Home

—του Γιώργου Τσακνιά—

Στις 12 Μαΐου 1947 εγκαινιάστηκαν στη Μακρόνησο τα «Τάγματα Αναμορφώσεως Οπλιτών». Το κείμενο αυτό γράφτηκε ως ιστορικό επίμετρο για το βιβλίο του Μενέλαου Λουντέμη Οδός Αβύσσου αριθμός 0, επιμέλεια Γιώργος Τσακνιάς, Αθήνα :Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, 2008. (Το Βήμα Βιβλιοθήκη· Ιστορία στη Λογοτεχνία · 26,Ημερομηνία 1ης κυκλοφορίας: 12.12.2008). Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από τις συλλογές του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης.

* * *

Στις αρχές του 1946, προτού ακόμη ο ελληνικός εμφύλιος ξεσπάσει «επισήμως», οι αρχές ήρθαν αντιμέτωπες με ένα οξύ πρόβλημα: τα φρονήματα των οπλιτών, υπαξιωματικών και αξιωματικών του ελληνικού στρατού. Κατά τη συγκρότηση του στρατού, οι Βρετανοί στρατιωτικοί σύμβουλοι είχαν αποτρέψει την επιλογή των κληρωτών με βάση τα φρονήματα και τον αποκλεισμό των κομμουνιστών. Παρά τη βρετανική υπόδειξη, αρχικά δόθηκαν αρκετές απαλλαγές από τη στράτευση σε αριστερούς για διάφορους δήθεν ιατρικούς λόγους («φύσημα στον αριστερό πνεύμονα», «αυξημένα ερυθρά αιμοσφαίρια»). Παρουσιάστηκε μάλιστα και το οξύμωρο φαινόμενο πολλών μη αριστερών που προσποιούνταν τους αριστερούς για να γλιτώσουν τη στράτευση. Οι κίνδυνοι ωστόσο για τον κυβερνητικό στρατό από τους αριστερούς οπλίτες ήταν αρκετοί: από τις πληροφορίες που μπορούσαν να δώσουν στους αντάρτες μέχρι τις λιποταξίες, καθώς μάλιστα στις πρώτες συγκρούσεις του στρατού με ανοργάνωτες ακόμη ομάδες ανταρτών, το 1946, υπήρξαν και περιπτώσεις κατά τις οποίες ολόκληρες μονάδες πέρασαν στους αντάρτες, μαζί με τον οπλισμό τους.

