Στο κλαβιέ και στο πηδάλιο της Οστπολιτίκ

egon-bahr-1922-2015

Έγκον Μπαρ (1922-2015)

—της Μαρίας Τοπάλη—

Η ειρήνη δεν απαιτεί μεγάλα λόγια αλλά πολλά, μικρά βήματα

Πίσω από έναν «μεγάλο» κρύβεται συχνά ένας «μικρός»· από έναν δημοφιλή πολιτικό ένας αφανής ήρωας· από έναν δυναμικό μαχητή, ένας βελούδινος διπλωμάτης· πίσω από τον δεινό ρήτορα, βρίσκεται ο βαθυστόχαστος άνθρωπος, από τον εθνικό ήρωα ο μειονοτικός, από τον αναποφάσιστο ο «βράχος», από τον δειλό, τέλος, ηγεμόνα, η θαρραλέα σύντροφος (συχνά, άλλωστε, ο backstage-άνθρωπος είναι γυναίκα…). Έχοντας αναφερθεί πρόσφατα στον Βίλυ Μπραντ από εδώ, από τις στήλες του dim/art, θα ήταν ασυγχώρητη παράλειψη να λησμονήσουμε το alter ego του, τον εβραϊκής καταγωγής (από τη γιαγιά του της μητρικής πλευράς) Έγκον Μπαρ (1922-2015), που έφυγε από τη ζωή τον περασμένο Αύγουστο σε ηλικία 93 ετών — δραστήριος, διαυγής και καπνιστής μέχρι το τέλος.

egon-bahr_620x349

Η φυσιογνωμία του λεπτοκαμωμένου, μάλλον μικρόσωμου ανθρώπου και ο μειλίχιος τόνος του άνετα θα παρέπεμπαν σε διανοούμενο ή καλλιτέχνη. Πράγματι, ο νεαρός Μπαρ σκόπευε να καλλιεργήσει το μουσικό του ταλέντο αλλά η εβραϊκή καταγωγή του στάθηκε απαγορευτική για μουσικές σπουδές υπό το καθεστώς των Ναζί. Εξαιτίας του ίδιου εμποδίου έμεινε απραγματοποίητη και η δεύτερη επιθυμία του, να γίνει πιλότος. Και να, τώρα, τι συμβαίνει ότι μια προσωπικότητα προδιαγραφών Σαιντ-Εξυπερί αναγκάζεται από τα πράγματα να το γυρίσει στην πολιτική. Να πόσο γόνιμη μπορεί να αποδειχθεί η αυτοσυγκράτηση του μειονοτικού σοσιαλδημοκράτη, όταν καλλιεργηθεί με την ουμανιστική παιδεία του προπολεμικού γερμανικού λυκείου (την οποία ο Μπαρ δεν παρέλειπε να μνημονεύει ως τα τελευταία του, παραθέτοντας, στα αρχαία ελληνικά, το «γνῶθι σαὐτόν»). Φτάνει να βρει την εύφλεκτη ύλη ο σπινθήρας — φτάνει να συναντήσει ο Μπαρ τον Μπραντ, για να ραγίσει το στεγανό του Ψυχρού Πολέμου από μια «Οστπολιτίκ». Στο βαρύ κλαβιέ του διπλωματικού του πιάνου ο Μπαρ εκτέλεσε με προσοχή την προσέγγιση Ανατολής-Δύσης. Το «έγγραφο-Μπαρ», που μαζί με τον Γκρομύκο επεξεργάστηκε στις αρχές του 1970 ως προσχέδιο της Γερμανο-Σοβιετικής συμφωνίας του Αυγούστου 1970, ήταν η εκ μέρους του πηδαλιούχηση της «Οστπολιτίκ».

0,,15862474_401,00

Όπως λέει σε μιαν από τις πολλές συνεντεύξεις του ο Μπαρ, ήθελε, αφήνοντας τη δημοσιογραφία για την πολιτική, κάτι να «βάλει σε κίνηση». Ήταν αυτός, όχι ο Μπραντ, «ο» εμπνευστής της Οστπολιτίκ, της προσέγγισης με το Ανατολικό Μπλοκ, της διεκδίκησης και απόκτησης ενός αυτόνομου διεθνούς ρόλου για λογαριασμό της τότε Δυτικής Γερμανίας…. Ήταν ο αυτός ο βιρτουόζος των ψυχροπολεμικών παρασκηνίων τη δεκαετία του εξήντα και του εβδομήντα, διευθύνοντας με τη μπαγκέτα του τις επαφές ανάμεσα στη γερμανική του έδρα και την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα, την Πράγα, τη Βαρσοβία, το «άλλο» Βερολίνο… Κατά μία έννοια, ο Μπραντ έγινε μεγάλος γιατί ήξερε πώς να «βγάλει προς τα έξω» το πνεύμα του Μπαρ… Επί Μπραντ καγκελαρίου, ο Μπαρ έγινε ένα είδος «υφυπουργού παρά τω καγκελαρίω» (19691972), στη συνέχεια υπουργός «ειδικών καθηκόντων», πάντα στην κυβέρνηση Μπραντ (19721974) για να αναλάβει, μετά την πτώση του Μπραντ το ομοσπονδιακό υπουργείο οικονομικής συνεργασίας υπό τον Χέλμουτ Σμιτ (1974-1976).

