Truman Capote, 1924–1984

Σήμερα συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Truman Capote (30.9.1924 – 25.8.1984). H Μαρία Τσάκος μεταφράζει για το dim/art αποσπάσματα από μια μακροσκελή συνέντευξη που έδωσε στην Pati Hill για τη στήλη The Art of Fiction του Paris Review (τεύχος Νο.16, Άνοιξη-Καλοκαίρι 1957).

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Πότε αρχίσατε να γράφετε;

TRUMAN CAPOTE
Όταν ήμουν παιδί, δέκα ή έντεκα ετών, και ζούσα κοντά στο Mobile.

Τα Σάββατα πήγαινα στην πόλη, στον οδοντίατρο, είχα γραφτεί λοιπόν, στη λέσχη για παιδιά που διοργάνωνε η τοπική εφημερίδα γιατί κάθε Σάββατο κάνανε πάρτυ με δωρεάν αναψυκτικά και Coca Cola. Στην παιδική στήλη της εφημερίδας διάβασα για έναν παιδικό λογοτεχνικό διαγωνισμό· το βραβείο ήταν ένα πόνυ ή ένας σκύλος, δε θυμάμαι τι απ’ τα δυο, πάντως το ήθελα πολύ. Εκείνο τον καιρό, είχα παρατηρήσει τις ύποπτες δραστηριότητες κάτι γειτόνων μας, οπότε έγραψα ένα roman à clef, στο οποία τις εξιστορούσα επακριβώς αλλάζοντας μόνο τα ονόματα. Του έδωσα τον τίτλο Ο γερο-ανακατωσούρας και το έστειλα. Το πρώτο μέρος του δημοσιεύτηκε μια Κυριακή με το πραγματικό μου όνομα: Truman Streckfus Persons. Το κακό είναι πως κάποιος κατάλαβε ότι τους είχα σερβίρει ένα κουτσομπολιό της τοπικής κοινωνίας ως μυθοπλασία, και το δεύτερο μέρος δε δημοσιεύτηκε ποτέ. Και, φυσικά, δεν κέρδισα και το έπαθλο.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Τότε ήταν που καταλάβατε πως θέλετε να γίνετε συγγραφέας;

CAPOTE
Τότε κατάλαβα πως ήθελα να γίνω συγγραφέας. Δεν ήμουν σίγουρος, όμως, ότι θα γινόμουν μέχρι τα δεκαπέντε μου, εκεί γύρω. Τότε ήταν που άρχισα δειλά-δειλά να στέλνω ιστορίες μου σε περιοδικά και λογοτεχνικές επιθεωρήσεις. Όπως είναι φυσικό, κανένας συγγραφέας δεν ξεχνάει το πρώτο του «ναι»· εγώ, όμως, μια ωραία πρωία, στα δεκαεπτά μου, έλαβα όχι μόνο το πρώτο, αλλά και το δεύτερο, και το τρίτο «ναι», όλα μαζεμένα, μέσα σ’ ένα πρωινό. Εντάξει, να πω εδώ πως η έκφραση «σε παραζάλη ευτυχίας» δε βγήκε τυχαία!

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Τι ήταν το πρώτο πράγμα που γράψατε;

CAPOTE
Διηγήματα. Και οι πιο αμετακίνητες φιλοδοξίες μου ως συγγραφέα ακόμα αυτή τη φόρμα αφορούν. Το διήγημα, αν το εξερευνήσεις με σοβαρότητα, είναι το πιο δύσκολο και το πιο απαιτητικό είδος πεζογραφήματος που υπάρχει. Τον όποιο αυτοέλεγχο ή τεχνική διαθέτω, τα οφείλω εκατό τοις εκατό στην εμπειρία που απέκτησα σ’ αυτό το μέσο.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Τι εννοείτε ακριβώς με τον όρο «έλεγχο»;

