Το ευρωπαϊκό όραμα του Β. Ουγκώ

Hugo

Το 1872, έναν χρόνο μετά τον Γαλλοπρωσσικό πόλεμο, την πτώση του Ναπολέοντα Γ΄ και την Παρισινή Κομμούνα, ο Βίκτωρ Ουγκώ (που γεννήθηκε σαν σήμερα, 26/2/1802, και πέθανε στις 22/5/1885) απέστειλε προς τα μέλη Συνεδρίου της Ειρήνης του Λουγκάνο μια επιστολή, καθώς δεν μπορούσε να συμμετάσχει αυτοπροσώπως. Στην επιστολή αυτή εκθέτει το όραμά του για την Ενωμένη Ευρώπη — ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα, ύστερα από 145 χρόνια.

20 Σεπτεμβρίου 1872

Συμπατριώτες μου Ευρωπαίοι,

Η ευγενής σας πρόσκληση με συγκινεί. Δυστυχώς δεν θα μπορέσω να παραστώ στο συνέδριό σας αλλά, αυτά που θα σας έλεγα προφορικά επιτρέψτε μου να σας τα γράψω.

Στη συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε, ο πρόσφατος ζοφερός πόλεμος έθεσε για ακόμη μια φορά τον πολιτισμό μας σε αμφισβήτηση. Ένα μίσος τεράστιο σκεπάζει το μέλλον μας και φαντάζει αλλόκοτο να μιλάμε για ειρήνη τούτην εδώ την ώρα. Και όμως! Ποτέ άλλοτε δεν είχε μεγαλύτερο νόημα απ’ ότι σήμερα το να επικαλεστούμε τη λέξη αυτή: Ειρήνη. Η ειρήνη, αυτός είναι ο αναπόφευκτος στόχος μας. Το ανθρώπινο είδος βαδίζει αναπόδραστα προς την ειρήνη, ακόμα και διά μέσω του πολέμου. Εις ό,τι με αφορά, αυτήν ακριβώς τη στιγμή, μέσα από την επικρατούσα εχθρότητα διακρίνω καθαρά την οικουμενική αδελφοσύνη. Οι μοιραίες ώρες της ανθρωπότητας γίνονται μονοπάτι και από μέσα τους περνά ανεμπόδιστα η θεία ακτίνα.

Εδώ και δέκα χρόνια έχουν διαδραματιστεί σημαντικά γεγονότα. Η Γαλλία έζησε περιπέτειες· μια από τις πιο αίσιες, η απευθέρωσή της· μια από τις τρομερότερες, ο διαμελισμός της. Ο Θεός τής φέρθηκε με επιείκια, μα την ίδια στιγμή και με δυσμένεια —με τον ίδιο τρόπο που μια θεραπεία μπορεί να είναι αποτελεσματική αλλά και δυσβάστακτη συνάμα. Η πτώση της Αυτοκρατορίας είναι θρίαμβος. Η απώλεια της Αλσατίας-Λωρραίνης, καταστροφή. Μέσα σε αυτά τα γεγονότα υπάρχει ένα αλλόκοτο μείγμα επανόρθωσης και ξεπεσμού. Αισθανόμαστε υπερήφανοι που είμαστε ελεύθεροι αλλά και ταπεινωμένοι επειδή είμαστε μικρότεροι. Η Γαλλία σήμερα πρέπει να παραμείνει ελεύθερη και να ξαναγίνει μεγάλη. Ο απόηχος του δικού μας πεπρωμένου θα αγγίξει τον Πολιτισμό συνολικά, γι’ αυτό και ό,τι συμβεί στη Γαλλία θα έχει αντανάκλαση στην τύχη της ανθρωπότητας. Εξ αυτού και η γενικότερη αγωνία· εξ αυτού και η τεράστια προσμονή· εξ αυτού και το άγνωστο αύριο που περιμένει όλους τους λαούς του κόσμου.

Αυτό το άγνωστο το φοβόμαστε. Ε λοιπόν, εγώ λέω πως κακώς το φοβόμαστε.

Τουναντίον, πρέπει να ελπίζουμε.

Γιατί;

Η Γαλλία, όπως μόλις ανέφερα, απελευθερώθηκε και διαμελίστηκε. Ο διαμελισμός της αυτός ανέτρεψε την ισορροπία της Ευρώπης, όμως, η απελευθέρωσή της θεμελίωσε τη Δημοκρατία.

Ένα τρομακτικό πλήγμα για την Ευρώπη· την ίδια στιγμή, όμως, και θεραπεία.

Εξηγούμαι.

