Παρίσι, Κίνα

Οι Κινέζοι αντιγράφουν ολόκληρες πόλεις, απαξιώνοντας τη δική τους παραδοσιακή αρχιτεκτονική, σε μια άγαρμπη προσπάθεια βίαιου εκ-δυτικισμού. Αναλογίες με τα καθ’ ημάς και την απαξίωση του μεσαιωνικού παρελθόντος της Αθήνας στα χρόνια του σχηματισμού του ελληνικού κράτους. Ακόμα: Πύργος του Άιφελ στο Λας Βέγκας, στα Φιλιατρά και στο Παρίσι. Ο Χάρυ Φουρνιέ και το παρ’ ολίγον διπλωματικό επεισόδιο με τον Μπερτράν Ντελανοέ, δήμαρχο Παρισίων.

—του Γιώργου Τσακνιά

Γύρω στα 8.800 χιλιόμετρα μακριά από το Παρίσι και τον Σηκουάνα, στο Tianducheng της επαρχίας Zhejiang, ένα άλλο Παρίσι στέκεται έρημο στις όχθες του ποταμού Shangtang. Η κατασκευή άρχισε το 2007 και, παρ’ όλο που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, χαρακτηρίζεται ήδη πόλη-φάντασμα. Για την ακρίβεια, δεν έχει κατοικηθεί ούτε καν από φαντάσματα: η ρέπλικα της Πόλης του Φωτός κατασκευάστηκε προκειμένου να φιλοξενήσει 100.000 κατοίκους. Οι εγκέφαλοι που συνέλαβαν το πρότζεκτ σκέφτηκαν ότι το Παρίσι (το ορίτζιναλ) είναι περίφημο, είναι προορισμός εκατομμυρίων επισκεπτών κάθε χρόνο, είναι η πρωτεύουσα του ρομαντισμού και του έρωτα και άλλα τέτοια όμορφα — συνεπώς γιατί να μη θέλουν οι αγρότες της υπαίθρου του Hangzou να μείνουν σε ένα ωραιότατο μπαρόκ / ιμπεριάλ διαμέρισμα με θέα στον Πύργο του Άιφελ; Ο πληθυσμός, ωστόσο, του υπό κατασκευήν ακόμα (ολοκληρώνεται το 2015) φιλόδοξου πρότζεκτ έφθασε μάξιμουμ τους 2.000 κατοίκους και ήδη φθίνει.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Πολλά έχουν ειπωθεί και γραφτεί (εδώ παλαιότερη ανάρτηση του dim/art) για τη μανία των Κινέζων να αντιγράφουν· και ναι μεν η βιομηχανική αντιγραφή εξηγείται πολύ εύκολα, με οικονομικούς όρους— χώρια που σε αυτόν τον τομέα δεν πρωτοτυπούν, καθώς τον δρόμο άνοιξαν οι Ιάπωνες, οι Κορεάτες και Ταϊβανέζοι. Ούτε στην αντιγραφή διάσημων μνημείων πρωτοτυπούν: ας μην ξεχνάμε π.χ. πως οι Αμερικανοί, εκ των πρωτοπόρων στο καρακιτσαριό (για να είμαστε δίκαιοι), έχουν κατασκευάσει στη μέση της ερήμου της Νεβάδα το Λας Βέγκας, την πόλη του τζόγου, η οποία κοσμείται και από Πύργο του Άιφελ, και από Άγαλμα της Ελευθερίας, και από Ταζ Μαχάλ, και από Πυραμίδες και Σφίγγες (γλυκιά μου), και από ουκ ολίγους αρχαιοελληνικούς (οι θεοί να τους κάνουν) ναούς.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Και για να είμαστε ακόμα πιο δίκαιοι: Πύργος του Άιφελ υπάρχει (εκτός από το Παρίσι, το Tianducheng και το Λας Βέγκας) και στα Φιλιατρά του νομού Μεσσηνίας: έχει ύψος 26 μέτρα και κατασκευάστηκε από τον γλύπτη και ιατρό εκ Φιλιατρών (αργότερα διέπρεψε στο Σικάγο) Χάρυ Φουρνιέ, κατά κόσμον Χάρη Φουρναράκη. Ο Πύργος του Φουρναράκη συντηρήθηκε και επισκευάστηκε το 2007 (τη χρονιά που ξεκινούσαν τα έργα στο Tianducheng). Πέρσι, στις 27/3/2012, ο Μπερτράν Ντελανοέ, δήμαρχος Παρισίων (των κανονικών, της Γαλλίας) κατέθεσε αναφορά στην UNESCO, ζητώντας την άμεση απομάκρυνση του Πύργου του Άιφελ του Φουραναράκη των Φιλιατρών, ως κακόγουστου αντιγράφου που προσβάλλει τον γαλλικό πολιτισμό. «Αυτή είναι η προσωπική γνώμη του δημάρχου του Παρισιού και δεν έχει καμία νομική σημασία και υπόσταση», ήταν η λιτή απάντηση εκπροσώπου της Ελληνικής Πρεσβείας στη Γαλλία στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) — όπου, σημειωτέον, παρ’ ολίγον να προκληθεί διπλωματικό επεισόδιο καθώς, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, ο δήμαρχος επέδωσε μόνος του και με ιδιαίτερα επιθετικό ύφος αντίγραφο της αναφοράς του στην UNESCO.

