Οι ξεχασμένες φωτογραφίες

Τι απογίνονται οι φωτογραφίες όταν οι δημιουργοί ή οι εκδότες τους αποφασίζουν να μην τις δημοσιεύσουν; Μερικές αρχειοθετούνται, άλλες βρίσκουν ακόμη χειρότερη τύχη: καταχωνιάζονται σ’ ένα υπόγειο ή κάτω από ένα κρεβάτι και ξεχνιούνται για πάντα. Αυτές τις φωτογραφίες, καθώς κι εκείνο που απεικονίζουν ─μια δεδομένη στιγμή, μια μοναδική οπτική γωνία, μια δυνάμει αφήγηση─ δε θα τις δούμε, ενδεχομένως, ποτέ, και ποτέ δε θα αποτελέσουν αντικείμενο στοχασμού ή σχολιασμού, παρά μόνο από τον ίδιο το δημιουργό τους.

Το διεθνές φωτογραφικό πρακτορείο Magnum Photos, που ιδρύθηκε από σημαντικούς δημιουργούς όπως ο Robert Capa και ο Henri Cartier-Bresson, συντονίζει ένα πρότζεκτ που έχει ως στόχο τον εντοπισμό τέτοιων ξεχασμένων φωτογραφιών των πιο φημισμένων φωτογράφων του πρακτορείου και τη δημοσίευσή τους για πρώτη φορά μετά από χρόνια. Θρυλικοί καλλιτέχνες, από τον Bruce Gilden ώς τον Bieke Depoorter, «διασώζουν ένα έργο τους από τη λήθη», επιλέγοντάς το ως το έργο που έχει μια θέση στην καρδιά τους, παρότι, για τον ένα ή τον άλλο λόγο, είτε δε δημοσιεύτηκε είτε πέρασε αρχικά απαρατήρητο.

«Σε ποια άλλη μορφή τέχνης το 99,9% της δουλειάς του καλλιτέχνη είτε δεν βλέπει το φως της μέρας, είτε καταλήγει στα (αληθινά ή εικονικά) σκουπίδια;» αναρωτιέται ο καλλιτεχνικός διεθυντής του Magnum, Gideon Jacobs. «Το ανηλεές ξεσκαρτάρισμα είναι μια διαδικασία αναπόφευκτη στην τέχνη της φωτογραφίας. Το project αυτό, λοιπόν, επιτρέπει σε φωτογράφους, στους οποίους οφείλουμε κάποιες από τις πιο εμβληματικές εικόνες στην ιστορία της φωτογραφίας, να δώσουν μια δεύτερη ευκαιρία σε φωτογραφίες τους που είτε χάθηκαν, είτε ξεχάστηκαν την εποχή που τις τράβηξαν».

Παραθέτουμε έξι τέτοιες περιπτώσεις, μαζί με τις σύντομες ιστορίες που αφηγούνται οι δημιουργοί τους.

  1. Bruce Gilden

USA. New York City. 1968. Santa waiting for subway at Grand Street.

Όταν ήμουν 22 ή 23 χρονών, παρακολούθησα μαθήματα φωτογραφίας για ένα εξάμηνο. Μας δώσανε να κάνουμε μια εργασία, κι εγώ αποφάσισα να παρακολουθήσω έναν Άγιο Βασίλη. Εκείνη την εποχή υπήρχαν ένα σωρό τύποι ντυμένοι Άγιοι Βασίληδες, και ήταν μέλη των Εθελοντών για την Αμερική, που μάζευαν χρήματα έξω από μεγάλα καταστήματα όπως το Macy’s. Όταν τελείωναν, επέστρεφαν στα γραφεία των Εθελοντών και μετά θα πήγαιναν να πιούνε ─ οι περισσότεροι ήταν αλκοολικοί. Τράβηξα αυτή τη φωτογραφία γιατί, θυμάμαι ότι σκέφτηκα «γιατί παίρνει το τρένο ο Αγιοβασίλης; Το έλκυθρο πού βρίσκεται;» Αργότερα, πήγα την φωτογραφία σε έναν εκδότη των New York Times, του άρεσε πολύ αλλά είπε ότι ήταν πολύ αργά για να βάλουμε χριστουγεννιάτικο θέμα. Ε, οπότε, αφού έχασα τότε το τρένο των Χριστουγέννων, ας το προλάβω φέτος, με καθυστέρηση 46 ετών.

