Home

—της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου—

Ήταν ίσως το συγκλονιστικότερο επίτευγμα στην ιστορία της ανθρωπότητας – η μέρα, πριν από 47 χρόνια ακριβώς, που ο άνθρωπος έκανε το άλμα από τον πλανήτη όπου είχε περάσει όλη του τη ζωή, χιλιάδες επί χιλιάδων χρόνια, και πάτησε για πρώτη φορά με τα δυο του πόδια σε ένα άλλο ουράνιο σώμα: η πρώτη επίσκεψη στη Σελήνη. 20 Ιουλίου του 1969. Κι αυτό –για σκεφτείτε!– ενώ δεν είχαν καλά-καλά περάσει ούτε εξήντα χρόνια από τότε που ολοκλήρωσε, ουσιαστικά, την εξερεύνηση της μεγάλης του πατρίδας, της Γης, με την κατάκτηση της Ανταρκτικής, το 1911. Βέβαια, είχαν μεσολαβήσει από τότε, ούτε λίγο ούτε πολύ, δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, πατέρες πάντων.

Τεράστια πορεία. Εκατομμύρια, κυριολεκτικά, ώρες μελέτης, μέχρι την τελευταία απίθανη λεπτομέρεια, άλλες τόσες προσπάθειες θεωρητικών και πρακτικών επαληθεύσεων, αποτυχίες, θάνατοι, πολιτικές, τρικλοποδιές, κατασκοπεία, πακτωλοί χρημάτων. Η προσελήνωση δεν ήρθε από το πουθενά. Μέχρι να φτάσουν ο Άρμστρονγκ και ο Όλντριν να πατήσουν στο φεγγάρι, είχαν προηγηθεί 61 μη επανδρωμένες απόπειρες, από την ΕΣΣΔ και τις ΗΠΑ, να στείλουν αντικείμενα μέχρι τη Σελήνη – οι περισσότερες αποτυχημένες. Έτσι όμως λειτουργεί η επιστήμη, με στόχους, φαντασία και ανυποχώρητη πειθαρχία. Έτσι συνέβαινε σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, έτσι συνέβη κι αυτή τη φορά. Απλώς, στην προκειμένη περίπτωση, η επιστήμη δεν έγραψε μόνο μια νέα σελίδα· η εξερεύνηση του διαστήματος συνιστά ολόκληρο νέο βιβλίο. Περίπλοκο, δυσνόητο και λίγο τρομακτικό.

1503944_10204296725957937_7792537707594239690_n

Ήταν, λοιπόν, σχεδόν αναπόφευκτο (ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο, θα έλεγε κανείς) να υπάρξουν και εκείνοι που, παρά τις αποδείξεις, αποφάσισαν ότι αυτή η ιστορία, ο άνθρωπος στο φεγγάρι, απλώς δεν μπορεί να συνέβη, ότι είναι ένα ψέμα που κατασκευάστηκε είτε για λόγους πολιτικούς (για να πουλήσουν μούρη οι Αμερικάνοι στους Ρώσους) είτε για οικονομικούς (για να τσεπώσουν «κάποιοι» τα θηριώδη κονδύλια που απαίτησε αυτό το project). Και ότι, πολύ συγκεκριμένα, όλο το οπτικό υλικό της περιπέτειας του Απόλλων 11 κινηματογραφήθηκε σε στούντιο της Disney, πάνω σε σενάριο του Άρθουρ Κλαρκ και σκηνοθεσία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Στο διαδίκτυο, οι σελίδες που είναι αφιερωμένες στην «απόδειξη της απάτης» ίσως και να υπερβαίνουν σε αριθμό αυτές που αναφέρονται στο επίτευγμα της 20ής Ιουλίου 1969 ως ιστορικό γεγονός. (Στην Ελλάδα δε, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή, το 27% των συμπατριωτών μας θεωρεί επίσης ότι οι Αμερικάνοι μάς δουλεύουν.)

Η NASA, βέβαια, έχει αποδείξει πολλές φορές ότι δεν είναι ελέφαντας, αποδομώντας όλα τα σχετικά «επιχειρήματα», αλλά εις μάτην. Όταν είσαι πεπεισμένος, είσαι πεπεισμένος, κι αυτό δεν έχει να κάνει με κανενός είδους πνευματική διεργασία, ούτε καν με νοημοσύνη ή επιστημονική επάρκεια. Το θέμα είναι καθαρά συναισθηματικό.

