Λιμάνια ξένα

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα Ρήματα

Τις τελευταίες μέρες —και παράλληλα με αυτό που ονομάζει η κυβέρνηση «επιθετική διαπραγμάτευση»— εξελίσσεται γύρω μας ένα ενδιαφέρον φαινόμενο. Αναφέρομαι προφανώς σε αυτή την ατμόσφαιρα «εθνικής υπερηφάνειας» που κυριαρχεί, με συνεχείς δηλώσεις υποστήριξης της κυβέρνησης, με τη μιντιακή προβολή  της «σκληρής γραμμής» και κυρίως με τα αυθόρμητα συλλαλητήρια στις πλατείες. Πράγματι φαινομενικά το νέο κλίμα αντιστοιχεί τυπικά με τον αέρα αλλαγής και τις πολιτικές προσδοκίες της νέας κυβέρνησης. Είναι θεμιτό και νόμιμο επίσης να υπάρχει και χρόνος και χώρος για τη συλλογική έκφραση μιας νίκης, που σηματοδοτεί μια συνολικότερη ανατροπή του πολιτικού σκηνικού. Αυτό που παρακολουθούμε ωστόσο έχει ορισμένα καινούργια γνωρίσματα, που υπερβαίνουν τη μετεκλογική ευφορία της δημοκρατικής εναλλαγής κυβερνήσεων, και μπορούν να εξελιχτούν σε επικίνδυνα συμπτώματα ενός «οριζόντιου αντι-ευρωπαϊσμού».

Τα συνθήματα στις πλατείες, οι «αγανακτισμένοι» ακροατές στα ραδιόφωνα, οι φανατικοί των άκρων που μιλάνε για τον «λεβέντικο ΣΥΡΙΖΑ», οι διαδικτυακοί σχολιαστές του τσαμπουκά, όλοι αυτοί και πολλοί άλλοι συγκροτούν σήμερα ένα νέο ευρύ «πατριωτικό μέτωπο», που συγχέει άλλοτε σκόπιμα και άλλοτε τυχαία τη λαϊκή ετυμηγορία και τη εθνική προσπάθεια με το ανάδελφο έθνος και την εθνικιστική υστερία. Δεν είναι τυχαίο ότι στις τάξεις αυτού του μετώπου έχουν βρεθεί δίπλα- δίπλα οι πιο αντιφατικοί συνοδοιπόροι της κυβέρνησης από όλο το φάσμα της κομματικής γεωγραφίας, με αποκλειστικό άξονα την αντιευρωπαϊκή ρητορεία. Ο λόγος αυτός βέβαια υπήρχε διάχυτος μέσα στο περίφημο «αντι-μνημονιακό» μπλοκ, εδώ και καιρό.  Το κράμα λαϊκισμού, εθνικισμού και αντιδυτικισμού —ρεύματα με μακρά ιστορία μέσα στην ελληνική κοινωνία— συναντήθηκαν ξανά μέσα στη φαντασιακή αναμέτρηση με τους «ξένους που μας βάλανε στα Μνημόνια». Προφανώς ένα μεγάλο μέρος αυτού του κόσμου είδε στη νέα κυβέρνηση την ευκαιρία για μια δυναμική επανεμφάνιση μιας «κουλτούρας απομονωτισμού», που θα έκανε πιο έντονο το βουβό, για την ώρα, «σκίσιμο του Μνημονίου».

Η «εθνική υπερηφάνεια» μάς εμποδίζει ωστόσο να ακούσουμε τις φωνές των Ευρωπαίων εταίρων μας. Συγχέουμε τις εκδηλώσεις συμπάθειας με την έμπρακτη υποστήριξη, εκλαμβάνουμε τους κανόνες δανεισμού ως εκβιασμό, αρνούμαστε να κατανοήσουμε ότι η διαπραγμάτευση εμπεριέχει και τον συμβιβασμό. Μακροπρόθεσμα, η στάση αυτή οδηγεί σε αδιέξοδο. Γιατί η τελική συμφωνία θα είναι κι αυτή μια συμφωνία με εταίρους, που δεν μπορούμε να τους αντιμετωπίζουμε διαρκώς με καχυποψία, μίσος και καταγγελτική διάθεση. Ευτυχώς ή δυστυχώς, ακόμα και η χρεοκοπημένη χώρα μας είναι μια χώρα που ανήκει σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία. Το μόνο πραγματικό πολιτικό εργαλείο διάσωσής της είναι η Ευρώπη: η νομισματική και πολιτική της ενοποίηση, με παραδοσιακούς δεσμούς αλληλεγγύης αλλά και με συγκεκριμένους δημοσιονομικούς όρους πειθαρχίας και σταθερότητας. Κανείς δεν είπε πως αυτή η Ευρώπη είναι η Ευρώπη που θέλουμε. Αλλά είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να εγγυηθεί την ύπαρξή μας σε ένα σύνθετο και ανταγωνιστικό περιβάλλον μεγάλων γεωπολιτικών αλλαγών και ανακατατάξεων.

Η εθνικιστική εσωστρέφεια σε αυτή τη φάση είναι ο χειρότερος σύμμαχος της νέας κυβέρνησης, ακόμη κι αν η ίδια την καλλιεργεί με περισσή άγνοια κινδύνου. Η μεταμνημονιακή Ελλάδα δεν μπορεί να είναι μια χώρα που θα ζει με προφητείες για το «ξανθό γένος» και λατινοαμερικάνικα γαρνιρίσματα «τσαβισμού». Η Ελλάδα ανήκει πολιτισμικά, πολιτικά και οικονομικά στην Ευρώπη. Η ανάκτηση της ισότιμης σχέσης της Ελλάδας με τους Ευρωπαίους εταίρους προϋποθέτει την αίσθηση του θεσμικού συνανήκειν  και όχι την αμφισβήτηση της. Γιατί αυτή η αμφισβήτηση γεννάει τέρατα. Αναφέρω ένα μόνο παράδειγμα. Πρόσφατα, ο δήμαρχος της Πάτρας που ανήκει στο ΚΚΕ (και είχε στηριχτεί και από τον ΣΥΡΙΖΑ) κατέβασε από το Δημαρχείο την ευρωπαϊκή σημαία, επειδή είναι «μισητό σύμβολο». Πρόκειται για μια βαθιά αντιδραστική και γελοία κίνηση, που ωστόσο εντάσσεται οργανικά στο νέο μετεκλογικό κλίμα. Προφανώς, η πόλη δεν έχει να χάσει τίποτε από την ιστορία της και το πλούσιο ευρωπαϊκό παρελθόν της, το οποίο μάλλον αγνοούν οι αγκιτάτορες της ημιμάθειας. Το κενό που άφησε ωστόσο η σημαία στο μπαλκόνι του Δημαρχείου θα είναι εκεί για να μας θυμίζει ότι κάποιοι συμπολίτες μας έχουν ήδη σαλπάρει για «λιμάνια ξένα».

* * *

evening-whitby-harbour-1893

Εικόνα εξωφύλλου: «Το λιμάνι του Ουίτμπι το βράδυ», John Atkinson Grimshaw 1893

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.