e-bookάρω 9

Προτάσεις για δωρεάν e-book

—από την Ελένη Κεχαγιόγλου

37b-thumb-large

Ιωάννης Κονδυλάκης, Ο Πατούχας

Ο «διαβάτης» μιας εποχής

Ο Πατούχας του Ιωάννη Κονδυλάκη (1862-1920) δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες κατά το έθος της εποχής στην εφημερίδα Εφημερίς, από τον Απρίλιο έως τον Ιούλιο του 1892, και πρωτοεκδόθηκε σε βιβλίο το 1916 από τον εκδοτικό οίκο Γεωργίου Φέξη. Πρόκειται για ένα από τα απολαυστικότερα «κλασικά» έργα της νεοελληνικής πεζογραφίας, καθώς —χάρη στο καταλυτικό χιούμορ του Κονδυλάκη, την ψυχογραφική του δεινότητα και το υποδειγματικά λιτό ύφος του— υπερβαίνει το ηθογραφικό πλαίσιο της εποχής.

Ο έφηβος Μανώλης —ήρωας αντλημένος από τις παιδικές αναμνήσεις του συγγραφέα από το χωριό του Βιάννο στην Κρήτη όπου γεννήθηκε—, που λόγω της ανοικονόμητης σωματικής διάπλασής του αποκτά το παρατσούκλι «Πατούχας», μικρό παιδί ακόμα αποφασίζει να ζήσει στη στάνη του πατέρα του καθώς εκεί μόνον ένιωθε ευτυχισμένος, δεδομένου ότι «ήθελε να είναι βοσκός και ήτο βοσκός». Ο χρόνος ωστόσο περνά και, μαζί με την εφηβεία, αφυπνίζεται ο ερωτικός πόθος — γεγονός που τον παρακινεί, δίχως καν να το συνειδητοποιεί, να επιστρέψει στο χωριό. Εκεί, όμως, ο νεαρός βοσκός – με τις αχαλίνωτες ορμές, με την αθωότητα του πρωτόπλαστου και την επινοητικότητα του αγριμιού –, αντιμέτωπος με το δράμα της κοινωνικής προσαρμογής, επαναστατεί και αντιδρά με πλήθος κουζουλάδες.

_MG_5632

_MG_5631

Ο Κονδυλάκης −παιδί της ιστορικής συγκυρίας αναπόφευκτα− πέντε χρονών βρίσκεται πρόσφυγας με την οικογένειά του στον Πειραιά, εξαιτίας των διώξεων που υφίστανται οι εξεγερμένοι Κρητικοί από τους Τούρκους. Δύο χρόνια αργότερα, επιστρέφει στη Βιάννο, όπου μαθαίνει τα πρώτα γράμματα και ξεκινά τις γυμνασιακές του σπουδές, τις οποίες όμως θα υποχρεωθεί να συνεχίσει στη Βαρβάκειο Σχολή η οποία τότε —και από το 1860 που ιδρύθηκε και έως το 1944 οπότε το κτίριο καταστράφηκε κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου— βρισκόταν στο χώρο της σημερινής βαρβακείου αγοράς στην οδό Αθηνάς. Ωστόσο, το 1877 ο Κονδυλάκης εγκαταλείπει τις σπουδές του και σπεύδει στην Κρήτη, προκειμένου να λάβει μέρος στην Επανάσταση του νησιού. Στα Χανιά θα μείνει έως το 1883, οπότε θα επιστρέψει στην Αθήνα, θα αποφοιτήσει από τη Βαρβάκειο και θα εισαχθεί στη Φιλοσοφική Σχολή από την οποία δεν θα πάρει πτυχίο ποτέ. Στην Κρήτη θα επιστρέψει για λίγο ξανά, όπου θα εργαστεί ως «γραμματοδιδάσκαλος» σε χωριό των Χανίων παρακινημένος από την παιδαγωγική άποψη του Λέοντα Τολστόι που επιθυμούσε απεριόριστη ελευθερία για τους μαθητές. Οι γονείς ωστόσο δεν επέδειξαν τον ίδιο ενθουσιασμό για το εκπαιδευτικό σύστημα που εφάρμοζε ο δάσκαλος Κονδυλάκης, ο οποίος θα αντέξει μόλις δύο χρόνια στην εκπαίδευση. Αφότου δημοσιογραφήσει επί τέσσερα χρόνια σε τοπικές κρητικές εφημερίδες, θα επιστρέψει οριστικά πια στην πρωτεύουσα το 1889, διωκόμενος από τις τουρκικές αρχές για τα φλογερά πατριωτικά του άρθρα. Έκτοτε, θα βιοποριστεί ως δημοσιογράφος, που θα επιδείξει προσήλωση στη χρήση της γλώσσας και θα βασανιστεί ως προς την επιλογή της κατάλληλης έκφρασης παρά τον εφήμερο χαρακτήρα των κειμένων του στις εφημερίδες. Με το ψευδώνυμο «Διαβάτης» υπογράφει χρονογραφήματα στον Τύπο της εποχής (Άστυ, Εφημερίς, Σκριπ) και κυρίως στο Εμπρός – και προσδίδει στο χρονογράφημα λογοτεχνική αξία. Θαμώνας στο λογοτεχνικό καφενείο του Ζαχαράτου γίνεται δημοφιλής στις λογοτεχνικές συντροφιές που σύχναζαν εκεί, χάρη στο πνεύμα και στο χιούμορ του.

