Το κοχύλι και ο κληρικός

tumblr_muq4vp4lNJ1r6w3qso1_500

Δείτε ολόκληρη την πρώτη σουρεαλιστική ταινία

—της Ελένης Κεχαγιόγλου—

Ο Ανδαλουσιανός σκύλος (Un chien Αndalou, 1929) —οποίος βασίζεται σε όνειρα των δημιουργών του, του Λουίς Μπουνιουέλ και του Σαλβαντόρ Νταλί— μνημονεύεται ως η ταινία διά της οποίας οι σουρεαλιστές υλοποίησαν τις αρχές και το όραμα του κινήματός τους στον κινηματογράφο που προτείνει, σε όλες τις τέχνες, καινούργιο τρόπο «γραφής».

Ωστόσο, δεν πρόκειται για την πρώτη σουρεαλιστική ταινία. Έναν χρόνο νωρίτερα, το 1928, η Ζερµέν Ντυλάκ (1882-1942) —από τις πρώτες κινηματογραφίστριες, δραστήρια φεμινίστρια, δηµοσιογράφος και κριτικός θεάτρου, εμβληματική μορφή της γαλλικής πρωτοπορίας του 1920— συνεργάστηκε με τον σουρεαλιστή ηθοποιό, σκηνοθέτη, ποιητή και θεωρητικό του θεάτρου Αντονέν Αρτώ στο σενάριο και υπέγραψε την ταινία Το κοχύλι και ο κληρικός. (La Coquille et le clergyman).

foto-germaine-dulac-2

Ζερµέν Ντυλάκ

Η Ντυλάκ θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του κινηματογράφου ως εικαστικής τέχνης και κοινωνικής πρακτικής, θεωρώντας ότι δεν πρέπει να θεωρείται «καθρέφτης των άλλων τεχνών», διότι, με τα δικά της λόγια, ο κινηματογράφος «παραείναι σπουδαίος για να παραµείνει απλώς καθρέφτης, πρέπει να απελευθερωθεί από τις αλυσίδες του και να του δοθεί η αληθινή του προσωπικότητα».

Η ταινία στην πρώτη δημόσια προβολή της (9 Φεβρουαρίου 1928, στο τέμενος της γαλλικής πρωτοπορίας, το Στούντιο των Ουρσουλίνων) γιουχαΐστηκε από τον Αντονέν Αρτώ, τον Αντρέ Μπρετόν, τον Λουί Αραγκόν και όλους τους σουρεαλιστές επειδή θεωρήθηκε ότι η Ντυλάκ με τις απαράδεκτες επεμβάσεις της πρόδωσε το πνεύμα του σεναρίου για τις βρόμικες σκέψεις που κάνει ένας ιερέας για το αντικείμενο του πόθου του, τη γυναίκα ενός στρατηγού. Πυροδοτήθηκε τότε μια διαμάχη μεταξύ των δύο δημιουργών, με την Ντυλάκ να λέει: «Το σενάριο του Αρτώ ήταν τρελό» και τον Αρτώ να απαντά: «Ίσως, μα εκείνη το έκανε ανισόρροπο».

antonin artaud

Αντονέν Αρτώ

Ο Αρτώ, προλογίζοντας νωρίτερα το σενάριό του που δημοσιεύτηκε  στη Nouvel Revue francaise, τον Νοέμβριο του 1927, σημείωνε: «Επιχείρησα με το σενάριο που ακολουθεί να πραγματοποιήσω την ιδέα του “οπτικού κινηματογράφου”, όπου η ψυχολογική διάθεση καταβροχθίζεται από τις πράξεις… Δεν πρόκειται για την αναπαράσταση ενός ονείρου… Το σενάριο αναζητά τη σκοτεινή αλήθεια του πνεύματος σε εικόνες που … δεν έλκουν το νόημά τους από την κατάσταση εντός της οποίας αναπτύσσονται, αλλά από κάποιου είδους εσωτερικής αναγκαιότητας που τις προβάλλει στο φως μιας φαινομενικότητας δίχως προεκτάσεις».

Η δε Ντυλάκ, έπειτα από το σκάνδαλο που ξέσπασε μετά την προβολή, όπου μάλιστα στους τίτλους αναφερόταν ότι επρόκειτο για ένα όνειρο (κι όχι για το σενάριο) του Αρτώ, είπε: «Η προσπάθειά μου ως προς την κινηματογράφηση του σεναρίου του Αρτώ επικεντρώθηκε στην αναζήτηση των αρμονικών σημείων στη δράση και στη σύνδεσή τους µε καλά υπολογισµένο ρυθµό».

Στον ρόλο του σκοτεινού αντικειμένου του πόθου του κληρικού —δηλαδή, στον ρόλο της γυναίκας του στρατηγού—, η Génica Athanasiou. Γεννημένη στο Βουκουρέστι το 1897, η ρουμάνα —ενδεχομένως ελληνικής καταγωγής, πιθανώς με το όνομα Ιωάννα Αθανασίου— καλλονή έζησε στη Γαλλία και υπήρξε εκτός οθόνης το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου του Αρτώ, όπως φαίνεται στις επιστολές του προς τη Génica, μάλλον χωρίς ανταπόκριση.

1925

Η Génica Athanasiou φωτογραφημένη από τον Man Ray (1925)

1926

Η Génica Athanasiou φωτογραφημένη από τον Man Ray (1926)

1930

Η Génica Athanasiou φωτογραφημένη από τον Man Ray (1930)

Σε κάθε περίπτωση, η ταινία, παρότι δεν είναι ευρύτερα γνωστή, έχει κερδίσει επάξια τη θέση της στο πάνθεον της κινηματογραφικής πρωτοπορίας. Ως προς την ιστορική διαμάχη που έμεινε γνωστή ως «σκάνδαλο των Ουρσουλίνων», μπορείτε να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα, βλέποντας τη σπάνια κόπια της ταινίας που διαρκεί περίπου μισή ώρα. Η μουσική με την οποία έχει επενδυθεί η ταινία στην κόπια αυτή είναι μέρος από τα «Όνειρα» — ηχητικά κολάζ στα οποία άνθρωποι περιγράφουν τα όνειρά τους, της πρωτοπόρου της ηλεκτρονικής μουσικής Delia Derbyshire σε συνεργασία με τον θεατρικό συγγραφέα  Barry Bermange, για το BBC (1964-65). Αν προτιμάτε να παρακολουθήσετε την ταινία όπως γυρίστηκε, δηλαδή βουβή, δεν έχετε παρά να κλείσετε τον ήχο.

* * *

tumblr_npotszFt7O1r7xe3mo1_500

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Σινεμά

Το dim/art στο facebook

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.