Home

Μικροϊστορίες των επιστημών και της φιλοσοφίας

—του Γιώργου Θεοχάρη—

Σαν προχθές πριν από 213 χρόνια πέθανε ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος Immanuel Kant (22 Απριλίου 1724 – 12 Φεβρουαρίου 1804). Από την άλλη, σήμερα είναι η ετήσια γιορτή των ερωτευμένων. Συνεπώς, σήμερα, ανάμεσα στο χθες και στο αύριο, είναι η ιδανική μέρα να μιλήσουμε για τον ερωτευμένο Kant.

Μόνο που δεν υπάρχουν και πολλά να ειπωθούν επί του θέματος. Δεν παντρεύτηκε ποτέ, δεν είχε ερωμένη, δεν απόκτησε παιδιά. Επίσης, δεν ήταν ομοφυλόφιλος, καταπιεσμένος ή μη. Δεν ξέρουμε καν αν είχε έστω και μία σεξουαλική επαφή στη ζωή του. Θα έλεγε κανείς ότι η σεξουαλικότητα του Kant είναι ένα ζήτημα για το οποίο μπορεί να ειπωθεί μία και μόνη λέξη: τίποτα. Είναι όμως έτσι; Πριν αρχίσουμε τα φτηνά λογοπαίγνια του τύπου I Kant believe it, ας εξετάσουμε το θέμα ψύχραιμα και αντικειμενικά.

Immanuel_Kant_3Διαβάζοντας το σύντομο σημείωμα που χρησιμοποιεί ο γαλλικός εκδοτικός οίκος Vrin στα βιβλία του Kant, σε πιάνει σύγκρυο: «Γεννημένος στο Κένιγκσμπεργκ το 1724, έζησε εκεί όλη του η ζωή και αφιερώθηκε στον στοχασμό και τη διδασκαλία. Κανένα αξιοσημείωτο γεγονός δεν τάραξε την πνευματική αυτή ύπαρξη». Κανένα γεγονός; Υπερβολές. Δεν μπορείς να ξεπετάξεις τη ζωή κανενός σε 27 λέξεις, πόσο μάλλον του στοχαστή που ευθύνεται για την Κοπερνίκεια Επανάσταση στη φιλοσοφία («όπως ο Κοπέρνικος έδειξε αντίθετα με τη μαρτυρία των αισθήσεων ότι δεν περιστρέφεται ο ήλιος γύρω από τη γη αλλά η γη γύρω από τον ήλιο, έτσι και ο Kant δείχνει ότι δε ρυθμίζεται η γνώση μας προς τα αντικείμενα αλλά τα αντικείμενα προς τη γνώση μας»). Ας πούμε δυο λόγια παραπάνω (πριν περάσουμε στο κυρίως θέμα: τον έρωτα), του το οφείλουμε.

Γεννήθηκε όντως το 1724 στο Königsberg της Ανατολικής Πρωσίας (το σημερινό Kaliningrad, στη Ρωσία). Λέγεται ότι δεν απομακρύνθηκε από την πόλη του περισσότερο από 16 χιλιόμετρα, αλλά η αλήθεια είναι ότι δούλεψε μερικά χρόνια (1750-1754) ως κατ’ οίκον δάσκαλος στο Judtschen (το σημερινό Veselovka, στη Ρωσία), που απέχει 20 χιλιόμετρα, και στο Groß-Arnsdorf (το σημερινό Jarnołtowo, στην Πολωνία), που απέχει 145 χιλιόμετρα. Αλλά αυτές οι λεπτομέρειες λίγο ενδιαφέρουν· η ουσία είναι ότι δεν του άρεσε να μετακινείται. Πιετιστής στο θρήσκευμα – άρα θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι ο βίος του ήταν στριμωγμένος ανάμεσα στο άτεγκτο δίπολο «πνεύμα και ηθική», όπως θα έλεγε και ο μέγας Αυλωνίτης. Ήταν άνθρωπος με απίστευτα αυστηρό καθημερινό πρόγραμμα, τέρας αυτοπειθαρχίας. Ένας γνωστός αστικός μύθος θέλει τους κατοίκους του Königsberg να ρυθμίζουν τα ρολόγια τους βάσει της καθημερινής βόλτας του Kant στην πόλη. Η οικογένειά του δεν ήταν πλούσια – ο πατέρας του ήταν τεχνίτης, έφτιαχνε ιπποσκευές. Για να σπουδάσει, παρέδιδε ιδιαίτερα μαθήματα και έπαιζε (προφανώς με επιτυχία) τυχερά παιχνίδια. Το 1755 αναγορεύτηκε Υφηγητής στο τοπικό πανεπιστήμιο, όπου και είχε σπουδάσει. Ήταν ήδη γνωστός ως συγγραφέας. Το 1770 έγινε Τακτικός Καθηγητής της Λογικής και Μεταφυσικής στο ίδιο πανεπιστήμιο. Δεν ήταν από τους καθηγητές που απέφευγαν τις διαλέξεις. Δούλευε σκληρά, μέχρι και 36 ώρες τη βδομάδα, παραδίδοντας μαθήματα λογικής, μεταφυσικής, φυσικής, κοσμολογίας, ανθρωπολογίας, θεολογίας και γεωγραφίας. Τα τρία θεμελιώδη έργα της υπερβατολογικής φιλοσοφίας, για τα οποία κέρδισε μία θέση πολύ ψηλά στην πυραμίδα της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας, τα παρουσίασε κατά τη δεκαετία του 1780: Κριτική του Καθαρού Λόγου (1781), Κριτική του Πρακτικού Λόγου (1788) και Κριτική της Κριτικής Δύναμης (1790).