34293853

Ας επιστρέψουμε, ωστόσο, στην Κίνα: αυτό που εξηγείται δυσκολότερα (εδώ μάλιστα, εδώ πρωτοτυπούν) είναι η παράξενη συνήθεια των σύγχρονων Κινέζων να κοπιάρουν ολόκληρες πόλεις, χωριά ή τοποθεσίες — αυστριακά χωριά, ιταλικά κανάλια με τα όλα τους, γόνδολες και γονδολιέρηδες κλπ, μεσαιωνικά κάστρα κι ό,τι έχει ο (ευρωπαϊκός) μπαχτσές.Το φαινόμενο αυτό είναι προφανώς κάτι άλλο, κάτι διαφορετικό (και κάτι μεγαλύτερο) από το σποραδικό κιτς των απανταχού πύργων του Άιφελ. Στο πρόσφατο (Ιανουάριος 2013) βιβλίο της με τίτλο Original Copies: Architectural Mimicry in Contemporary China, η αρχιτέκτων Bianca Bosker προσπαθεί να περιγράψει, να αναλύσει και να ερμηνεύσει το φαινόμενο. Κατ’ αρχάς, ισχυρίζεται ότι η αντιγραφή δεν είναι ξένη προς την κινεζική κουλτούρα: δεν είναι κάτι που θεωρείται απαραιτήτως κακό ή κατώτερο της πρωτότυπης δημιουργίας. Πλην όμως, αυτό ισχύει για την αντιγραφή που αποτελεί ταυτόχρονα φόρο τιμής στο πρωτότυπο· στις σύγχρονες κινεζικές ρέπλικες πόλεων ή μνημείων, τα υλικά είναι κατά κανόνα ευτελή και η μίμηση χοντροκομένη (συχνά π.χ. τονίζονται τα εντυπωσιακά χαρακτηριστικά των μνημείων, έτσι ώστε το τελικό αποτέλεσμα να φέρνει περισσότερο σε καρικατούρα τύπου Ντίσνεϊλαντ παρά σε αντίγραφο).

Bosker_Original Copies_1Φαίνεται πάντως πως το τελικό συμπέρασμα της Bosker είναι στη σωστή κατεύθυνση: ο λόγος ίσως είναι οικονομικός και, ταυτόχρονα, πολιτισμικός — εξάλλου, πόσο εύκολο είναι εν τέλει να τα ξεχωρίζεις αυτά τα δύο όταν προσπαθείς να ερμηνεύσεις φαινόμενα τέτοιας κλίμακας; Πέρα από τις ρέπλικες, συντελείται με ταχύτατους ρυθμούς και αποτελεί κεντρική πολιτική επιλογή η βάρβαρη εξαφάνιση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, του κινεζικού αστικού (κυρίως, αλλά και του υπαίθριου) τοπίου: τα τελευταία χρόνια, περιοχές ολόκληρες (συμπεριλαμβανομένων χωριών ή και πόλεων) ισοπεδώνονται εν μια νυκτί, προκειμένου να αντικατασταθούν από σύγχρονες «δυτικότροπες» βιομηχανικές μεγαλουπόλεις. Το δημογραφικό ζήτημα και η εκβιομηχάνιση δεν αρκούν από μόνες τους για να εξηγηθεί αυτή η βίαιη μεταμόρφωση. Στην προσπάθειά της να ανταγωνιστεί οικονομικά τη Δύση με τους δικούς της όρους και με ρυθμούς άγριου fast track, η Κίνα απαξιώνει πλήρως τη δική της αρχιτεκτονική, ως εικόνα ενός παρελθόντος ταυτισμένου με τη φτώχεια και την πολιτισμική παρακμή.

Παρά τις (προφανέστατες!) διαφορές στα πολιτικά, οικονομικά και ιστορικά συμφραζόμενα, μπορούμε να δούμε μια αναλογία με το φαινόμενο της απαξίωσης του μεσαιωνικού και νεότερου παρελθόντος της Ελλάδας (ιδίως της πόλης της Αθήνας), την εποχή της δημιουργίας του ελληνικού κράτους, όταν, στα πρώτα χρόνια της Μεγάλης Ιδέας, η επανασύνδεση με το αρχαίο παρελθόν αποτελούσε επείγον ιδεολογικό πρόταγμα: η πρακτική συνέπεια βέβαια ήταν, παράλληλα με την οικοδόμηση των (έξοχων — ποιος θα μπορούσε να το αμφισβητήσει;) νεοκλασικών κτηρίων του Τσίλερ στη νέα πρωτεύουσα, γύρω από την Ακρόπολη και τα άλλα μνημεία της κλασικής εποχής, η κατεδάφιση όχι μόνο κάθε κτίσματος που θύμιζε, έστω και ελάχιστα, τουρκοκρατία, αλλά και πάμπολλων  χριστιανικών βυζαντινών ναών. Κάπως έτσι, οι Κινέζοι κατεδαφίζουν τους παραδοσιακούς αγροτικούς οικισμούς και τα όμορφα πέτρινα γεφύρια στα ποτάμια, αλλά προβάλλουν την Απαγορευμένη Πόλη και το Σινικό Τείχος, τα τεκμήρια του ένδοξου αυτοκρατορικού παρελθόντος.

* * *

Όπως και να ’χει, το κινέζικο Παρίσι στις όχθες του Shangtang στοιχειώνεται από τους κατοίκους που ποτέ δεν απέκτησε. Ίσως το 2015, όταν ολοκληρωθεί, οι Κινέζοι να πειστούν να το κατοικήσουν. Μπορεί πάλι να μείνει άδειο και να ρημάξει. Δεν αποκλείεται, τέλος, να μεταβληθεί σε μια κινεζική τσινετσιτά, όπου θα γυρίζονται ταινίες με παριζιάνικη θεματολογία ή, γιατί όχι, μία και μοναδική ταινία για το ίδιο το Tianducheng, ως μνημείο μιας ακραίας ιδεοληψίας περί «εκσυγχρονισμού» ή ως τεκμήριο των ορίων της παγκοσμιοποίησης.

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Αρχιτεκτονική / αστικό τοπίο

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s