CAPOTE
Εννοώ το να έχεις το πάνω χέρι όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με το υλικό σου· τόσο στυλιστικά όσο και συναισθηματικά. Ό,τι και να λένε, εγώ πιστεύω ότι μπορείς κάλλιστα να καταστρέψεις αυτό που γράφεις αν μια πρόταση έχει τον λάθος ρυθμό —ειδικά αν βρίσκεται προς το τέλος— ή αν κάνεις σφάλμα στην παραγραφοποίηση, ακόμα και στη στίξη. Ο Henry James υπήρξε βιρτουόζος της άνω τελείας. Ο Hemingway έξοχος στις παραγράφους. Η Virginia Woolf δεν έγραψε ποτέ της ούτε μια πρόταση που να χτυπάει άσχημα στ’ αφτί. Δεν εννοώ πως εγώ αριστεύω στις αρετές αυτές. Εννοώ πως τουλάχιστον προσπαθώ.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Και πώς καταφέρνει κανείς να τελειοποιήσει την τεχνική του διηγήματος;

CAPOTE
Δεδομένου πως κάθε ιστορία έχει τα δικά της προβλήματα από τεχνικής άποψης, είναι αδύνατον, προφανώς, να γράψει κανείς έναν γενικό κανόνα τύπου «δύο και δύο κάνουν τέσσερα». Το να βρεις τη σωστή φόρμα γι’ αυτό που θέλεις να γράψεις σημαίνει απλά να είσαι σε θέση να διακρίνεις ποιος είναι ο πιο φυσικός τρόπος για να πεις την ιστορία που θέλεις να πεις. Για να το καταφέρεις αυτό, κάνεις το εξής πείραμα: αφού διαβάσεις αυτό που έγραψες, πρέπει ν’ αναρωτηθείς αν μπορείς να φανταστείς την ιστορία σου γραμμένη διαφορετικά· αν κατάφερες να κάνεις τη φαντασία σου να σιωπήσει, αν σου φαίνεται πλήρης και τέλεια. Όπως ένα πορτοκάλι είναι τέλειο. Διότι το πορτοκάλι είναι κάτι φτιαγμένο από τη φύση με τον μόνο τρόπο που είναι ο σωστός.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Υπάρχουν μηχανισμοί για να βελτιώσει κανείς την τεχνική του;

CAPOTE
Η δουλειά είναι ο μόνος μηχανισμός που ξέρω εγώ. Το γράψιμο υπόκειται σε κανόνες που αφορούν την προοπτική, το φως και τις σκιές, ακριβώς όπως και η ζωγραφική ή η μουσική. Αν έχεις γεννηθεί γνωρίζοντας αυτούς τους κανόνες, πάει καλά. Αν όχι, μάθε τους. Κι έπειτα, αποδόμησέ τους και τακτοποίησέ τους ξανά όπως σε βολεύουν. Ακόμα και ο Joyce, ο μέγας αρνητής, ήταν έξοχος τεχνίτης· μπόρεσε να γράψει τον Οδυσσέα επειδή ήταν ικανός να γράψει τους Δουβλινέζους. Πολλοί συγγραφείς νομίζουν πως το να γράφεις διήγημα είναι απλώς γυμναστική για τα δάχτυλα. Ε, αυτοί, λοιπόν, το μόνο που όντως ασκούν είναι τα δάχτυλά τους.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Τις καλύτερες ιστορίες ή βιβλία σας τα έχετε γράψει σε συγκριτικά ήρεμες στιγμές της ζωής σας ή βρίσκετε πως γράφετε καλύτερα υπό συναισθηματική πίεση;

CAPOTE
Νιώθω ελαφρώς πως δεν έχω ζήσει ποτέ ήρεμες στιγμές στη ζωή μου — εκτός αν μετράνε αυτές που μου χαρίζει το Nembutal που θα πάρω από καιρού εις καιρόν. Αν και, τώρα που το σκέφτομαι, έζησα δυο χρόνια σε ένα πολύ ρομαντικό σκηνικό, σ’ ένα σπίτι στην κορυφή ενός βουνού στη Σικελία, οπότε αυτή η περίοδος μπορεί να θεωρηθεί μάλλον ήρεμη. Ήσυχη, μια φορά, ήταν. Εκεί έγραψα το Grass Harp. Πρέπει όμως να αναγνωρίσω ότι ένα κάποιο στρες, όταν προσπαθώ να προλάβω προθεσμίες, μάλλον μου βγαίνει σε καλό.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Διαβάζετε πολύ;