  1. Constantine Manos

o-BEACH-900

Αυτή τη φωτογραφία την τράβηξα το 1981, στην Ντειτόνα Μπιτς της Φλόριντα, κατά τη διάρκεια των ανοιξιάτικων διακοπών, σε ένα δημοφιλές στέκι των κολλεγιόπαιδων ─ για την ακρίβεια, στην τεράστια πισίνα ενός από τα μεγαλύτερα ξενοδοχεία της παραλίας. Κατά τύχη, βρέθηκα στο κατάλληλο μέρος, την κατάλληλη στιγμή. Αυτά τα δύο αγόρια εμφανίστηκαν στη σανίδα για τις βουτιές τυλιγμένα με τις πετσέτες του, τις οποίες, όμως, πέταξαν ξαφνικά, αποκαλύπτοντας πως δε φορούσαν τίποτα από κάτω. Το πλήθος που λιαζόταν άρχισε να ξεφωνίζει με ενθουσιασμό, και τα δυο αγόρια πήδηξαν μέσα στο νερό. Αυτό είναι ένα από τα καταπληκτικά πράγματα με τη φωτογραφία: το να μπορεί να πατήσεις το κουμπί και να συλλάβεις μια γοητευτική, μοναδική στιγμή. Η φωτογραφία αυτή δεν έχει δημοσιευτεί ποτέ, οπότε, ως ένα σημείο, είναι μια φωτογραφία που μέχρι σήμερα ήταν στο σκοτάδι.

  1. Bruce Davidson

o-DAVIDSON-900

Το χειμώνα του  1965, εξερεύνησα τη βιομηχανική ζώνη στην απέναντι όχθη του ποταμού Hudson, από την πλευρά του Νιού Τζέρσεϊ, όχι της Νέας Υόρκης. Περιπλανήθηκα σε χωματόδρομους που οδηγούσαν σε υφάλμυρες ελώδεις περιοχές γεμάτες χωματερές, με βουνά από σκουπίδια. Εκεί γνώρισα τον Willie Royka, ο οποίος με τον γιο του, Willie Jr., έψαχναν να βρουν στις χωματερές σιδερένια αντικείμενα το καλοκαίρι και παγιδευμένους μοσχοπόντικες το χειμώνα, όταν η γούνα τους ήταν πιο παχιά. Με οδήγησαν βαθιά μέσα στα λιβάδια του Νιου Τζέρσεϊ, εκεί όπου οι ψηλές καλαμιές έκρυβαν τον ορίζοντα του Μανχάταν και τα έλη αντικαθιστούσαν απάτητες ερημιές. Στην άμπωτη, ανοίγαμε δρόμο μέσα από τις λάσπες προς τις παγίδες και τους πνιγμένους μοσχοπόντικες. Στο τέλος της μέρας με καλούσαν στο σπίτι τους, όπου εκείνοι έγδερναν και στέγνωναν  τα τομάρια που αργότερα θα πουλούσαν.  Μετά, αφαιρούσαν και τον αδένα που παράγει τον μόσχο και που τον γύρευαν οι αρωματοποιοί. Αφού φωτογράφισα αυτή την οικογένεια, σκέφτηκα πως θα είχε ενδιαφέρον να κάνω ένα ντοκιμαντέρ με τη ζωή τους. Αν και έχω δημοσιεύσει τη φωτογραφία αυτή σε δύο από τα βιβλία μου στο παρελθόν, γενικά, περνάει ακόμα απαρατήρητη.

  1. Jean Gaumy

The film's leading actor, Klaus KINSKI, during the shooting of a scene.