bahr-egon_foto_LEMO-F-4-216_bbst

Βίος και πολιτεία, κατά τα άλλα, αφού και στον πόλεμο πήρε μέρος ως στρατιώτης, και την υποσαχάρια Αφρική γνώρισε και αγάπησε, ως ακόλουθος τύπου τη δεκαετία του 50, και, όμοια με τον πολιτικό του φίλο και 300προϊστάμενο, παντρεύτηκε και συνέζησε με κάμποσες γυναίκες, με κάποιες από τις οποίες απέκτησε, επίσης, απογόνους. Δημοσιογράφος και μέλος του SPD από το 1956, ξεκίνησε την πολιτική καριέρα του ως διευθυντής της Υπηρεσίας Τύπου και Πληροφοριών στο κρατίδιο του (Δυτικού) Βερολίνου και, στη συνέχεια, ως εκπρόσωπος τύπου του Δημάρχου του Βερολίνου Βίλυ Μπραντ (1960-1966). «Αλλαγή μέσα από την προσέγγιση» ήταν ο τίτλος του διάσημου κειμένου του (1963), που έθεσε τις βάσεις και την ατζέντα της Οστπολιτίκ. Πού απέβλεπε η Οστπολιτίκ –πέρα από τα προφανή, την αποδυνάμωση του Ψυχρού Πολέμου και το να ξανακάνει «παίκτη» τη γονατισμένη Γερμανία; Διαβάζοντας τη διαφωτιστική και πολλαπλά σημαντική νεκρολογία του βρετανικού «Γκάρντιαν» για τον Μπαρ (http://www.theguardian.com/world/2015/aug/27/egon-bahr) φτάνουμε στο μεγάλο ζητούμενο της Οστπολιτίκ, που υπέκειτο των συμφωνιών και ηλέκτριζε, μπορούμε να υποθέσουμε, τις προσπάθειες των Μπαρ/Μπραντ: τη βήμα-βήμα επανένωση των δύο Γερμανιών. Ας μην γελιόμαστε: οι Γερμανοί λάτρεψαν τον Μπραντ και γιατί, χάρη και στον Μπαρ, υπήρξε αρκούντως «Γερμανός», σε αντίθεση με τους πολύ υπομονετικούς, πολύ υπάκουους στους Αμερικανούς αντιπάλους του, τους Χριστιανοδημοκράτες. Η ιστορία, βέβαια, οδήγησε όπως ξέρουμε τα πράγματα σε μιαν εντελώς διαφορετική έκβαση. Εντελώς; Τείνουμε να ξεχνάμε στις μέρες μας τον επίσης «βελούδινο» Γκορμπατσώφ, έναν ηγέτη ανάλογο με τους Μπραντ και Μπαρ, που επέτρεψε την αναίμακτη μετάβαση στη νέα Ευρώπη των ανοιχτών συνόρων.

willybrandt108_v-contentgrossΟ βίος όλων αυτών θα μπορούσε να τροφοδοτήσει αμέτρητα μυθιστορήματα και ταινίες από τις οποίες δεν θα έλειπαν τα βασικά συστατικά της επιτυχίας: πολιτική, σεξ, κατασκοπεία. Για να θυμηθούμε, όμως, με την ευκαιρία, επίκαιρες και στη χώρα μας συζητήσεις, ο Μπαρ δεν μπόρεσε ποτέ του να σπουδάσει —όπως άλλωστε ούτε κι ο Μπραντ— λόγω οικονομικής ανέχειας σε εξαιρετικά ταραγμένους καιρούς. Διέθετε όμως, όπως και ο Μπραντ, αυτό που, μαζί με όλα τα άλλα χαρίσματά τους, κάνει τον πολιτικό που γράφει ιστορία: ξεκάθαρη προσήλωση σε συγκεκριμένες αρχές και επίμονη, βήμα-βήμα, επιδίωξη σταθερών στόχων. Το πιο γνωστό τσιτάτο του ήταν: «Η ειρήνη δεν απαιτεί μεγάλα λόγια αλλά πολλά, μικρά βήματα». Το 1984 έγινε επίτιμος καθηγητής του πανεπιστημίου του Αμβούργου και, από το 2012, το μοσχοβίτικο γραφείο του σοσιαλδημοκρατικού Ιδρύματος Friedrich-Ebert απονέμει προς τιμήν του την «υποτροφία Egon Bahr» για «να προσελκύσει στην εμβάθυνση των γερμανο-ρωσικών σχέσεων μια νέα γενιά πολιτικά σκεπτόμενων και δρώντων υποκειμένων σε ηγετικές θέσεις».

Egon-Bahr-stellte-den-Beruf-vor-die-Familie

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ποικίλα (επίκαιρα)

Το dim/art στο facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.