Έτσι, με δεδομένη την κλιμάκωση του εμφυλίου και τη σύγκρουση του τακτικού στρατού με τους αντάρτες, προέκυψε η ανάγκη εκκαθάρισής του. Δημιουργήθηκαν αρχικά τρία άοπλα Τάγματα Σκαπανέων όπου εντάχθηκαν οι ανεπιθύμητοι στο μέτωπο οπλίτες αριστερών ή «υπόπτων» φρονημάτων. Η συμμετοχή στην εθνική αντίσταση από τις τάξεις του Ε.Α.Μ., του Ε.Λ.Α.Σ. ή της Ε.Π.Ο.Ν. ήταν ασφαλές κριτήριο για τον χαρακτηρισμό, σύντομα όμως και η απλή συγγένεια με αντάρτες ή αριστερούς ή και η όποια εκδήλωση συμπάθειας ή αλληλεγγύης σε διωκόμενους αριστερούς αρκούσε επίσης ως ένδειξη «αντεθνικής» συμπεριφοράς και, για την περίπτωση των στρατευσίμων, αποτελούσε αιτία κατάταξης στα άοπλα Τάγματα Σκαπανέων. Τον Απρίλιο του 1947 δημιουργήθηκε η Διεύθυνση Β-ΧΙ/Γ.Ε.Σ. (η οποία στα τέλη του 1949 αντικαταστάθηκε από τον Οργανισμό Αναμορφώσεως Μακρονήσου) υπό τον ταξίαρχο Γεώργιο Μπαϊρακτάρη και τα τρία τάγματα σκαπανέων υπάχθηκαν σε αυτήν. Τότε γεννήθηκε η ιδέα της «αναμορφώσεως» των οπλιτών αυτών, της αλλαγής δηλαδή των φρονημάτων τους δια της «διαπαιδαγωγήσεως». Η νέα αυτή πρακτική συνδυάστηκε με τον θεσμό της εκτόπισης. Η εκτόπιση των πολιτικών αντιφρονούντων αντλούσε τη θεσμική της υπόσταση από τη νομοθεσία περί ληστείας, είχε εγκαινιαστεί τη δεκαετία του 1920 επί δικτατορίας Παγκάλου, για να γενικευτεί επί Μεταξά (1936-1940)· οι κομμουνιστές κατά κύριο λόγο, αλλά και άλλοι αντίπαλοι του καθεστώτος, εξορίζονταν σε νησιά ή περιορίζονταν να ζήσουν στο χωριό τους χωρίς την άδεια να μετακινηθούν και με την υποχρέωση να ακολουθούν τους περιοριστικούς όρους που επέβαλλαν οι τοπικές αστυνομικές αρχές.  Έτσι, το καλοκαίρι του 1947, τα τρία Τάγματα Σκαπανέων μεταφέρθηκαν στη μικρή και άγονη Μακρόνησο, απέναντι από το Λαύριο, και άρχισαν να προετοιμάζουν τις υποτυπώδεις εγκαταστάσεις. Την εποχή των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913) η Μακρόνησος είχε χρησιμοποιηθεί ως τόπος καραντίνας Τούρκων αιχμαλώτων, πολλοί από τους οποίος πέθαναν εκεί από επιδημία χολέρας. Τα αντίσκηνα των πρώτων εξόριστων στήθηκαν πάνω στα νεκροταφεία, κι έτσι οστά και κρανία υποδέχθηκαν τους σκαπανείς.

Φωτογραφίες: Απόστολος Βερβέρης (Ε.Λ.Ι.Α.-Μ.Ι.Ε.Τ.)

Οι τρεις μονάδες Σκαπανέων μετονομάστηκαν σε «Τάγματα Αναμορφώσεως Οπλιτών»: Α΄ Ε.Τ.Ο., Β΄ Ε.Τ.Ο. και Γ΄ Ε.Τ.Ο.. Ειδικά στο Γ΄ Ε.Τ.Ο., από την εποχή που ως Γ΄ Τάγμα Σκαπανέων έδρευε στο Ντουντουλάρ της Θεσσαλονίκης, είχε σχηματιστεί ένα επιτελείο «ανανήψεως», αποτελούμενο από αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και «εθνικόφρονες» οπλίτες, το οποίο επεδείκνυε ιδιαίτερο ζήλο στο «αναμορφωτικό» έργο. Το Γ΄ Ε.Τ.Ο. εγκαταστάθηκε στο νότιο άκρο της Μακρονήσου, μακριά από τα άλλα δύο τάγματα (στην ίδια περιοχή δημιουργήθηκαν και οι Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών, όπου μεταξύ άλλων αργότερα κλείστηκαν οι στρατηγοί του Ε.Λ.Α.Σ. Σαράφης, Μάντακας και Αυγερόπουλος), και υπήρξε πρωτοπόρο στη δημιουργία του κλίματος απόλυτου τρόμου. Το «γαλάζιο τάγμα», όπως ήταν γνωστό, αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο πείραμα στη διαδικασία της εθνικής «ανανήψεως». Εκεί πρωτοχρησιμοποιήθηκαν συστηματικά τα βασανιστήρια προκειμένου να αποσπαστεί η περίφημη «δήλωση μετανοίας» από τους φαντάρους, μέχρι να ξεκαθαρίσουν οι «αμετανόητοι». Τις πρώτες μέρες της Μακρονήσου, οι φήμες σχετικά με τα όσα γίνονταν στο Γ΄ Ε.Τ.Ο. κατατρομοκρατούσαν τους υπόλοιπους φαντάρους. Το Β΄ Τάγμα λειτουργούσε κατά κάποιον τρόπο ως γραφείο διαλογής: εκεί το γραφείο Α2 αποφάσιζε ποιοι φαντάροι ήταν «επιδεκτικοί αναμορφώσεως» και τους έστελνε στο Γ΄ Ε.Τ.Ο., ενώ τους «αμετανόητους» στο Α΄ Ε.Τ.Ο., το «κόκκινο τάγμα».