Αυτή τη φωτογραφία την τράβηξα στο πλατώ της ταινίας του Andrzej Zulawski, L’important c’est d’aimer, το 1974. Ήταν η πρώτη μου φορά σε γυρίσματα. Είχα μόλις ένα χρόνο πείρα ως επαγγελματίας φωτογράφος και τελείωνα το πανεπιστήμιο. Μαζί με τον Klaus Kinski έπαιζαν ακόμα η Romy Schneider, ο Jacques Dutronc, ο Fabio Testi, και άλλοι πολλοί. Ως πρωτάρης που ήμουν, η αίγλη τους με έκανε να νιώθω συστολή· παρά ταύτα, με γοήτευε να παρακολουθώ σιωπηλά όλα όσα γίνονταν. Ανακάλυψα την εκπληκτική σχέση ανάμεσα στην ατμόσφαιρα που αποτυπωνόταν στο φιλμ και στον ψυχική κατάσταση των ηθοποιών την ώρα του γυρίσματος ─ και στο τέλος κατέληξα να μην μπορώ να διαχωρίσω τι συνέβαινε στην ταινία και τι στη ζωή. Ο Zulawski ήταν πάντα βιρτουόζος στο να χειρίζεται αυτού του είδους της καταστάσεις. Οι συντελεστές της ταινίας με είχαν αφήσει να φωτογραφίζω ό,τι ήθελα, σχεδόν εν λευκώ. Εκείνος που με συνάρπαζε περισσότερο ήταν ο Kinski ─ οι ξαφνικές αλλαγές στη διάθεσή του, από απίστευτα πράος μέχρι σχεδόν βίαιος. Έδινε μάχη με τους δαίμονές του και αυτή τη μάχη την αξιοποιούσε. Μ΄εμένα ήταν πολύ περιποιητικός και ευγενικός. Καθώς το συνεργείο ετοίμαζε τα φώτα για να γυριστεί η σκηνή, ο Kinski είχε αρχίσει ήδη να αυτοσχεδιάζει, είχε αρχίσει να παίζει. Τράβηξα αυτό το καρέ, κι έπειτα, η δική του ψυχική διάθεση με επηρέασε. Μόλις τελείωσε η λήψη, σηκώθηκε και πήγε αργά-αργά μέχρι το παράθυρο της κρεβατοκάμαρας. Άρχισε να κλαίει. Κανένας από τους δυο μας δε μίλησε.

  1. Bieke Depoorter

DEB2010002G-----4320

Αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε στην πρώτη μου επίσκεψη στις Ηνωμένες Πολιτείες για ένα πρότζεκτ. Προερχόμουν από ένα άλλο πρότζεκτ στη Ρωσία, όπου ζητούσα από ανθρώπους που γνώριζα στο δρόμο να με αφήσουν να μείνω για ένα βράδυ στο σπίτι τους. Με αυτό τον τρόπο έμπαινα μέσα στον προσωπικό τους χώρο και έτσι έμαθα να αισθάνομαι άνετα φωτογραφίζοντας αγνώστους. Θέλησα να χρησιμοποιήσω την ίδια προσέγγιση και σε μια χώρα όπου γνώριζα τη γλώσσα, να δω αν η μέθοδός μου θα λειτουργούσε και σ’ αυτή την περίπτωση.  Κατά τη διάρκεια του πρότζεκτ, ξέμεινα ένα βράδυ σε μια κωμόπολη στη Λουιζιάνα. Ενώ δεν έβρισκα πού να μείνω, ένας γέρος που συνάντησα ήθελε να μου δείξει «το μόνο όμορφο μουσείο της πόλης». Τα εκθέματα του μουσείου ήταν πενιχρά και θαμμένα στη σκόνη. Η ατμόσφαιρα μοναξιάς που κυριαρχούσε εκεί μέσα είχε τεράστιο ενδιαφέρον. Την εικόνα αυτή δεν ήθελα να τη βάλω στο βιβλίο μου, γιατί εκπέμπει κάτι εντελώς διαφορετικό από τις άλλες φωτογραφίες μου. Και για να είμαι ειλικρινής, ακόμα δεν είμαι εντελώς σίγουρος πως μου αρέσει καν! Αλλά κάπως, για κάποιο λόγο, αυτή η φωτογραφία μου έρχεται συνέχεια στο νου. Οπότε, ίσως είναι προτιμότερο να μη χαθεί για πάντα μέσα σε ένα ατιτλοφόρητο ψηφιακό αρχείο. Ίσως να είναι καλύτερο να μη ξεχαστεί.

  1. Richard Kalvar

FRANCE. Car wash. 1989.

Σε ένα πλυντήριο αυτοκινήτων σε προάστιο του Παρισιού, είδα αυτή την άμοιρη γυναίκα παγιδευμένη μέσα σ’ ένα αυτοκίνητο, την ώρα που τα γιγάντια ρολά ετοιμάζονται να καταπιούν το όχημα. Κάτι μου θύμισε· βασικά, επρόκειτο για τη γυναίκα μου. Δε θα μπορούσα ποτέ να συμπεριλάβω αυτή την εικόνα στη δουλειά μου, ακριβώς επειδή υπήρχε αυτή η σχέση ανάμεσα σε μένα και το υποκείμενο: για να διαφυλάξω την αξιοπιστία τους, θέλω οι φωτογραφίες μου να απεικονίζουν ένα τυχαίο εύρημα, κάτι που δεν συνέβαινε εδώ, οπότε η φωτογραφία αυτή παραγκωνίστηκε. Δεν παύει ωστόσο να μου αρέσει.

Της Priscilla Frank για τη Huffington Post. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Η τέχνη της διπλανής πόρτας

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.