Η διαταρραγμένη ισορροπία μιας ηπείρου δεν μπορεί να αποκατασταθεί παρά μόνο μέσα από μια μεταμόρφωση. Αυτή η μεταμόρφωση μπορεί να μας πάει μπροστά ή πίσω, προς το κακό ή προς το καλό, μέσω της επιστροφής στο σκοτάδι ή μέσω της πορείας προς το ξημέρωμα. Το υπέρτατο δίλημμα έχει τεθεί. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν παρά δύο μόνο πιθανοί δρόμοι για να συναντήσει το μέλλον της η Ευρώπη: μέσω Γερμανίας ή μέσω Γαλλίας — με άλλα λόγια, να γίνει είτε αυτοκρατορία είτε δημοκρατία.

Αυτό προέβλεψε η μοιραία μοναχική φιγούρα της Αγίας Ελένης* με αξιοπερίεργη ακρίβεια, πριν από πενήντα δύο χρόνια, χωρίς να αμφιβάλλει ούτε στιγμή πως θα γινότανε εμμέσως το εργαλείο αυτής της μεταμόρφωσης, και πως θα ερχόταν μια 2α Δεκεμβρίου για να επιδεινώσει την 18η Μπρυμαίρ, ένα Σεντάν που θα ξεπερνούσε το Βατερλώ κι ένας «Μικρός Ναπολέων» που θα συνέτριβε τον Μεγάλο Ναπολέοντα.

Μόνο που, αν είχε εκπληρωθεί η μελανή πλευρά της προφητείας του, θα είχαμε την Ευρώπη των Βανδάλων αντί για την Ευρώπη των Κοζάκων που προέβλεψε.

Ευρώπη-αυτοκρατορία ή Ευρώπη-δημοκρατία; Ένα από τα δύο θα είναι το μέλλον της Ευρώπης· μόνο που ένα από τα δύο υπήρξε ήδη το παρελθόν της.

Μπορεί να αναβιώσει το παρελθόν;

Προφανώς και όχι.

Άρα το μέλλον μας είναι η Ευρώπη-Δημοκρατία.

Πώς θα την αποκτήσουμε;

Με έναν πόλεμο ή με μια επανάσταση.

Με πόλεμο, αν η Γαλλία εξαναγκαστεί σε πόλεμο από τη Γερμανία. Με επανάσταση, αν οι λαοί εξαναγκαστούν σε επανάσταση από τους βασιλείς τους. Το μόνο βέβαιο είναι πως αυτό το σπουδαίο πράγμα, την Ευρωπαϊκη Δημοκρατία, θα την αποκτήσουμε.

Θα αποκτήσουμε τις σπουδαίες Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης οι οποίες θα αποτελέσουν την κορωνίδα του Παλαιού Κόσμου με τον ίδιο τρόπο που οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής είναι το επιστέγασμα του Νέου Κόσμου. Θα μετατρέψουμε το πνεύμα της κατάκτησης σε πνεύμα ανακάλυψης· θα αντικαταστήσουμε με τη μεγαλόψυχη αδελφότητα των εθνών την αδυσώπητη αδελφότητα των αυτοκρατόρων· θα έχουμε πατρίδα χωρίς σύνορα, οικονομία χωρίς παρασιτισμό, εμπόριο χωρίς δασμούς, μετακίνηση χωρίς εμπόδια, παιδεία χωρίς κτηνωδίες, νεολαία χωρίς στρατώνες, ανδρεία χωρίς μάχες, δικαιοσύνη χωρίς ικριώματα, ζωή χωρίς φόνους, δάσος χωρίς τίγρη, άροτρο χωρίς ξίφος, λέξεις χωρίς φίμωτρο, συνείδηση χωρίς ζυγό, αλήθεια χωρίς δόγμα, Θεό χωρίς παπά, Παράδεισο χωρίς Κόλαση, αγάπη χωρίς μίσος. Τα τρομακτικά δεσμά της ανθρωπότητας θα έχουν λυθεί· το απεχθές χάσμα που χωρίζει αυτές τις δυο θάλασσες, την Ανθρωπότητα και την Ευτυχία, θα γεφυρωθεί. Ένα φως θα πλημμυρίσει τον κόσμο. Και τι είναι όλο αυτό το φως; Είναι η Ελευθερία. Και τι είναι όλη αυτή η ελευθερία; Είναι η Ειρήνη.

800px-autograph-victorhugo

* Σ.τ.Μ: Στη νήσο της Αγίας Ελένης πέθανε και ενταφιάστηκε ο αυτοκράτορας Ναπολέων

Πηγή: deslettres.fr. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s