Ανάγνωση και μνήμη

Ιστορίες ανάγνωσης #24 — μια στήλη για επίμονους αναγνώστες, γραμμένη από λάτρεις της ανάγνωσης

Umberto Eco, Αναμνήσεις επί χάρτου. Κείμενα για τη βιβλιοφιλία, μετάφραση: Έφη Καλλιφατίδη, Ελληνικά Γράμματα 2007

fludd-the-art-of-memory-891

Tα βιβλία προϋπάρχουν της τυπογραφίας, παρόλο που αρχικά είχαν τη μορφή ειληταρίου, και μόνο σταδιακά έφτασαν να μοιάζουν με το αντικείμενο που γνωρίζουμε σήμερα. Το βιβλίο, με οποιαδήποτε μορφή, επέτρεψε στη γραφή να προσωποποιηθεί: εκπροσωπούσε ένα τμήμα μνήμης, πιθανόν συλλογικής, αλλά επιλεγμένης μέσα από μια προσωπική οπτική. Προσπαθούμε να αποκρυπτογραφήσουμε τους οβελίσκους, τις στήλες, τις πλάκες ή τις επιγραφές των επιτύμβιων λίθων· θέλουμε, λοιπόν, να μάθουμε το αλφάβητο που χρησιμοποιήθηκε και τις ουσιαστικές πληροφορίες που μας μεταδίδει: εδώ είναι θαμμένος ο τάδε, αυτή τη χρονιά παρήχθησαν τόσα δεμάτια στάρι, αυτός ο κύριος κατέκτησε τις τάδε και τις δείνα χώρες. Δεν αναρωτιόμαστε ποιος τα έγραψε ή τα χάραξε. Μπροστά στο βιβλίο, αντίθετα, αναζητούμε έναν άνθρωπο, έναν προσωπικό τρόπο θεώρησης των πραγμάτων. Δεν προσπαθούμε απλώς να αποκρυπτογραφήσουμε μια σκέψη ή μια πρόθεση αλλά και να την ερμηνεύσουμε. Αναζητώντας μια πρόθεση, διερευνούμε ένα κείμενο, το οποίο επιδέχεται και διαφορετικές ερμηνείες.

Η ανάγνωση γίνεται ένας διάλογος· πρόκειται, ωστόσο, για ένα διάλογο —και εδώ είναι ένα παράδοξο του βιβλίου— με κάποιον που δεν βρίσκεται απέναντί μας, που έχει χαθεί εδώ και αιώνες ίσως, και που είναι παρών μόνο ως γραφή. Έχουμε μια διερεύνηση του βιβλίου (ονομάζεται ερμηνευτική) και, αν υπάρχει ερμηνευτική, υπάρχει και λατρεία του βιβλίου. Οι τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες (ο Ιουδαϊσμός, ο Χριστιανισμός και ο Μωαμεθανισμός) αναπτύσσονται με τη μορφή διαρκούς διερεύνησης ενός ιερού βιβλίου. Το βιβλίο γίνεται σε μεγάλο βαθμό σύμβολο της αλήθειας που διαφυλάττει, και αποκαλύπτει, σε όποιον ξέρει να το διερευνήσει, ότι για να κλείσει μια συζήτηση, για να υποστηρίξει μια θέση και να αποστομώσει έναν αντίπαλο, αρκεί να πει: «Είναι γραμμένο εδώ». Μονίμως αμφιβάλλουμε για τη ζωική μας μνήμη, «νομίζω ότι θυμάμαι… αλλά δεν είμαι βέβαιος», ενώ η φυτική μνήμη, για να διαλύσει κάθε αμφιβολία, παραθέτει: «Το νερό είναι στ’ αλήθεια H2O», «Ο Ναπολέων πέθανε πραγματικά στην Αγία Ελένη», το λέει η εγκυκλοπαίδεια.

* * *

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Τσακνιάς

* * *
Εδώ άλλες Ιστορίες ανάγνωσης

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

 

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.