CAPOTE
Υπερβολικά. Και τα πάντα, ακόμα κι ετικέτες, ακόμα και συνταγές, ακόμα και διαφημίσεις. Έχω πάθος με τις εφημερίδες —διαβάζω όλες τις ημερήσιες τις Νέας Υόρκης κάθε μέρα, και τις κυριακάτικες, και πολλά ξένα περιοδικά. Κι όσα δεν αγοράζω, τα διαβάζω όρθιος στα περίπτερα. Απολαμβάνω τα θρίλερ και θέλω κι εγώ να γράψω ένα μια μέρα. Αν και μου αρέσει η ποιοτική λογοτεχνία, τα τελευταία χρόνια διαβάζω όλο και περισσότερο επιστολές, απομνημονεύματα και βιογραφίες. Δεν με ενοχλεί καθόλου να διαβάζω ακόμα και όταν γράφω ο ίδιος — εννοώ, δεν μου συμβαίνει το στυλ του άλλου συγγραφέα να επηρεάζει το δικό μου στο ελάχιστο. Αν και, μια φορά μόνο, όταν διάβαζα επί σειρά μηνών αποκλειστικά James, είχαν αρχίσει να μεγαλώνουν απαράδεκτα και οι δικές μου προτάσεις.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Ποιοι συγγραφείς σας επηρέασαν περισσότερο;

CAPOTE
Δεν έχω ποτέ αντιληφθεί, τουλάχιστον συνειδητά, να έχω επηρεαστεί λογοτεχνικά από κάποιον άμεσα, αν και αρκετοί κριτικοί υποστηρίζουν πως τα πρώιμα έργα μου χρωστούν πολλά στον Faulkner, στην Welty και στην McCullers. Ενδεχομένως. Είμαι μεγάλος θαυμαστής και των τριών· και της Katherine Anne Porter. Αν και δεν πιστεύω πως, καλοεξετάζοντας το έργο τους, έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους, εκτός, ίσως, από το γεγονός πως γεννήθηκαν όλοι στο Νότο. Ανάμεσα στα δεκατρία και τα δεκάξι είναι ίσως η ιδανική, αν όχι η μοναδική, ηλικία για να υποκύψει κανείς στη γοητεία του Thomas Wolfe —μου φαινόταν τότε μεγάλη ιδιοφυία, και ακόμα, δηλαδή, αν και πλέον δεν μπορώ να διαβάσω ούτε γραμμή δικιά του. Έσβησε κι αυτός όπως και άλλoι νεανικοί μου έρωτες: ο Poe, o Dickens, o Stevenson. Αγαπώ την ανάμνηση τους αλλά μου είναι αδύνατον να τους διαβάσω. Υπάρχουν όμως και φλόγες που έχουν παραμείνει άσβηστες: ο Flaubert, ο Turgenev, o Chekhov, η Jane Austen, o James, o E. M. Forster, o Maupassant, o Rilke, o Proust, o Shaw, η Willa Cather —η λίστα είναι πολύ μεγάλη, γι΄αυτό και θα την κλείσω με τον James Agee, έναν υπέροχο συγγραφέα του οποίου ο θάνατος προ διετίας υπήρξε μεγάλη απώλεια. Παρεμπιπτόντως, το γράψιμο του Agee έχει σαφείς επιρροές από τον κινηματογράφο. Νομίζω όλοι οι νεότεροι συγγραφείς έχουν μάθει κι έχουν δανειστεί πράγματα από την τεχνική του κινηματογράφου, κυρίως από πλευράς δομής και οπτικοποίησης. Εγώ, τουλάχιστον, σίγουρα.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Πείτε μας μερικές από τις συνήθειές σας όταν γράφετε; Έχετε γραφείο; Γράφετε σε γραφομηχανή;

CAPOTE
Είμαι εντελώς οριζόντιος, ως συγγραφέας. Δεν μπορώ καν να σκεφτώ αν δεν είμαι σε ίπτια θέση, είτε σε κρεβάτι, είτε απλωμένος σε καναπέ με τσιγάρο και καφέ σε ακτίνα βολής. Δεν μπορώ αν δε φουμάρω κι αν δεν πίνω κάτι. Καθώς προχωράει η μέρα, περνάω απ’ τον καφέ στο τσάι μέντας και από εκεί στο σέρρυ και στα μαρτίνι. Όχι, δε γράφω σε γραφομηχανή. Ούτε καν στην αρχή. Γράφω την πρώτη γραφή με μολύβι. Μετά το ξαναγράφω εξ ολοκλήρου απ’ την αρχή, πάλι με το χέρι. Στην ουσία, θεωρώ τον εαυτό μου στυλίστα, και όπως όλοι στυλίστες έχω εμμονή με κάθε κόμμα, με τη βαρύτητα κάθε άνω τελείας. Αυτές οι εμμονές μου και ο χρόνος που μου στοιχίζουν, με ενοχλούν ανυπόφορα.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Πολύ μεγάλο μέρος της δουλειάς σας έχει μεταφραστεί στα γαλλικά. Πιστεύετε πως είναι δυνατό να μεταφραστεί το στυλ ενός συγγραφέα;