Η «ανάνηψη» συνίστατο στην υπογραφή της περίφημης «δηλώσεως μετανοίας». Οι «ανανήψαντες» θα μετατρέπονταν σε «υγιείς πατριώτες» οι οποίοι θα έπαιρναν τα όπλα για να πολεμήσουν τους πρώην συντρόφους τους. Βεβαίως, πραγματικός στόχος ήταν η ηθική εξόντωση. Γι’ αυτό και το σύστημα των δηλώσεων δεν ήταν διόλου απλό. Δεν αρκούσε να υπογράψει κανείς μια δήλωση για να φύγει από τη Μακρόνησο. Έπρεπε να γράψει επιστολές στον κοινοτάρχη, στον παπά της ενορίας του, στην τοπική εφημερίδα του τόπου καταγωγής του. Έπρεπε να γράψει φλογερές ομιλίες εναντίον του «ληστοσυμμοριτισμού» και των «εαμοσλάβων» και υπέρ της πατρίδος, ενίοτε δε έπρεπε να γράψει και ποιήματα, και να τα απαγγείλει στους συναδέλφους του. Και, φυσικά, έπρεπε να δώσει ονόματα, όσο το δυνατόν περισσότερα: ποιος, πού και πότε τον μύησε στο Κ.Κ.Ε., ποια άλλα μέλη γνωρίζει κ.ο.κ. Η πιο τρανή δε απόδειξη της «ανανήψεως» ήταν να λάβει τελικά κι αυτός μέρος στον εξευτελισμό (ύβρεις, γιουχάισμα κ.τ.λ.) και τον βασανισμό (ξυλοδαρμό, λιθοβολισμό κ.τ.λ.) των «αμετανοήτων» πρώην συντρόφων του, όσων δηλαδή επέμεναν στην άρνησή τους να υπογράψουν.

Οι δηλώσεις μετανοίας κρατούσαν και αυτές από την εποχή Μεταξά. Σκοπός τους ήταν ο εξευτελισμός του υπογράφοντος, η απομάκρυνσή του από τους συντρόφους του, η δημιουργία ενοχών, η απαξίωση από τον ίδιο της ζωής του και των επιλογών του – με λίγα λόγια, η πλήρης και οριστική καταρράκωση της προσωπικότητας. Η ίδια η γλώσσα που χρησιμοποιείτο στις τυποποιημένες αυτές δηλώσεις είχε συγκεκριμένη λειτουργία: ενώ υποτίθεται βέβαια πως ο υπογράφων αποκήρυσσε «προθύμως», ενίοτε δε και «αυθορμήτως παρουσιασθείς», τον κομμουνισμό και το «προδοτικόν και ξενόδουλον» Κ.Κ.Ε., η όλη ορολογία, η ακραία εθνικοφροσύνη και οι λανθάνουσες θρησκευτικές μεταφορές, ταύτιζαν τον «αποκηρύσσοντα» με τους αντιπάλους του, με τους βασανιστές του, προκαλώντας  του έτσι απογοήτευση, σύγχυση και πλήρη αποπροσανατολισμό.

