Η γενναιοδωρία του αναγνώστη

Ιστορίες ανάγνωσης #25 — μια στήλη για επίμονους αναγνώστες, γραμμένη από λάτρεις της ανάγνωσης

—του Αλμπέρτο Μανγκέλ—

Απόσπασμα από το κεφάλαιο με τίτλο «Απαρχές» από το βιβλίο του Alberto Manguel, Η ιστορία της ανάγνωσης, μετάφραση Λύο Καλοβυρνάς, «Νέα Σύνορα» – Λιβάνη, Αθήνα 1997.

Η πρωτογενής σχέση μεταξύ γράφοντα και αναγνώστη παρουσιάζει το εξής θαυμαστό παράδοξο: δημιουργώντας το ρόλο του αναγνώστη, ο γράφων ταυτόχρονα αναγγέλλει το θάνατο του γράφοντα, αφού προκειμένου ένα κείμενο να περατωθεί ο γράφων πρέπει να αποχωρήσει, να πάψει να υπάρχει. Όσο ο γράφων παραμένει παρών, το κείμενο παραμένει ημιτελές. Μόνο όταν ο γράφων εγκαταλείψει το κείμενο μπορεί εκείνο να αποκτήσει υπόσταση. Σ’ εκείνο το στάδιο, η ύπαρξη του κειμένου είναι μια ύπαρξη σιωπηλή, βουβή μέχρις ότου το διαβάσει ένας αναγνώστης. Μόνο όταν το ικανό μάτι έρθει σε επαφή με τα σύμβολα της πινακίδας μπορεί το κείμενο να ζωντανέψει και να σταματήσει να είναι παθητικό. Καθετί που γράφεται εξαρτάται από τη γενναιοδωρία του αναγνώστη.

Αυτή η δύσκολη σχέση ανάμεσα στον γράφοντα και στον αναγνώστη έχει μια αφετηρία: καθιερώθηκε δια παντός κάποιο μυστηριώδες απόγευμα στη Μεσοποταμία. Πρόκειται για μια γόνιμη μα αναχρονιστική σχέση ανάμεσα σ’ έναν δημιουργό που δίνει ζωή την ώρα του θανάτου του, ή μάλλον γενεές μεταθανάτιων δημιουργών που καθιστούν τα δημιουργήματά τους ικανά να μιλήσουν από μόνα τους και δίχως τους οποίους όλα τα γραφόμενα είναι νεκρά. Από την πρώτη στιγμή η ανάγνωση στάθηκε η αποθέωση της γραφής.

Η γραφή γρήγορα αναγνωρίστηκε ως ισχυρότατη τέχνη και μέσα από τις κοινωνικές τάξεις της Μεσοποταμίας αναδείχτηκε ο γραφέας. Είναι πρόδηλο πως η δεξιότητα της ανάγνωσης του ήταν εξίσου απαραίτητη, ωστόσο ούτε η ονομασία του επαγγέλματός του ούτε ο τρόπος που η κοινωνία αντιλαμβανόταν τις δραστηριότητές του απέδιδαν στην πράξη της ανάγνωσης την αρμόζουσα σημασία, αλλά αντιθέτως εστιάστηκαν σχεδόν αποκλειστικά στην ικανότητά του να καταγράφει. Ήταν ασφαλέστερο για τον γραφέα να μη δείχνει δημόσια ότι μπορούσε να ανασύρει πληροφορίες (και συνεπώς ότι μπορούσε να τους προσδώσει νόημα), αλλά απλώς ότι μπορούσε να τις καταγράψει για το κοινό καλό. Παρ’ όλο που μπορούσε να είναι τα μάτια και η γλώσσα ενός στρατηγού, ή ακόμα κι ενός βασιλιά, ήταν φρονιμότερο να μην επιδεικνύει την πολιτική ισχύ του. Γι’ αυτό το λόγο, σύμβολο της Νισάβα, της θεάς των γραφέων στη Μεσοποταμία, ήταν η γραφίδα και όχι η πινακίδα που είχαν μπροστά τους.

* * *

assyrian

Εικόνα εξωφύλλου: Ασσύριοι γραφείς κρατούν σημειώσεις καθ’ υπαγόρευση — Τοιχογραφία στο παλάτι της πόλης Νεμρώδ, c. 730 π.Χ.

* * *

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Τσακνιάς

Εδώ άλλες Ιστορίες ανάγνωσης

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s