CAPOTE
Γιατί όχι; Αρκεί ο συγγραφέας και ο μεταφραστής να έχουν λογοτεχνική συνάφεια.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Μου φαίνεται όμως πως διέκοψα αυτό που λέγατε για τα χειρόγραφα που γράφετε με το μολύβι. Μετά;

CAPOTE
Α ναι, είχαμε μείνει στη δεύτερη γραφή. Μετά δακτυλογραφώ μια τρίτη σε κίτρινο χαρτί, ένα πολύ συγκεκριμένο είδος κίτρινου χαρτιού. Όχι, ούτε αυτό το κάνω σε γραφείο. Κι αυτό στο κρεβάτι. Ισορροπώ τη γραφομηχανή στα γόνατά μου. Μια χαρά τα καταφέρνω· γράφω εκατό λέξεις το λεπτό. Όταν τελειώσει και η κίτρινη φάση, αφήνω το χειρόγραφο για ένα διάστημα, μια βδομάδα, ένα μήνα, καμιά φορά και περισσότερο. Ύστερα το ξαναπαίρνω στα χέρια μου και το διαβάζω όσο γίνεται πιο ψυχρά, μετά το διαβάζω σε έναν ή δυο φίλους και αποφασίζω ποιες αλλαγές θέλω να κάνω και κατά πόσον θέλω να το εκδώσω ή όχι. Έχω πετάξει ουκ ολίγα διηγήματα, και ενάμιση μυθιστόρημα. Αν όμως όλα πάνε κατ’ ευχήν, τότε δακτυλογραφώ την τελευταία γραφή σε άσπρο χαρτί και αυτό ήταν.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Το κάθε βιβλίο υπάρχει τελειωμένο μέσα στο κεφάλι σας πριν το ξεκινήσετε καν ή ξετυλίγεται και σας αιφνιδιάζει καθώς το γράφετε;

CAPOTE
Και τα δύο. Συνήθως έχω την αυταπάτη πως ολόκληρη η πλοκή της ιστορίας, η αρχή και η μέση και το τέλος της, συντελούνται μέσα στο μυαλό μου ταυτόχρονα —ότι τα «βλέπω» όλα μονομιάς. Αλλά στην επεξεργασία, στο γράψιμο, συμβαίνουν άπειρες εκπλήξεις. Δόξα τω Θεώ, δηλαδή, γιατί η έκπληξη, η ανατροπή, η φράση που σου έρχεται ακριβώς την κατάλληλη στιγμή από το πουθενά, αυτά είναι το απρόσμενο κέρδος, αυτά είναι το ευχάριστο ελαφρύ σκούντηγμα που κάνει έναν συγγραφέα να συνεχίζει.

Κάποτε συνήθιζα να κρατάω σημειωματάρια όπου έγραφα τους σκελετούς ιστοριών. Αλλά ανακάλυψα πως αυτό, κατά κάποιον τρόπο, σκότωνε την ιδέα μέσα στη φαντασία μου. Αν η έμπνευση είναι καλή, αν είναι κτήμα σου πραγματικά, τότε δεν την ξεχνάς —θα σε στοιχειώνει μέχρι που να τη γράψεις.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Σε ποιο ποσοστό είναι αυτοβιογραφική η δουλειά σας;

CAPOTE
Στην πραγματικότητα, σε πολύ μικρό ποσοστό. Πολύ λίγα πράγματα έχουν αναφορά σε πραγματικά περιστατικά ή πρόσωπα, αν και, υπό μίαν έννοια, όλα όσα γράφει ένας συγγραφέας είναι αυτοβιογραφικά. Το Grass Harp είναι η μόνη αληθινή ιστορία που έχω γράψει και, φυσικά, όλοι νόμιζαν πως το είχα επινοήσει, την ίδια στιγμή που για το Άλλες φωνές, Άλλοι τόποι υπέθεσαν αυτόματα πως ήταν αυτοβιογραφικό.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Κατά τη γνώμη σας, η κριτική βοηθάει σε κάτι;

