με τον κελαριστό ήχο ενός βουδιστικού μπολ προσευχής, αφήνει μια έντονη γεύση ιεροτελεστίας. Συχνά οι εκτελεστές κάνουν επί σκηνής πράγματα για τα οποία απορείς  —φλαουτίστες ψιθυρίζουν σε στόμια, ένας τσελίστας χτυπάει τις χορδές στο μπράτσο και με τα δύο χέρια (tapping)—  κι όλα αυτά δίνουν την εντύπωση μιας μυστικής χορογραφίας σχεδιασμένης να γητέψει τις φωνές των νεκρών μέσα από το κροτάλισμα παλιών φωνόγραφων.

Οι ατέλειες αυτών των παλιών ηχογραφήσεων που χρησιμοποίησε ο James πλάι σε άλλες, που έκανε πιο πρόσφατα ο ίδιος, στο πλαίσιο της επιτόπιας έρευνάς του, θυμίζουν πόσο θολή και μονομερής είναι και η εικόνα που έχουμε γι’ αυτούς τους υπό εξαφάνιση πολιτισμούς. Κι όμως, υπήρχαν στιγμές που ένιωθες πως αυτές ακριβώς οι φωνές που ακούγονταν από τα ηχεία είχαν μεριμνήσει, με κάποιο μυστηριώδη τρόπο, ώστε να γενηθεί αυτή η παράσταση.

Πηγή: The New York Times
Ainu, First People of Japan, The Original & First Japanese

Learning the Quileute Language – the Alphabet

World Premiere of «Jawoyn Dreamscapes»

Billy Yarrawanga aboriginal artist and elder of the Dalabon tribe

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις στην κατηγορία Πολιτιστική κληρονομιά

 

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.