Οι αρνητές της προσελήνωσης εντάσσονται σε μια γενικότερη χορεία αρνητών της επιστήμης. Κύριο επιχείρημα και κοινός παρονομαστής τους (πέρα από το γενικό «δεν γίνονται αυτά τα πράγματα») είναι η λεγόμενη «εμπειρική παρατήρηση». Να αρκείσαι, με άλλα λόγια, σε ό,τι πιάνουν οι αισθήσεις σου. Για παράδειγμα, σου λέει, «αφού όταν στεκόμαστε ανάποδα, πέφτουμε, πώς γίνεται να είναι η Γη στρογγυλή και αυτοί που είναι από κάτω να μην πέφτουν;» Ναι, ακόμα και σήμερα υπάρχουν οι οπαδοί της επίπεδης Γης. Ακόμα και σήμερα υπάρχει η Flat Earth Society.

10491228_10204296726477950_3655843055771607300_n

Σ’ όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, η επιστήμη έκανε τη δουλειά της, να ρωτά, να μελετά και να αποδεικνύει, και παράλληλα το χόμπι της, να κάνει έξαλλη τη θρησκεία. Οι οπαδοί, λοιπόν, της επίπεδης γης ουσιαστικά εκκινούν από τη βιβλική «εικόνα» του κόσμου, ως χώρου επίπεδου, με συγκεκριμένα περιθώρια, και πάντως σίγουρα όχι σφαιρικού· και ως γνωστόν, η Βίβλος δεν κάνει ποτέ λάθος. Έτσι, το 1881, ένας Άγγλος ερασιτέχνης εφευρέτης ονόματι Samuel Rowbotham, συγγραφέας του πονήματος Earth Not a Globe, αποφάσισε να βγάλει επιτέλους τον κόσμο από την πλάνη της σφαιρικής γης, που είχε αρχίσει να διαδίδεται σαν ιός και, χρησιμοποιώντας τα ίδια τα όπλα της επιστήμης εναντίον της, να αποδείξει το ηλίου φαεινότερον: ότι η Γη είναι ένας πέτρινος δίσκος, με την Αρκτική στο κέντρο της και ένα τείχος από πάγο, ύψους 45 μέτρων, περιμετρικά (την Ανταρκτική), που χρησιμεύει και σαν φράγμα ώστε να μην τρέχουν τα νερά των ωκεανών στο κενό. (Για την κάτω πλευρά του δίσκου, δεν έχουν συγκεκριμένη εικόνα· λένε ότι «μάλλον έχει πέτρες».) Φυσικά, το ίδιο περίπου ίσχυε και για τα υπόλοιπα ουράνια σώματα. Ένα σύμπαν από πελώριες τηγανίτες. Ο Rowbotham, λοιπόν, διεξήγαγε το εξής πείραμα: στάθηκε μέσα σε ένα ποτάμι και, χρησιμοποιώντας ένα τηλεσκόπιο, μέτρησε σε τρεις διαφορετικές αποστάσεις, το ύψος του καταρτιού ενός πλοίου που το διέπλεε. Λογικά, αν η γη είναι καμπύλη, έλεγε, στη δεύτερη μέτρηση το κατάρτι θα φαινόταν ψηλότερα απ’ ό,τι στις άλλες δύο. Σωστά. Μόνο που στις μετρήσεις του φάνηκε, σε κάθε περίπτωση, στο ίδιο ύψος. Άρα, η Γη είναι επίπεδη

