Home

— του Κωστή Λυμπουρίδη—

Στις 28 Ιουνίου του 1914, πριν από 102 χρόνια, δολοφονούνταν στο Σαράγιεβο της Βοσνίας ο Αρχιδούκας Φερδινάνδος, διάδοχος του θρόνου της Αυστροουγγαρίας. Το γεγονός αυτό θεωρείται ως η έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, του λεγόμενου και «Μεγάλου Πολέμου», ο οποίος αιματοκύλισε τον κόσμο, αφήνοντας πίσω του πάνω από 18 εκατομμύρια νεκρούς, οι μισοί από τους οποίους ήταν άμαχοι.

Η Ευρώπη πριν έναν αιώνα δεν είχε καμία σχέση με την Ευρώπη που ξέρουμε σήμερα. Πέρα από κάποια εθνικά κράτη που είχαν ήδη νωρίτερα σχηματιστεί (Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, κλπ), ολόκληρη η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη κυριαρχούνταν από τέσσερις μεγάλες Αυτοκρατορίες: τη Γερμανική, την Αυστροουγγρική, τη Ρωσική και την Οθωμανική. Και για τις τέσσερις, ο Μεγάλος Πόλεμος ήταν ο επιθανάτιος ρόγχος τους, εξαφανίζοντάς τες εντελώς από τον χάρτη και αναδεικνύοντας στη θέση τους πληθώρα νέων εθνικών κρατών.

640px-Franz_ferdinandΟ Αρχιδούκας Φερδινάνδος

Στις 28 Ιουνίου 1914 λοιπόν, ο Αρχιδούκας Φερδινάνδος επισκεπτόταν το Σαράγιεβο, πρωτεύουσα της Βοσνίας, που τότε ανήκε στην Αυστροουγγαρία. Το πρωί έγινε απόπειρα δολοφονίας του από Σέρβους εθνικιστές με βόμβα που ρίχτηκε στο κομβόι αυτοκινήτων, του οποίου επέβαινε. Η βόμβα αστόχησε, πάνω από 15 άνθρωποι τραυματίστηκαν, αλλά ο Αρχιδούκας διασώθηκε και συνέχισε κανονικά το πρόγραμμά του με επίσκεψη στο Δημαρχείο της πόλης. Εκεί ήταν εμφανώς ταραγμένος και με δυσκολία είπε, απευθυνόμενος προς τον Δήμαρχο: «ήρθα να επισκεφτώ την πόλη σας, και μου πετάνε βόμβες». Επιστρέφοντας όμως από το Δημαρχείο, μία ώρα περίπου αργότερα, έπεσε και πάλι σε ενέδρα της ίδιας ομάδας Σέρβων εθνικιστών, ένας από τους οποίους, ο Gavrilo Princip, πυροβόλησε αυτόν και τη σύζυγό του από απόσταση ενάμιση μέτρου. Ο Αρχιδούκας ξεψύχησε λίγο αργότερα, δέκα λεπτά μετά τη σύζυγό του.

Ο Gavrilo Princip

Ο Gavrilo Princip

Ενδιαφέρον είναι ότι η είδηση της δολοφονίας δεν συγκλόνισε όσο θα περίμενε κανείς τον λαό της Αυστροουγγαρίας. Σύμφωνα με τον ιστορικό Zbyněk Zeman, στις 28 και 29 Ιουνίου, «ο κόσμος στη Βιέννη άκουγε μουσική και έπινε κρασί σαν να μη συνέβη τίποτε». Στο Σεράγεβο όμως, με ενθάρρυνση των αυστροουγγρικών αρχών, ξέσπασαν αντισερβικές διαδηλώσεις, οι οποίες πήραν τη μορφή πογκρόμ. Δύο Σέρβοι σκοτώθηκαν και έγιναν επιθέσεις σε πλήθος κτιρίων. 5.500 Σέρβοι συνελήφθησαν και εκδόθηκαν, πολλοί από τους οποίους πέθαναν στη φυλακή, ενώ 460 καταδικάστηκαν σε θάνατο.

Σε διπλωματικό επίπεδο, η Αυστροουγγαρία απέστειλε στη Σερβία ένα τελεσίγραφο δέκα σημείων. Πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι τα σημεία αυτά ήταν επίτηδες αυστηρά, ώστε η Σερβία να μην μπορεί να τα δεχτεί και η Αυστροουγγαρία να της κηρύξει τον πόλεμο. Τελικά η Σερβία δέχτηκε μόνο οκτώ από αυτά, και ο πόλεμος κηρύχτηκε επισήμως στις 28 Ιουλίου 1914, ένα μήνα μετά την δολοφονία.

Το τι ακολούθησε, είναι λίγο-πολύ γνωστό. Γαλλία, Αγγλία, Ρωσία συμμάχησαν στη λεγόμενη «Αντάντ», με την οποία στοιχήθηκε η Ιταλία, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Σερβία, το Μαυροβούνιο, η Ρουμανία, το Βέλγιο, η Ελλάδα και αρκετές ακόμη χώρες, και πολέμησαν επί τέσσερα χρόνια σε πολλαπλά μέτωπα τις Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία, Βουλγαρία). Τα εκατομμύρια νεκρών και τραυματιών, η εξαφάνιση τεσσάρων Αυτοκρατοριών, η ανάδειξη δεκάδων εθνικών κρατών είναι μερικές από τις συνέπειες του Μεγάλου Πολέμου.

Για ποιό λόγο να θυμηθούμε σήμερα, ύστερα από 102 χρόνια, τη δολοφονία ενός γαλαζοαίματου από έναν βαλκάνιο, και αυτά που ακολούθησαν; Ίσως για να εκτιμήσουμε αυτά που σήμερα έχουμε, και που πριν έναν αιώνα δεν ήταν καθόλου αυτονόητα στη γειτονιά μας. Ίσως για να αναθαρρήσουμε, που παρά τις κρίσεις, τα προβλήματα, τα πισωγυρίσματα, η ήπειρός μας έχει καταφέρει να ζήσει (σχεδόν) ειρηνικά τα τελευταία 70 χρόνια. Και για να σκεφτούμε, εν τέλει, ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, παρά τις αδυναμίες του, είναι κάτι που αξίζει τον κόπο να ολοκληρωθεί.

Ντοκιμαντέρ του BBC για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (ελληνική μεταγλώττιση)

* * *

Εξώφυλλο: Κολάζ με τίτλο Dada Panorama της γερμανίδας εκπροσώπου του ντανταϊσμού Hannah Höch (1919), χαρακτηριστικό της κριτικής που ασκούσε με τη δουλειά της στην δημοκρατία της Βαϊμάρης η οποία δημιουργήθηκε στη Γερμανία ως άμεση συνέπεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο έργο απεικονίζεται (στο κέντρο) ο Friedrich Ebert, πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και το λαγωνικό του, Υπουργός Άμυνας Gustav Noske (πάνω δεξιά), που ήταν υπεύθυνος για την δολοφονία της Rosa Luxemburg του Karl Liebknecht.

z

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

follow-twitter-16u8jt2 αντίγραφο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s