Κρίσιμο γεγονός, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην κάμψη του φρονήματος των οπλιτών του Α΄ Ε.Τ.Ο., ήταν η σφαγή της 29ης Φεβρουαρίου και της 1ης Μαρτίου 1948.  Δύο μήνες νωρίτερα, παραμονές Χριστουγέννων του 1947, είχε προηγηθεί η ανακοίνωση από τον Δημοκρατικό Στρατό της δημιουργίας «κυβέρνησης του βουνού», υπό τον Μάρκο Βαφειάδη. Η εξέλιξη αυτή, που είχε οξύνει ιδιαίτερα την εμφύλια διαμάχη, είχε τον αντίκτυπό της και στη Μακρόνησο. Στις 29 Φεβρουαρίου του 1948, η φρουρά άνοιξε πυρ εναντίον των συγκεντρωμένων στο θέατρο οπλιτών του Α΄ Τάγματος. Την επομένη, η φρουρά, ενισχυμένη με αξιωματικούς, αλφαμίτες (μέλη της στρατιωτικής αστυνομίας ή «Ασφαλείας Μονάδος») και «ανανήψαντες» οπλίτες από τα υπόλοιπα τάγματα, συγκέντρωσε τους οπλίτες του Α΄ Ε.Τ.Ο. στην ακτή και άνοιξε πυρ εναντίον τους, ενώ ταυτόχρονα τους πολυβολούσε ακταιωρός του Πολεμικού Ναυτικού, επί της οποίας επέβαινε ο διοικητής της Μακρονήσου Γ. Μπαϊρακτάρης. Η επίσημη εκδοχή των γεγονότων έκανε λόγο για «στάση» των κρατουμένων, η οποία αντιμετωπίσθηκε επιτυχώς από τη εν αμύνη ευρισκόμενη  φρουρά, καθώς και για δεκαεπτά νεκρούς. Οι προσωπικές μαρτυρίες μιλούν για τριακόσιους περίπου νεκρούς ή αγνοουμένους. Αργότερα, αρκετοί οπλίτες χαρακτηρίστηκαν πρωταίτιοι της «στάσης» και δικάστηκαν στο Λαύριο. Πέντε από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο, άλλοι επέστρεψαν στη Μακρόνησο και κλείστηκαν στα «σύρματα». Αρκετοί οπλίτες του Α΄ Ε.Τ.Ο. υπέγραψαν δήλωση ύστερα από τη «στάση».

Τα βασανιστήρια, που από την άνοιξη του 1948 γενικεύτηκαν, περιελάμβαναν πολύωρο κουβάλημα πέτρας στον ήλιο, ατομικούς ή ομαδικούς ξυλοδαρμούς, ομαδικό και μέχρι λιποθυμίας λιντσάρισμα στις διαβόητες χαράδρες του νησιού, το μαρτύριο της δίψας (ενίοτε με παστό μπακαλιάρο ή ρέγκα για συσσίτιο), κατάβρεγμα με παγωμένο νερό, «καταδύσεις» στη θάλασσα (ενίοτε μέσα σε τσουβάλι), φάλαγγα, «αεροπλανάκι» (ορθοστασία με τα χέρια σε έκταση, κρατώντας ενδεχομένως και πέτρες), απομόνωση στα «σύρματα» (περιορισμένους χώρους περίκλειστους από αγκαθωτό συρματόπλεγμα), πρόσδεση στα «σύρματα» ή στο «σιδηρωτήριον» (μια μεγάλη λεία πέτρα που πύρωνε από τον ήλιο), στραμπούληγμα χεριών, ποδιών ή γεννητικών οργάνων, εικονικές εκτελέσεις – και οτιδήποτε άλλο δίδασκε η προϋπηρεσία των βασανιστών ή γεννούσε η έμπνευση της στιγμής. Πολλοί άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από τα βασανιστήρια και τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης στη Μακρόνησο, αρκετοί δεν άντεξαν και αυτοκτόνησαν, ακόμα περισσότεροι απέκτησαν μόνιμη αναπηρία ή έχασαν τα λογικά τους.

Φωτογραφίες: Απόστολος Βερβέρης (Ε.Λ.Ι.Α.-Μ.Ι.Ε.Τ.)

