Πολιτισμός και βαρβαρότητα

Οι καταστροφές των τζιχαντιστών στη Βιβλιοθήκη και στο Μουσείο της Μοσούλης

—του Γιώργου Τσακνιά—

Είναι προφανές ότι οι τρομοκράτες του ISIS εκφράζουν με τον πλέον ακραίο τρόπο τον απόλυτο θρησκευτικό φανατισμό, αντιμετωπίζοντας όλους τους «άλλους» ως εξίσου εχθρούς τους και θεωρώντας πως έχουν θεόθεν την εξουσία να αφαιρούν την ανθρώπινη ζωή. Η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής είναι η πιο αποτρόπαιη πράξη.

Θύμα της ακραίας αυτής μισαλλοδοξίας είναι και η πολιτιστική κληρονομιά των «άλλων», η τέχνη —που είναι εξ ορισμού «ειδωλολατρική»— και, φυσικά, τα βιβλία, τα οποία, ως φορείς γνώσης και σοφίας, είναι επικίνδυνα για κάθε απολυταρχία, θεοκρατική ή μη.

Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που η τέχνη και η πολιτιστική κληρονομιά μπαίνουν στο στόχαστρο του ισλαμικού φονταμενταλισμού· ποιος ξεχνά, παραδείγματος χάριν, την καταστροφή αγαλμάτων του Βούδα από τους Ταλιμπάν διά βομβαρδισμού (!) το 2001; Ούτε είναι ο ισλαμικός φονταμενταλισμός ο μόνος υπεύθυνος για καταστροφές σημαντικών καταλοίπων των πανάρχαιων πολιτισμών της Μεσοποταμίας· αρκεί να θυμηθούμε τις καταστροφές αλλά και το συντεταγμένο πλιάτσικο βιβλίων, αρχαίων αντικειμένων και έργων τέχνης το 2003, κατά τη διάρκεια της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ.

Ο λόγος που φρίττουμε με την απροκάλυπτη και βάναυση καταστροφή ανεκτίμητων έργων του ανθρώπινου πολιτισμού δεν είναι ότι αποτιμάμε την αξία τους περισσότερο από αυτήν της ανθρώπινης ζωής· αντίθετα, ακριβώς αυτή η λογική —«εδώ σκοτώνονται άνθρωποι, εσείς μιλάτε για βιβλία και αγάλματα;»— είναι, εκτός από ασυνάρτητη (διότι μπορεί κανείς να καταδικάζει και τα δύο, και μάλιστα με τη σωστή σειρά: λέγεται ιεράρχηση προτεραιοτήτων), και απάνθρωπη. Γιατί στη Μέση Ανατολή, όπως και σε κάθε μέρος του κόσμου, δεν ζουν μόνο φανατικοί, φονταμενταλιστές και τρομοκράτες — ζούνε άνθρωποι, μουσουλμάνοι ή χριστιανοί ή εβραίοι ή βουδιστές ή άθεοι, που φοβούνται μεν για τη ζωή τους αλλά και για το περιεχόμενό της· που, εκτός από τη ζωή τους, θέλουν και τα σπίτια τους, τις γειτονιές τους, τις πόλεις τους, τα χωράφια τους, τα βιβλία τους, τη μουσική τους, την παράδοσή τους· που ακόμα κι αν μερικοί έχουν μια πολύ θολή εικόνα για το ποιος κατασκεύασε αυτά τα αρχαία αγάλματα στο μουσείο της πόλης τους (η δική μας εικόνα για τις δικές μας αρχαιότητες πόσο καθαρή είναι, αλήθεια;) δεν θέλουν να τους τα καταστρέψει ο οποιοσδήποτε παρανοϊκός. Φρίττουμε, διότι εν τέλει ο πολιτισμός είναι που προστατεύει τον άνθρωπο από τη βαρβαρότητα — και ακριβώς γι’ αυτό η βαρβαρότητα στρέφεται όχι μόνο εναντίον της ανθρώπινης ζωής αλλά και εναντίον των έργων του ανθρώπου, εναντίον του πολιτισμού του. Ο άνθρωπος είναι και ο πολιτισμός του.

