Ένα δέντρο για την Ευρώπη

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα Ρήματα

Τον Ιού­λιο του 1870, στον κήπο του σπι­τιού του στο Γκέρν­συ, ο εξόριστος Βικτόρ Ουγκώ φύτεψε ένα δέ­ντρο: τη δρυ των «Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών της Ευρώ­πης». Δύο χρό­νια αργότερα (1872), με επι­στο­λή του προς τα μέλη του Συνε­δρί­ου της Ειρή­νης του Λουγκάνο, έγρα­φε με πά­θος: «Θα αποκτήσουμε τις σπουδαίες Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, οι οποίες θα αποτελέσουν την κορωνίδα του Παλαιού Κόσμου με τον ίδιο τρόπο που οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής είναι το επιστέγασμα του Νέου Κόσμου». Ήταν η επο­χή της ρομαντικής φα­ντα­σί­ας και των ρο­μα­ντι­κών ποιη­τών αλλά, για πρώ­τη φορά, η Ενω­μέ­νη Ευρώ­πη έμοια­ζε να εί­ναι κάτι πα­ρα­πά­νω από μια ου­το­πία. Ο 19ος αιώ­νας, η επο­χή των εθνών-κρα­τών, της οικονοικής ανάπτυξης, της βιομηχανικής επα­νάστασης και της επι­στή­μης, έβα­ζε ήδη τα θε­μέ­λια για μια κοινή ευ­ρω­παϊ­κή ταυτό­τη­τα, που ωρί­μα­ζε αργά αλλά σταθερά μέσα στις συνειδήσεις των πο­λι­τών. Χρειάστη­καν, ωστό­σο, δύο πα­γκό­σμιοι πόλεμοι στον 20ό αιώνα, το Ολοκαύτωμα, ο «Ψυχρός Πόλεμος» κα­θώς και το σχέ­διο μιας ενιαί­ας ευρωπαϊκής αγο­ράς, για να ανθίσει, στα μεταπολεμικά χρόνια, το δέντρο της Ενωμένης Ευρώ­πης.

Η Γη­ραιά Ήπει­ρος, είτε ως «Ευρώ­πη των πατρίδων», όπως την ήθελε ο Ντε Γκωλ, είτε ως «Ευρώπη των λαών και των εργαζομένων», όπως την ήθελε αργότερα η αντιδογματική Αριστερά, έμοια­ζε να εί­ναι η μόνη λύση για μια υπερε­θνι­κή ομοσπονδία, στην καρδιά του ελεύ­θε­ρου μεταπολεμικού δυ­τι­κού κό­σμου. Στις δεκαετίες που πέρασαν, η Ευρώπη κέρδισε το στοίχημα της διεύρυνσης αλλά όχι το στοίχημα της πολιτικής ενοποίησης. Επιπλέον, οι δύσκολες διαδικασίες οικονομικής σύγκλισης καθώς και ο «κοινοτικός αναλφαβητισμός»[1] έκαναν τους πολίτες των κρατών-μελών να ταυτίζουν τους ευρωπαϊκούς θεσμούς με την αυστηρή εφαρμογή μιας γενικευμένης λιτότητας και όχι με τις παράλληλες δράσεις αλληλεγγύης, προστασίας και ασφάλειας που παρέχει η ΕΕ. Σήμερα, ο ευρωσκεπτικισμός, η άνοδος των λαϊκισμών, η επιστροφή της ακροδεξιάς και των αυταρχικών κυβερνήσεων συνθέτουν ένα ανησυχητικό και απειλητικό μείγμα. Η Ευρώπη μοιάζει με την Ωραία Κοιμωμένη, που περιμένει κάποιον για να τη σώσει από την κατάρα του «μεγάλου ύπνου».

Εξηγώντας το όραμα του για «Ευρωπαϊκή Αναγέννηση», ο Εμανουέλ Μακρόν έκανε πρόσφατα λόγο για μια «Ευρώπη που θα προστατεύει αποτελεσματικότερα τους πολίτες και τα συμφέροντά της έναντι του έντονου ανταγωνισμού άλλων δυνάμεων στο περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης». Ζήτησε μάλιστα να γίνει «Διάσκεψη για την Ευρώπη», όπου θα εκεί επανεξεταστούν και οι υφιστάμενες συνθήκες της Ε.Ε. Ανάμεσα στις προτάσεις του, «ξεχωρίζουν εκείνες για την καθιέρωση κατώτατου ευρωπαϊκού μισθού, προσαρμοσμένου ανά χώρα, τη δημιουργία Τράπεζας Κλίματος, την αναθεώρηση της Συνθήκης Σένγκεν, τη θέσπιση κοινής αστυνομίας συνόρων και υπηρεσίας ασύλου. Εισηγείται, επίσης, τη δημιουργία ευρωπαϊκής υπηρεσίας για την προστασία των δημοκρατιών από τις κακόβουλες παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων σε εκλογικές διαδικασίες και την απαγόρευση της χρηματοδότησης πολιτικών κομμάτων από τρίτες χώρες. Τέλος, προτείνει να απαγορευθεί η εγκατάσταση ξένων εταιρειών που απειλούν στρατηγικά συμφέροντα της Ευρώπης και να υιοθετηθεί μια πολιτική ευρωπαϊκής προτίμησης, κατ’ αναλογία με τις πολιτικές που ακολουθούν ΗΠΑ και Κίνα».[2]