Τον Απρίλιο του 1948 ήρθαν στην Μακρόνησο και οι πρώτοι πολιτικοί κρατούμενοι από τις φυλακές Πύλου και Καλαμάτας. Οι πολιτικοί κρατούμενοι σχημάτισαν το Δ΄ Ε.Τ.Ο., ενώ στις 28 Ιανουαρίου του 1950 μεταφέρθηκαν στο Α΄ Ε.Τ.Ο. της Μακρονήσου 1200 γυναίκες πολιτικές εξόριστες από το στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Τρίκερι.  Καθώς με τις συνεχείς μεταγωγές αυξανόταν ο αριθμός των κρατουμένων, δημιουργήθηκαν οι «ομάδες υγείας», προκειμένου να βοηθήσουν τους αξιωματικούς και τους αλφαμίτες στο «αναμορφωτικό» τους έργο. Συγκροτήθηκαν από «εθνικόφρονες» τιμωρημένους οπλίτες που οι περισσότεροι βρέθηκαν στη Μακρόνησο επειδή προσποιήθηκαν τους αριστερούς ή και για άλλα αδικήματα, ασχέτως πολιτικών φρονημάτων. Πρώην ταγματασφαλίτες ή Χίτες ως επί το πλείστον, είχαν ρόλο «καρφιού» στη μονάδα τους. Με τη δημιουργία των «ομάδων υγείας», προήχθησαν σε βασανιστές και συχνά ξεπερνούσαν σε ζήλο τους αλφαμίτες. Στις «ομάδες υγείας» εντάχθηκαν και «ανανήψαντες» αριστεροί.

Παρά τη μεγάλη κατακραυγή στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, η Μακρόνησος διατηρήθηκε και οι μεταγωγές συνεχίστηκαν μετά το τέλος του εμφυλίου, το καλοκαίρι του 1949. Στις 18 Μαΐου του 1950, η εφημερίδα Μάχη, που δεν είχε σταματήσει την εκστρατεία καταγγελίας της Μακρονήσου σε όλη τη διάρκεια του εμφυλίου, δικάστηκε και αθωώθηκε. Στα τέλη του ίδιου χρόνου, πενήντα τρεις κρατούμενοι στα «σύρματα» του Α΄ ΕΤΟ, από εκείνους που είχαν θεωρηθεί πρωταίτιοι της «στάσης» του Φεβρουαρίου του 1948, έκαναν ομαδική απόπειρα αυτοκτονίας κόβοντας τις φλέβες τους. Η ενέργεια αυτή είχε μεγάλο αντίκτυπο.

Μερικά εξώφυλλα και σελίδες από μακρονησιώτικα έντυπα:
Σκαπανεύς, Σκαπανεύς Μακρονήσου και Μακρόνησος (Ε.Λ.Ι.Α.-Μ.Ι.Ε.Τ.)

Εξάλλου, μετά τις εκλογές του Μαρτίου 1950, ήταν η εποχή των διαδοχικών κεντρώων κυβερνήσεων Σ. Βενιζέλου και Ν. Πλαστήρα και των «μέτρων ειρηνεύσεως» του τελευταίου, ο οποίος μάλιστα με προσωπική παρέμβαση απελευθέρωσε ορισμένους από τους κρατουμένους της Μακρονήσου (για κάποιους από τους οποίους, ο Γ. Παπανδρέου φρόντισε να συλληφθούν ξανά και να επιστρέψουν στην εξορία∙ μεταξύ αυτών ο Κ. Γαβριηλίδης, ηγέτης του Αγροτικού Κόμματος, ο οποίος ξαναβρέθηκε στη Μακρόνησο και εν τέλει στον Άγιο Ευστράτιο, όπου και πέθανε). Τον Ιούνιο του 1950, η «Εθνική Προοδευτική Ένωσις Κέντρου» του Πλαστήρα κατέθεσε στη Βουλή σχέδια νόμων με «μέτρα ειρηνεύσεως», τα οποία αντιμετωπίστηκαν με σθεναρή αντίδραση από τα κόμματα της δεξιάς∙ ο Ν. Μπουραντάς μάλιστα, βουλευτής του ακροδεξιού κόμματος «Πολιτική Ανεξάρτητος Παράταξις» των Θ. Τουρκοβασίλη και Κ. Μανιαδάκη και διαβόητος διοικητής  του μηχανοκίνητου τάγματος της αστυνομίας κατά την κατοχή (είχε αθωωθεί κατά τη δίκη των δοσιλόγων για τη συμμετοχή του στα μπλόκα των Γερμανών), στις 26 Ιουνίου εκσφενδόνισε εντός της Βουλής ένα κάθισμα τραυματίζοντας τον βουλευτή της Ε.Π.Ε.Κ. Ε. Αρβανιτάκη. Κύρια σημεία των «μέτρων ειρηνεύσεως» ήταν η κατάργηση του Οργανισμού Αναμορφώσεως Μακρονήσου και η δυνατότητα αναθεώρησης των αποφάσεων των εκτάκτων στρατοδικείων. Ο Πλαστήρας αναγκάστηκε να παραιτηθεί ύστερα από μια «ατυχή» δήλωσή του στην Τήνο, κατά τον εορτασμό του δεκαπενταύγουστου, σχετικά με το ενδεχόμενο κατάργησης της θανατικής ποινής. Είχε αρχίσει ωστόσο η αντίστροφη μέτρηση για τη Μακρόνησο.