Εν προκειμένω, σε μια εποχή που η ισλαμική τρομοκρατία ποντάρει στην αντανακλαστική ισλαμοφοβία για να ξεκινήσει τον δικό της μισαλλόδοξο «ιερό πόλεμο», είναι αναγκαία η αλληλεγγύη στα εκατομύρια «κανονικών ανθρώπων» που ζούνε στη Μέση Ανατολή ή μετανάστες στην Ευρώπη, που πιστεύουν στον θεό τους όπως άλλοι στον δικό τους και που τιμούν την παράδοσή τους, τον τεράστιο πλούτο του ισλαμικού και του κοσμικού αραβικού πολιτισμού.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε το χρέος του ευρωπαϊκού  πολιτισμού στους αρχαίους πολιτισμούς της Μεσοποταμίας αλλά και στον αραβικό και ισλαμικό πολιτισμό, τόσο για την πολύτιμη πρωτότυπη συνεισφορά του στις επιστήμες —μαθηματικά, αστρονομία, ιατρική— και στις τέχνες —αρχιτεκτονική, ζωγραφική, μουσική, ποίηση—, όσο και για το γεγονός ότι μεγάλο μέρος της αρχαίας ελληνικής γραμματείας διασώθηκε ως τις μέρες μας εν μέρει ή και αποκλειστικά χάρη στις αραβικές μεταφράσεις.

PubliclibraryofHulwanBaghd

Η βιβλιοθήκη της Βαγδάτης — από το εικονογραφημένο χειρόγραφο Μακαμάτ αλ Χαρίρι (13ος αιώνας)

SophoclesTurk

Ο Σοφοκλής διδάσκει τους μαθητές του — από χειρόγραφο του Αλ Μουμπασίρ (Συρία, αρχές 13ου αιώνα)

im3

Ο Σωκράτης διδάσκει τους μαθητές του — από χειρόγραφο του Αλ Μουμπασίρ (Συρία, αρχές 13ου αιώνα)

ul16

Ο Διοσκουρίδης με μαθητή του — από αντίγραφο του De Materia Medica από τον Γιουσούφ Μοσιλί (Μοσούλη, Δεκέμβριος 1228)

* * *

Λεηλασία και καταστροφές στη βιβλιοθήκη της Μοσούλης

Mαχητές του Isis φέρονται να λεηλάτησαν τη Βιβλιοθήκη της Μοσούλης, καίγοντας περισσότερα από εκατό χιλιάδες σπάνια χειρόγραφα και έγγραφα που καλύπτουν αιώνες ανθρώπινης γνώσης.

Οι αρχικές αναφορές κάνουν λόγο για περίπου 8.000 βιβλία που καταστράφηκαν από την εξτρεμιστική οργάνωση της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ανταποκριτή της AL RAI Elijah Ι. Magnier στον Independent, ένας υπάλληλος της Βιβλιοθήκης της Μοσούλης πιστεύει ότι ενδέχεται να χάθηκαν ή να καταστράφηκαν πάνω από 100.000 χειρόγραφα και βιβλία, μερικά εκ των οποίων είχαν ενταχθεί, ως σπάνια, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Ο διευθυντής της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Μοσούλης, ο Ghanim al-Ta’an δήλωσε ότι οι μαχητές του Isis, αφού κατέστρεψαν τα βιβλία, κατεδάφισαν έπειτα το κτίριο με τη χρήση εκρηκτικών μηχανισμών.

«Ο κόσμος προσπάθησε να εμποδίσει τους τρομοκράτες να κάψουν τη βιβλιοθήκη, αλλά απέτυχαν», δήλωσε αυτόπτης μάρτυρας στο IraqiNews.com.

digitization-iraq-books

Άλλες πληροφορίες αναφέρουν ότι οι μαχητές του Ίσις δημιούργησαν μια τεράστια πυρά στοιβάζοντας επιστημονικά και άλλα κοσμικά κείμενα, ενώ οι φοιτητές τούς παρακολουθούσαν με τρόμο.

Ανάμεσα στα άλλα, θεωρείται πως καταστράφηκε η συλλογή του ιρανικού Τύπου από τις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και χάρτες, βιβλία και συλλογές από την οθωμανική περίοδο.

Σήμερα, το επίσημο σάιτ της βιβλιοθήκης είναι εκτός λειτουργίας.

Καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Μοσούλης ισχυρίστηκε στο Associated Press ότι η εξτρεμιστές είχαν ξεκινήσει το έργο της καταστροφής της βιβλιοθήκης –η οποία ιδρύθηκε το 1921 και συμβόλιζε τη γέννηση του σύγχρονου ιρακινού κράτους– νωρίτερα αυτόν το μήνα.

Ισχυρίστηκε επίσης ότι μέλη του Isis προκάλεσαν σημαντικές ζημιές στη Σουνιτική Βιβλιοθήκη, στη 265 βιβλιοθήκη της καθολικής Μονής των Δομινικανών και στη Βιβλιοθήκη του Μουσείου της Μοσούλης, στην οποία φυλάσσονται χειρόγραφα από το 5000 π.Χ.

Σύμφωνα με άλλες πληροφορίες, οι τζιχαντιστές ίσως δεν κατέστρεψαν όλα τα βιβλία· κάτοικοι της Μοσούλης αναφέρουν σε τοπικά ΜΜΕ ότι είδαν φορτηγά με Συριακές πινακίδες να φορτώνουν χειρόγραφα και να φεύγουν μέσα στη νύχτα.

Το Associated Press αναμετέδωσε την είδηση, με βάση το ρεπορτάζ κάποιου τοπικού μέσου, ότι αυτόπτες μάρτυρες αναφέρουν έξι φορτηγά στα οποία φορτώθηκαν περίπου 2000 βιβλία, μεταξύ αυτών παιδικά, ποίηση, φιλοσοφία, βιβλία για τον αθλητισμό, για την υγεία, για την τέχνη και την επιστήμη.

Η βιβλιοθήκη της Μοσούλης είχε καταστραφεί το 2003, κατά τη διάρκεια της δεύτερης αμερικανικής εισβολής. Η συλλογή ωστόσο αποκαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό, αφενός γιατί πολλοί  ντόπιοι είχαν πάρει βιβλία στα σπίτια τους πριν από την εισβολή προκειμένου να τα προστατεύσουν, αφετέρου γιατί αρκετές εύπορες οικογένειας της πόλης έδωσαν χρήματα ώστε να ξανααγοραστούν πολλά από τα κλεμμένα βιβιλία.

Πηγή: Independent | Μετάφραση για το dim/art: Ελένη Κεχαγιόγλου

* * *

Ιράκ: Τσεκούρι από τζιχαντιστές σε ανεκτίμητες αρχαιότητες στη Μοσούλη

Ανεκτίμητες αρχαιότητες της Ασσυριακής εποχής κατέστρεψαν τζιχαντιστές στο Ιράκ, σύμφωνα με βίντεο του Ισλαμικού Κράτους που δόθηκε στη δημοσιότητα την Πέμπτη.

Το βίντεο δείχνει άνδρες να καταστρέφουν αγάλματα στη Μοσούλη με βαριοπούλες ή τρυπάνια, λέγοντας ότι πρόκειται για σύμβολα ειδωλολατρίας.

Κάποια από τα αντικείμενα χρονολογούνται από τον 7ο αιώνα π.Χ. Ανάμεσά τους φαίνεται πως βρίσκεται και ένας φτερωτός ταύρος —πρόκειται για μορφή μιας ασσυριακής θεότητας—, το οποίο χρονολογείται από τον 9ο αιώνα π.Χ.

Οι αρχαιότητες προέρχονταν από Μουσείο στη Μοσούλη —αρχαία Νινευή—, η οποία κατελήφθη από το Ισλαμικό Κράτος τον περασμένο Ιούνιο, δήλωσε πρώην εργαζόμενος του Μουσείου στο πρακτορείο Reuters.

«Ο προφήτης μάς διέταξε να ξεφορτωθούμε τα αγάλματα και τα λείψανα. Οι σύντροφοί του έκαναν το ίδιο όταν κατέλαβαν χώρες μετά από εκείνον» λέει άνδρας που εμφανίζεται σε βίντεο.

Πηγή: Το Βήμα

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Πολιτιστική κληρονομιά

Το dim/art στο facebook

 

One comment

  1. Παράθεμα: Πολιτισ&m...

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s