CAPOTE
Πριν την έκδοση του βιβλίου και με την προϋπόθεση πως η κριτική προέρχεται από ανθρώπους των οποίων την κρίση εμπιστεύεσαι, ναι, φυσικά και βοηθάει. Αλλά αφότου ένα βιβλίο έχει κυκλοφορήσει, το μόνο που έχω όρεξη να διαβάσω ή να ακούσω είναι επαίνους. Οτιδήποτε άλλο μου προκαλεί πλήξη, και θα σας δώσω πενήντα δολάρια αν μου φέρετε έστω και έναν συγγραφέα που θα πει με ειλικρίνεια ότι του φάνηκαν ποτέ χρήσιμες η γλυκανάλατη γκρίνια και η συγκατάβαση των κριτικών. Δε θέλω να πω μ’ αυτό ότι κανένας από τους επαγγελματίες κριτικούς δεν έχει να πει κάτι που να έχει την αξία του — πολύ λίγοι, όμως, από τους αξιόλογους γράφουν τακτικά κριτικές. Πιο πολύ πιστεύω πως κανείς πρέπει να μάθει να είναι χοντρόπετσος απέναντι στην κριτική. Στο παρελθόν, αλλά και μέχρι σήμερα, έχω δεχθεί πολλή και κακόπιστη κριτική, —μεγάλο μέρος αυτής με προσωπική χροιά—, αλλά πλέον έχω μάθει να μην ενοχλούμαι. Είμαι σε θέση να διαβάσω τον μεγαλύτερο λίβελο για το άτομό μου και να μην σηκώσω παλμό. Και αναφορικά με αυτό, έχω να δώσω μια πολύ καλή συμβουλή, στην οποία επιμένω: ποτέ μην υποβιβάζεις τον εαυτό σου απαντώντας σε κριτικό. Ποτέ. Γράψε όσα γράμματα θέλεις στον αρχισυντάκτη του μέσα στο μυαλό σου, αλλά μην τα γράψεις ποτέ σε χαρτί.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Πείτε μας μερικές από τις παραξενιές σας.

CAPOTE
Φαντάζομαι πως το ότι είμαι προληπτικός θα μπορούσε να θεωρηθεί «παραξενιά». Για παράδειγμα, προσθέτω αριθμούς: υπάρχουν άνθρωποι τους οποίους δεν τηλεφωνώ ποτέ επειδή τα νούμερά τους, άμα τα προσθέσεις, βγάζουν άθροισμα έναν αριθμό που μου φέρνει κακοτυχία. Ή δεν δέχομαι να μείνω σε κάποιο δωμάτιο ξενοδοχείου για τον ίδιο λόγο. Δεν αντέχω τα κίτρινα τριαντάφυλλα — κι είναι κρίμα, γιατί είναι το αγαπημένο μου λουλούδι. Δεν επιτρέπω να έχει τασάκι μέσα τρία αποτσίγαρα. Δεν μπαίνω σε αεροπλάνω αν έχει μέσα δυο καλόγριες. Δεν ξεκινάω ούτε τελειώνω τίποτα Παρασκευή. Ο κατάλογος με πράγματα που θα κάνω ή θα αποφύγω είναι ατέλειωτος. Αλλά αντλώ μιαν αλλόκοτη ανακούφιση υπακούοντας σ’ αυτές τις πρωτόγονες δεισιδαιμονίες.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Έχει γραφτεί πως είπατε ότι οι αγαπημένες σας ασχολίες είναι «η συζήτηση, το διάβασμα, τα ταξίδια και το γράψιμο, μ’ αυτή τη σειρά». Κυριολεκτούσατε;

CAPOTE
Έτσι νομίζω. Τουλάχιστον, είμαι βέβαιος πως η συζήτηση είναι το νούμερο ένα για μένα. Μου αρέσει ν’ ακούω και μου αρέσει να μιλάω. Για τ’ όνομα του Θεού, χρυσό μου κορίτσι, δεν βλέπεις πόσο μου αρέσει να μιλάω;

 * * *

images

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.