Στις αρχές του 1951, μετά τη δραματική απόπειρα αυτοκτονίας των κρατουμένων, ο πρωθυπουργός Σ. Βενιζέλος επισκέφθηκε τη Μακρόνησο. Ο πληθυσμός της Μακρονήσου άρχισε να μειώνεται (ήδη από τα μέσα του 1950 επέστρεψαν ξανά στο Τρίκερι οι γυναίκες κρατούμενες, ενώ 3.000 «αμετανόητοι» πολιτικοί εξόριστοι μεταφέρθηκαν στον Άγιο Ευστράτιο). Η Μακρόνησος ως τόπος εξορίας και αναμόρφωσης συνειδήσεων καταργήθηκε σταδιακά και σιωπηρά τα επόμενα χρόνια.

Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία και αριθμοί για τους κρατουμένους της Μακρονήσου: στη διάρκεια του εμφυλίου, από τα μέσα του 1947 ως τα τέλη του 1949, υπολογίζεται ότι πέρασαν από τη Μακρόνησο περίπου 28.000 οπλίτες και αξιωματικοί και τουλάχιστον 30.000 πολιτικοί κρατούμενοι. Μέχρι την οριστική της κατάργηση, ο συνολικός αριθμός των κρατουμένων ενδέχεται να έφτασε ή και να ξεπέρασε τις 100.000. Μεταξύ αυτών, εκτός από τους «αμετανόητους» αριστερούς, εκτός από τους «υπόπτων φρονημάτων» και αρκετούς «συνοδοιπόρους του κομμουνισμού» (ακόμη και μετά τις εκλογές του Μαρτίου του 1950 υπήρξαν περιπτώσεις ανθρώπων που εστάλησαν στη Μακρόνησο επειδή «εψήφισαν τον προδότη Πλαστήρα»), εκτός από δημοκράτες πολίτες που δεν ήταν κομμουνιστές αλλά για λόγους προσωπικής αξιοπρέπειας αρνήθηκαν να υπογράψουν δήλωση, εκτός από αμάχους που ο κυβερνητικός στρατός μετακίνησε από τις ανταρτοκρατούμενες περιοχές για να στερήσει τον Δ.Σ.Ε. από εφεδρείες και εφόδια και τους απόθεσε στη Μακρόνησο − εκτός από αυτούς, λοιπόν, βρέθηκαν στον Οργανισμόν Αναμορφώσεως και αρκετοί διανοούμενοι, λογοτέχνες και καλλιτέχνες, που είτε ήταν ήδη γνωστοί είτε έγιναν αργότερα, και επί των οποίων κατά κανόνα το μένος των αμόρφωτων βασανιστών ξέσπαγε με ιδιαίτερη ένταση. Μεταξύ αυτών, ο Μενέλαος Λουντέμης, ο Γιάννης Ρίτσος, ο Τάσος Λειβαδίτης, ο Δημήτρης Φωτιάδης, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Κατράκης, ο Τίτος Πατρίκιος, ο Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, ο Άρης Αλεξάνδρου, ο Ι.Ν. Γρυπάρης, η Αλέκα Παΐζη, ο Τάσος Ζωγράφος, η Νανά Καλλιανέση, ο Ευθύφρων Ηλιάδης, ο Πάνος Θασίτης, ο Αντρέας Φραγκιάς, ο Νίκος Καρούζος, ο Χρόνης Μίσσιος, ο Κώστας Κουλουφάκος, ο Αλέξης Σεβαστάκης, ο Νίκος Κούνδουρος και ο Θανάσης Βέγγος, που κατά παράδοξο τρόπο χρωστά τη μετέπειτα σταδιοδρομία του στη Μακρόνησο και στη γνωριμία του εκεί με τον Κούνδουρο.

