«Ο μόνος εχθρός μου είναι ο χρόνος»

1028-CHARLIE-CHAPLIN_full_600

Charlie Chaplin, 1889-1977

—της Μαρίας Τσάκος—

Το 1972, στην 44η απονομή των βραβείων Όσκαρ, η αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου —η οποία τον είχε μέχρι τότε αγνοήσει— απένειμε στον μεγάλο Charlie Chaplin τιμητικό Όσκαρ για το σύνολο του έργου του.  Ο Chaplin είχε αρχικά ενδοιασμούς, τελικώς όμως αποφάσισε να ταξιδέψει ως τη δυτική ακτή των ΗΠΑ για να το παραλάβει. Αυτή ήταν και η πρώτη φορά που πατούσε σε αμερικανικό έδαφος μετά από είκοσι χρόνια αυτοεξορίας στην Ελβετία.

Η τελετή έγινε στις 10 Απριλίου 1972, στο Dorothy Chandler Pavilion του Los Angeles. Ο Chaplin παρέλαβε το βραβείο του, φανερά εύθραυστος και συγκινημένος, ενώπιον ενός κοινού αποτελούμενου από ανθρώπους του κινηματογράφου οι οποίοι τον χειροκρότησαν όρθιοι, επευφημώντας τον, επί δώδεκα λεπτά (ένα ρεκόρ που δεν έχει καταρριφθεί μέχρι σήμερα).

Ο άνθρωπος που παρέδωσε το χρυσό αγαλματίδιο στον Chaplin ήταν ο βραβευμένος σεναριογράφος και θεατρικός συγγραφέας Daniel Taradash. Ίσως αυτή του η ιδιότητα να εξηγεί και τα υπέροχα λόγια με τα οποία προλόγισε το βραβείο και παρουσίασε τον παραλήπτη του, τον αξεπέραστο Charlie Chaplin.

«Το χιούμορ οξύνει την αίσθηση της αυτοσυντήρησης και μας βοηθάει να διατηρούμε την επαφή με τη λογική». Αυτά τα λόγια ανήκουν στον Charlie Chaplin. Όπως και ετούτα εδώ —που γράφτηκαν πάνω από τριάντα χρόνια νωρίτερα: «Σκεφτόμαστε υπερβολικά και αισθανόμαστε πολύ λίγο. Περισσότερο από μηχανήματα, χρειαζόμαστε ανθρωπιά. Περισσότερο από εξυπνάδα, χρειαζόμαστε καλοσύνη και ευγένεια. Χωρίς αυτές τις αρετές, στη ζωή μας θα μπει η βία και θα έχουν όλα χαθεί». Χιούμορ και ανθρωπιά: Τα δυο στοιχεία που αφθονούν στην καλλιτεχνική συνείδηση του Chaplin και στο απαράμιλλο ταλέντο του ως ηθοποιού, σεναριογράφου, σκηνοθέτη, παραγωγού, συνθέτη και —για να μεταχειριστώ τα λόγια του W.C. Fields— ως του «καλύτερου μπαλαρίνου στον κόσμο».

Ο Chaplin μας έκανε να γελάσουμε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον στην ιστορία του κινηματογράφου· κι όμως, πάντοτε, κάτω από το αστείο, κρύβονταν οι φόβοι και οι λύπες του κάθε ανθρώπου. Γι΄αυτό κι ένα βιβλίο που γράφτηκε για εκείνον έχει τον εύστοχο τίτλο Charlie Chaplin, ο Βασιλιάς της Τραγωδίας. Μας έδωσε έναν ήρωα αειθαλή, έναν αλητάκο. Χίλιοι συγγραφείς έχουν πλάσει ιστορίες γι’ αυτόν αλλά νά πώς τον περιγράφει ο ίδιος ο Chaplin: «Αλήτης, κύριος, ποιητής, ονειροπόλος, ένας μοναχικός άνθρωπος που ελπίζει πάντοτε να συναντήσει τον έρωτα και την περιπέτεια. Θα παραστήσει τον επιστήμονα, το μουσικό, το δούκα, τον παίχτη του πόλο… Δε θα διστάσει, όμως, ν’ αρπάξει το γλειφιτζούρι από το χέρι ενός μωρού ή να κλωτσήσει τον πισινό μιας δεσποσύνης —αλλά μόνο σε περιπτώσεις ακραίου θυμού».

Ο κόσμος ανταποκρίθηκε όχι μόνο στο απίστευτο χιούμορ του αλητάκου αλλά και στις αρετές που αντιπροσώπευε: στην αγάπη και στο πείσμα του να τα βγάλει πέρα. Στο προεξάρχον μήνυμα του Chaplin ότι η ανθρωπιά που έχουμε μέσα μας υπερέχει της απανθρωπιάς μας. Η επιγραφή πάνω στο αγαλματίδιο γράφει: «Στον Charlie Chaplin για την απροσμέτρητη προσφορά του στην ανάδειξη της τέχνης του κινηματογράφου ως την πιο σημαντική μορφή τέχνης του αιώνα μας». Η λέξη «Chaplin» έχει πάψει πλέον να είναι όνομα· έχει γίνει λέξη του κινηματογραφικού λεξιλογίου κι όποιος έχει δει στη ζωή του έστω και μία ταινία τού οφείλει.  Πριν λίγα χρόνια ο κύριος Chaplin είπε: «Ο μόνος εχθρός μου είναι ο χρόνος». Με όλο τον σεβασμό, θα διαφωνήσουμε. Διότι όσο θα υπάρχει κάπου επικοινωνία, μια οθόνη κι ένα κοινό, είτε στη Γη, σήμερα, είτε σε ένα ανεξιχνίαστο μέλλον, σε κάποιο μακρινό αστέρι, ο Χρόνος θα είναι πάντοτε ο καλύτερος, ο παντοτινός φίλος του Charlie Chaplin».

Όταν, μετά από 12 λεπτά ασυγκράτητου χειροκροτήματος, ο Chaplin πήρε το βήμα, τα μόνα λόγια που είπε ήταν αυτά: «Ω, σας ευχαριστώ τόσο πολύ… μια βαθιά συγκινητική στιγμή για μένα.. και οι λέξεις είναι τόσο ανώφελες, τόσο αδύναμες. Το μόνο που μπορώ να πω είναι πως σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνατε και πως είσαστε υπέροχοι, γλυκύτατοι άνθρωποι… ευχαριστώ».

Ο Daniel Taradash έχει πολύ δίκιο όταν λέει ότι όλοι όσοι έχουμε ποτέ δει έστω και μια ταινία στη ζωή μας οφείλουμε ένα μικρό χρέος στον Charlie Chaplin. Ένα χρέος το οποίο, ακόμα και άθελά μας, ξεπληρώνουμε κάθε φορά που τον θυμόμαστε· κάθε φορά που η μορφή του αλητάκου μας γυρίζει πίσω και χαράζει στα χείλη μας ένα συγκινημένο χαμόγελο. Αυτό το παιδικό χαμόγελο τού αφιερώνουμε σήμερα που είναι η επέτειος της γέννησής του.

Smile (Modern Times, 1936). Μουσική: Charlie Chaplin

* * *

Εδώ η παλιότερη ανάρτηση με τίτλο Ο Μεγάλος Δικτάτορας

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις από το dim/art

Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.