Φυσικά, το πείραμα του Rowbotham αγνόησε μακαρίως μερικά άλλα επιστημονικά δεδομένα, όπως τη διάθλαση του φωτός, που επηρεάζει τέτοιες μετρήσεις, αλλά αυτά ήταν ψιλά γράμματα. Και παρέμειναν ψιλά ακόμα και όταν ένας κανονικός επιστήμονας, ο Alfred Russel Wallace, απέδειξε (βάζοντας και στοίχημα!) το λάθος. Ακολούθησαν πολύ δυσάρεστα πράγματα ανάμεσα στους δύο, μηνύσεις, απειλές κ.λπ. αλλά τίποτα δεν μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην πορεία της ψευδοεπιστήμης. Οι οπαδοί της επίπεδης γης οργανώθηκαν το 1956 επισήμως σε λέσχη, τη Flat Earth Society, και αντιπαρήλθαν χαλαρά ακόμα και τις πρώτες φωτογραφίες της (σφαιρικής) γης από δορυφόρους, με το σχόλιο ότι «Μια τέτοια φωτογραφία μπορεί πολύ εύκολα να ξεγελάσει το μάτι ενός άσχετου». Τέλος συζήτησης.

10464328_10204296726637954_3373985347356230463_n

Σήμερα, η Flat Earth Society αριθμεί λίγες δεκάδες χιλιάδες μέλη στον Δυτικό κόσμο. (Δεν υπάρχουν στοιχεία για οπαδούς της θεωρίας στην Ελλάδα, αλλά δεν θα ήταν καθόλου παράξενο να ΜΗΝ υπάρχουν, δεδομένου ότι οι πρώτοι που μίλησαν για σφαιρική γη ήταν αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, οπότε υπερισχύει το δίκιο των «δικών μας παιδιών».) Οι αρνητές της προσελήνωσης όμως πρέπει να μετριούνται σε εκατομμύρια. Φαντάζομαι ότι η αίσθηση τού να θεωρείς πως ανήκεις σε μια ελίτ «εκλεκτών» που είναι εξυπνότεροι από όλους τους υπόλοιπους και δεν χάφτουν ό,τι τους σερβίρουν οι «μεγάλοι» θα πρέπει να προσφέρει ένα είδος ικανοποίησης. Πέρα από αυτό όμως, υποβόσκει η άρνηση να αποδεχτούν ό,τι τους υπερβαίνει: ότι δηλαδή κάποιοι άλλοι άνθρωποι ανακάλυψαν και συνδύασαν γνώσεις ή κατασκεύασαν πράγματα που οι ίδιοι ούτε μπορούν ούτε και θα είχαν ποτέ τη φαντασία και την πειθαρχία, όπως λέγαμε παραπάνω, να πετύχουν. Τους είναι αδύνατο να βγουν από τον υπεραπλουστευμένο πνευματικό τους κόσμο. Ένα είδος συναισθηματικής τσιγκουνιάς απέναντι σε κάτι διανοητικά ισχυρότερο.

earth-from-moon

Τέλος, βέβαια, φαντάζομαι πως η εικόνα της Γης από τη Σελήνη όπως και η εικόνα της σκοτεινής απεραντοσύνης του Διαστήματος μπορεί να αποτελεί ένα είδος σοκ. Η Σελήνη είναι εκεί, ήταν πάντα. Ούτε μας προσκάλεσε ποτέ να πάμε, ούτε όμως και μας έκλεισε την πόρτα. Απλώς υπάρχει, ήσυχα, όπως υπάρχουν οι φυσικοί νόμοι, που η επιστήμη και η τεχνολογία παλεύει να τους ανακαλύψει και να τους μεταχειριστεί έτσι ώστε να μετατρέψει ό,τι μοιάζει με μειονέκτημα (π.χ., τη βαρύτητα) σε πλεονέκτημα – αυτή είναι η δουλειά της.

Η επιστήμη αντιμετωπίζει το σύμπαν ως έναν κόσμο ηθικά ουδέτερο, γιατί περί αυτού πρόκειται. Αυτή η αίσθηση της ηθικής ουδετερότητας δύσκολα καταπίνεται, όταν έχεις ζήσει όλη σου τη ζωή με τις ιδέες του Καλού και του Κακού, του Θεού και του Διαβόλου. Το ταξίδι στη Σελήνη, 46 χρόνια πριν, ήταν η μεγαλύτερη ανθρώπινη υπέρβαση, με όλες, μα όλες τις πιθανές έννοιες.

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

3 thoughts on “Οι αρνητές της επιστήμης

  1. Παράθεμα: Οι αρνητ&#941...

  2. Παράθεμα: Το Apollo Program στο flickr | dimart

  3. Παράθεμα: Το Apollo Program στο flickr | Μεταρρύθμιση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s