06Από αριστερά προς τα δεξιά: Γιώργος Γιολάσης, Μενέλαος Λουντέμης, Δημ. Φωτιάδης, Μάνος Κατράκης, Τζαβαλάς  Καρούσος, Νικ. Παπαπερικλής, Γιάννης Ιμβριώτης, Κώστας Ματσακάς (Ε.Λ.Ι.Α.-Μ.Ι.Ε.Τ.)

Η ιστορία της Μακρονήσου έχει γραφεί ως επί το πλείστον από τη συγκέντρωση προσωπικών μαρτυριών, κυρίως κρατουμένων αλλά και ορισμένων από την πλευρά των «αναμορφωτών», καθώς και με βάση δημοσιεύματα της εποχής. Μέχρι και σήμερα, η επίσημη απάντηση του ελληνικού στρατού σε αιτήματα ιστορικών και πολιτικών να γίνει πλήρως γνωστή η ιστορία του νησιού και της σφαγής του Α΄ Ε.Τ.Ο. στις 29 Φεβρουαρίου και 1 Μαρτίου του 1948 είναι ότι ο ελληνικός στρατός δεν διαθέτει αρχεία σχετικά με τη διεύθυνση Β-ΧΙ/Γ.Ε.Σ. ή με τον Οργανισμό Αναμορφώσεως Μακρονήσου.

* * *

Ψηφιακό Μουσείο Μακρονήσου
(Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας)

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

Advertisements

5 thoughts on “Μακρόνησος

  1. Παράθεμα: Μακρόνησος | Μεταρρύθμιση

  2. Θεωρώ το αφιέρωμα αυτό εξαιρετικό από κάθε άποψη. Η δική μου γενιά μάθαινε την αληθινή Ιστορία από βιωματικές διηγήσεις και μνήμες. Μήπως επιτέλους είναι καιρός τα εγγόνια μας να διδαχτούν κάποιες αλήθειες στο σχολιό τους? Με κάθε εκτίμηση θα προέτρεπα ωστόσο και τον κ. Τσακνιά και καθένα που συνέβαλε στην προβολή αυτού του άρθρου, αλλά και τους κ. Αρ. Μπαλτά και Τάσσο Κουράκη να ανοίξουν κανένα από τα κατάπτυστα σχολικά βιβλία Ιστορίας και όχι μόνο. Θα φρικάρουν, πιστεύω! Κι ίσως το φρικάρισμα τους ανοίξει κανένα μονοπάτι της αλήθειας. Και τότε….. ε ρε γλέντι!!!….. ο γραφικός μας Άδωνις θα οργανώσει συλλαλητήριο εδώ, στο Λευκό μα τον Πύργο !!!!! ….(ξέρω ότι ζητάω πολλά μπροστά σε όσα έχουν να ξεκαθαρίσουν, αλλά ο ποιοτικός πολιτης δε γεννιέται, γτιάχνεται! διαπαιδαγωγείται!)…..

    Μου αρέσει!

  3. Παράθεμα: Μακρόνησος – Μεταρρύθμιση

  4. Παράθεμα: Ο Τάσος Λειβαδίτης και το τραύμα μιας γενιάς | dimart

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s