Αναμφισβήτητα, το πρόγραμμα του Μακρόν κάνει ένα τολμηρό βήμα, προς το μέλλον. Δεν προϋποθέτει πλέον μόνο την «ευρωπαϊκή ενοποίηση» αλλά διεκδικεί μια νέα «ευρωπαϊκή κυριαρχία»: «πιο μεγάλη και ισχυρή, πλήρη και πραγματική, η οποία ακριβώς, με το μέγεθος και την ισχύ της, θα αποτελέσει την ομπρέλα προστασίας των πολιτών απέναντι στις σημερινές προκλήσεις».[3]Από τον κοινό ευρωπαϊκό στρατό μέχρι τον ήπιο προστατευτισμό και από την «επιστροφή στην εργασία» (back to work) μέχρι τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα,[4] η Ευρώπη πρέπει να επαναδιατυπώσει τις παλαιές αξίες της στο σύγχρονο κόσμο. Μπορεί άραγε να ξυπνήσει η Ωραία Κοιμωμένη; Μπορεί να σταματήσει να ζει περιτριγυρισμένη από τους υπνοβάτες του εθνικισμού και του ρατσισμού; Οι κοινοί φόβοι και οι κοινές ελπίδες δείχνουν πάντως πως, έστω και με αργό έστω και αντιφατικό τρόπο, μπορεί να δημιουργηθεί μια νέα ευρωπαϊκή «δημόσια σφαίρα», που να μην πλέον είναι το άθροισμα των εθνικών κομμάτων και πολιτικών.

United-Europe-Oak-HautvilleΤο πρώτο γραμματόσημο με τη δρυ της Ενωμένης Ευρώπης τυπώθηκε το 1972.[5] Είχαν περάσει κιόλας εκατό χρόνια από τότε που φύτεψε ο Ουγκώ το δέντρο στον κήπο του. Η «αργή Ευρώπη» τίμησε το μεγάλο συγγραφέα με αρκετή καθυστέρηση. Σε κάθε ευρωεκλογές, ωστόσο, οι ευρωπαίοι πολίτες αποφασίζουν αν θα αντέξει εκείνο το δέντρο του Ουγκώ. Ένας άλλος συγγραφέας, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, έγραφε πάντως, το 1901, μια ιστορία για το τι παθαίνουν όσοι άστοχα και βιαστικά κόβουν το Μεγάλο Δέντρο:

Μετά πολλά έτη, όταν ξενιτευμένος από μακρού επέστρεψα εις το χωρίον μου, κι επεσκέφθην τα τοπία εκείνα, τα προσκυνητάρια των παιδικών αναμνήσεων, δεν εύρον πλέον ουδέ τον τόπον ένθα ήτο ποτε η Δρυς η Βασιλική, το πάγκαλον και μεγαλοπρεπές δένδρον, η νύμφη η ανάσσουσα των δρυμώνων. Μία γραία με την ρόκαν της, με δύο προβατίνας τας οποίας έβοσκεν εντός αγρού πλησίον, ευρίσκετο εκεί, καθημένη έξωθεν της μικράς καλύβης της. Όταν την ηρώτησα τι είχε γίνει το «Μεγάλο Δέντρο», το οποίον ήτον ένα καιρόν εκεί, μοι απήντησεν:

— Ο σχωρεμένος ο Βαργένης το έκοψε… μα κι εκείνος δεν είχε κάμει νισάφι με το τσεκούρι του· όλο θεόρατα δέντρα, τόσα σημαδιακά πράματα… Σαν το ΄κοψε κι ύστερα, δεν είδε χαΐρι και προκοπή. Αρρώστησε, και σε λίγες μέρες πέθανε… Το Μεγάλο Δέντρο ήτον στοιχειωμένο.[6]

[1] http://metarithmisi.liberal.gr/post/%CE%B5%CF%80%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CF%83-%CE%B1%CF%80%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CF%84%CF%85%CF%80%CE%BF/%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CF%83%CE%B5%CE%BD%CE%AC%CF%81%CE%B9%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84/

[2] http://www.kathimerini.gr/1013044/article/epikairothta/kosmos/eyrwpaikh-anagennhsh-oramatizetai-o-makron

[3] https://www.athensvoice.gr/politics/445240_emmanoyel-makron-i-eyropi-mprosta-ohi-stoys-ypnovates-eyroskeptikistes

[4] https://www.socialistsanddemocrats.eu/

[5] https://colnect.com/en/stamps/stamp/6165-United_Europe_Oak_Hautville-Victor_Hugos_Exile_in_Guernsey-Guernsey

[6] https://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/ppd_drus.html

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

 

2 comments

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.