Ωστόσο, το 1914, με το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Κονδυλάκης μάλλον χάνει το κέφι του για τη ζωή. Το 1918 αποσύρεται στην Κρήτη. Στις 22 Μαΐου 1920 γράφει το τελευταίο γράμμα του στον Μαλακάση, στο οποίο ομολογεί την κατάρρευσή του: «Ευρίσκομαι φαίνεται εις την κατάστασιν των αρρώστων ζώων, που αποσύρονται σε μια τρύπα διά να αποθάνουν, χωρίς να ενοχλήσουν και να ενοχληθούν». Δύο μήνες αργότερα, στις 25 Ιουλίου 1920, πεθαίνει στο Πανάνειο Νοσοκομείο Ηρακλείου.

Κρήτη, εσωτερικό σπιτιού (Frédéric Boissonnas, 1911)
Κρήτη, εσωτερικό σπιτιού (Frédéric Boissonnas, 1911)

Ο Κονδυλάκης, συνολικά έχει δημοσιεύσει περίπου 6000 χρονογραφήματα (τα οποία έως σήμερα παραμένουν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους ασυγκέντρωτα), ενώ έχει επίσης γράψει επιφυλλίδες, σχολικά αναγνώσματα και επαναστατικά απομνημονεύματα, ενώ συμπλήρωσε την Ιστορία των Επαναστάσεων της Κρήτης του Σπυρίδωνα Ζαμπέλιου και του Καλλίνικου Κριτοβουλίδη, μετέφρασε –ως αυτοδίδακτος γαλλομαθής− γαλλικά μυθιστορήματα, καθώς και τα Άπαντα του Λουκιανού. Ως επαγγελματίας γραφιάς, κατάφερε να ολοκληρώσει τα εξής, λίγα, λογοτεχνικά έργα: Διηγήματα (Βιβλιοθήκη Φέξη 1884), Οι Άθλιοι των Αθηνών. Το πρώτον εικονογραφημένον ελληνικόν μυθιστόρημα (Ζανουδάκης 1895), Ο Πατούχας (Φέξης 1916), Όταν ήμουν δάσκαλος και άλλα διάφορα διηγήματα, (Φέξης 1916), Πρώτη αγάπη (Γ.Π.Φορτσάκης 1919).

Ο Πατούχας, ένα μυθιστόρημα για το πώς οδηγείται στην ενηλικίωση ένας «καταπληκτικός έφηβος», ένα πρώιμο «coming on age novel» του ελληνικού 19ου αιώνα, θεωρείται το πιο ολοκληρωμένο −και υπήρξε το πιο δημοφιλές− μυθιστόρημα του Κονδυλάκη. Με ύφος που κεντάει και απολαυστικό χιούμορ, με μια γλώσσα πλούσια σε ιδιωματικά στοιχεία της κρητικής διαλέκτου στους διαλόγους, μα και κατανοητή λόγια γλώσσα στην αφήγηση, κατέκτησε τους αναγνώστες από την εποχή του έως σήμερα. Όπως έχει πει ο κριτικός και ιστορικός της λογοτεχνίας Αρίστος Καμπάνης (βλ. Ημερολόγιον «Ελληνικόν Έτος» 1929, τόμ. Α, εκδόσεις «Πυρσού»): «Ούτε η καθαρεύουσά του ήτο αμιγής καθαρεύουσα (ήτο μάλλον κράμα καθαρολογικών και ζωντανών στοιχείων), ούτε η δημοτική του ήτο η τυπική δημοτική του Καρκαβίτσα».

Δείτε εδώ και κατεβάστε σε διάφορα φορμά το μυθιστόρημα από το Project Gutenberg, όπως έχει το έχει πληκτρολογήσει από την πρώτη του έκδοση η Σοφία Κανόνη, μετατρέποντας το πολυτονικό κείμενο σε μονοτονικό αλλά με σεβασμό στην ορθογραφία του πρωτοτύπου. Οι λέξεις που είχαν έντονους χαρακτήρες στο πρωτότυπο περικλείονται σε: &, οι δε υποσημειώσεις έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου.

* * *

Εδώ παλιότερες προτάσεις από τη στήλη e-bookάρω δωρεάν

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.