Γιρλάντα

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα ρήματα 

Μια γιρλάντα με λουλούδια, ένα ποίημα, μια αναφορά «στην Πόλα και στο Νίκο». Η αφίσα που κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες στα Εξάρχεια ως ένδειξη αλληλεγγύης στο Νίκο Μαζιώτη και στην Πόλα Ρούπα υπενθυμίζει στους περαστικούς ότι η ιδεολογική χρήση της λογοτεχνίας μπορεί να συναντήσει, από άλλους δρόμους, την τρομοκρατική βία. Και μπορεί βέβαια αυτή η βία να μην έχει —ευτυχώς— νεκρούς και θύματα, αλλά διαθέτει τη δική της λογική του τρόμου: τον εργαλειακό ευτελισμό της ποίησης, τη στρέβλωση της λειτουργίας της, την «αποικιοποίηση» των νοημάτων της, την προσβολή των ίδιων των ποιητών – ζώντων και τεθνεώτων∙ ιδίως των τελευταίων, αφού δεν μπορούν πια να μιλήσουν για να υπερασπιστούν τα πνευματικά τους προϊόντα.

Το ποίημα που εμπεριέχεται στο κάδρο αυτής της κακόγουστης «αφίσας αλληλεγγύης» είναι «Το σκάκι» του Μανόλη Αναγνωστάκη, ενός ποιητή που σφράγισε με το λόγο και το έργο του τη μεταπολεμική ποίηση αλλά και την πορεία της Ανανεωτικής Αριστεράς. Όσοι είναι στοιχειωδώς εξοικειωμένοι με το έργο του Μανόλη Αναγνωστάκη, γνωρίζουν καλά πως ο ποιητικός τόνος αυτού του ιστορικού και συνάμα σπαρακτικού μάρτυρα της εποχής του υπερβαίνει την πρόδηλα «αριστερή στράτευση» για να εστιάσει, ιδίως από ένα χρονικό σημείο και έπειτα, στην «ηθική της ευθύνης»: στη βαθύτερη σχέση, δηλαδή, πολίτη-πολιτείας, στο στοχασμό γύρω από την ηθική μέριμνα και τους συνεκτικούς δεσμούς μας με τον κοινωνικό κόσμο γύρω μας, στο διαρκή δημοκρατικό διάλογό μας με τους Άλλους.

Δεν είναι η πρόθεσή μου να συζητήσω εδώ το πρόβλημα της ερμηνείας του Αναγνωστάκη. Θέλω απλώς να θυμίσω ότι ο ποιητής με τη στάση του διεύρυνε εντέλει τα ίδια τα όρια της πολιτικής ποίησης και ταυτόχρονα εναντιώθηκε σε μιαν ορισμένη αντίληψη που ήθελε αυτή τη συγκεκριμένη ποίηση να είναι ένα απλό παρακολούθημα της εύκολης προπαγάνδας. Ταυτόχρονα, με τη δημόσια ένταξή του στην Ανανεωτική Αριστερά, ο Μανόλης Αναγνωστάκης συντάχθηκε πλήρως με τους ιδεολογικούς αγώνες ενός χώρου, που αποφάσισε έγκαιρα, οριστικά και αμετάκλητα πως ο τυφλός δρόμος της βίας δεν εμπεριέχεται σε κανένα μεταβατικό ή τελικό στάδιο της πορείας της προς το δημοκρατικό σοσιαλισμό και τη χειραφέτηση του ανθρώπου.

Προφανώς όλα αυτά είναι βαρετές φιλολογικές λεπτομέρειες για τους συντάκτες της αφίσας. Έτσι κι αλλιώς, εδώ και καιρό, όλες αυτές οι νέο-αναρχικές φυλές που φλερτάρουν με την ατομική ή συλλογική βία έχουν αποφασίσει πως μερικοί απομονωμένοι στίχοι και μερικά σπαράγματα λογοτεχνικής ανάγνωσης αρκούν για να μετατρέψουν τη ποίηση σε ρητορικό υποκατάστατο πύρινων εξεγερσιακών συνθημάτων. Κάπως έτσι, ακόμη και οι στίχοι από «Το Σκάκι» μπορούν να γίνουν η πρώτη ύλη αυτής της επαναστατημένης ημιμάθειας, που προκλητικά εντάσσει τον Αναγνωστάκη στους υποστηρικτές του Μαζιώτη. Είναι κι αυτή μια (άλλου είδους) βία∙ νοιώθεται. Ας σημειωθεί εδώ και το αισθητικό της συμπλήρωμα: η γιρλάντα με τα λουλούδια ως δείγμα της ρομαντικής «αναρχομελούρας» που επιβεβαιώνει την πλήρη παρανάγνωση.

Απέναντι σε αυτή τη βάναυση προσβολή της μνήμης του ποιητή, ας μείνουν, έστω, οι στίχοι του ως ειρωνικό σήμα μιας πρωθύστερης απάντησης στους βιαστικούς (και ενίοτε βίαιους) ερμηνευτές του:

Νέοι της Σιδώνος, 1970

Κανονικά δεν πρέπει να ’χουμε παράπονο
Καλή κι εγκάρδια η συντροφιά σας, όλο νιάτα,
Κορίτσια δροσερά – αρτιμελή αγόρια
Γεμάτα πάθος κι έρωτα για τη ζωή και για τη δράση.
Καλά, με νόημα και ζουμί και τα τραγούδια σας
Τόσο, μα τόσο ανθρώπινα, συγκινημένα,
Για τα παιδάκια που πεθαίνουν σ’ άλλην Ήπειρο
Για ήρωες που σκοτωθήκαν σ’ άλλα χρόνια,
Για επαναστάτες Μαύρους, Πράσινους, Κιτρινωπούς,
Για τον καημό του εν γένει πάσχοντος Ανθρώπου.
Ιδιαιτέρως σας τιμά τούτη η συμμετοχή
Στην προβληματική και στους αγώνες του καιρού μας
Δίνετε ένα άμεσο παρόν και δραστικό – κατόπιν τούτου
Νομίζω δικαιούσθε με το παραπάνω
Δυο-δυο, τρεις-τρεις, να παίξετε, να ερωτευθείτε,
Και να ξεσκάσετε, αδελφέ, μετά από τόση κούραση.

 (Μας γέρασαν προώρως, Γιώργο, το κατάλαβες;).

 * * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από τη στήλη Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.