konigsberg118

Königsberg

Αυτά τα ολίγα για τη ζωή του. Για το έργο του μπορεί κανείς να πει πάρα πολλά, αλλά πρέπει να παραδεχτούμε ότι από γεγονότα, σχεδόν τίποτα. Δεν είναι όμως έτσι. Καμία ζωή δεν είναι τόσο βαρετή που να μην αξίζει να περιγραφεί, αν και οι βιογράφοι του Kant είναι εκ των πραγμάτων υποχρεωμένοι να κάνουν την τρίχα τριχιά για να βγάλουν ένα αξιοπρεπές σε όγκο βιβλίο. Για να δούμε.

Καταρχάς, ερωτεύτηκε ποτέ; Κάποιος L.E. Borowski, σύγχρονος αν και κατά πολύ νεότερος του Kant, έγραψε μια σύντομη βιογραφία του που είχε την έγκριση του ίδιου του βιογραφούμενου. Εκεί διαβάζουμε: «Γνωρίζω δυο νεαρές κοπέλες, αντάξιές του σε όλα τα επίπεδα, που του ενέπνευσαν ερωτικά αισθήματα, η μία κατόπιν της άλλης. Όμως δεν βρισκόταν πλέον στην ηλικία που επιλέγουμε και αποφασίζουμε γρήγορα. Δίστασε, καθυστέρησε, κι έτσι η μία εγκατέλειψε την πόλη και η άλλη παντρεύτηκε μ’ έναν άνδρα που εκδηλώθηκε ταχύτερα από τον Kant». Άρα, κάτι έχουμε. Όχι μία, αλλά δύο νεαρές είχαν τραβήξει την προσοχή του. Βέβαια, δεν έκανε τίποτα, τις έχασε και τις δύο. Σύμφωνα με τον ίδιο, «Όταν μπορούσα να έχω ανάγκη μια γυναίκα δεν ήμουν σε θέση να θρέψω καμία, κι όταν τελικά μπόρεσα να θρέψω κάποια, δεν είχα πια ανάγκη καμιά τους». Κλασική ατάκα γεροντοπαλίκαρου.

Επίσης, μνημονεύεται και κάποια Luis Rebekka Fritz, η οποία ισχυριζόταν με καμάρι ότι είχε καταφέρει να κάνει τον Kant να την ερωτευτεί. Αλλά αυτά τα έλεγε όταν πια ο φιλόσοφος είχε πεθάνει, οπότε η μαρτυρία της εν λόγω τσαπερδόνας δεν είναι αξιόπιστη.

Αντίθετα, η περίπτωση της Maria Charlotta Jacobi είναι καλύτερα τεκμηριωμένη. Η Charlotta, λέει, ήταν μια πανέμορφη μικροπαντρεμένη κυρία του Königsberg. Υπάρχει επιστολή της προς τον Kant, όπου διαβάζουμε τα εξής: «Αγαπητέ φίλε, δε θα πρέπει να σας προκαλεί έκπληξη ότι γράφω σ’ εσάς, τον εξέχοντα φιλόσοφο! Μου φάνηκε σας είδα χθες στον κήπο μου όταν με μια φίλη μου διασχίσαμε στα κρυφά όλες τις δενδροστοιχίες. Καθώς δε σας βρήκαμε στη γη, σας έφτιαξα μια κορδέλα για το ξίφος σας, την οποία σας στέλνω. Θα έχω άραγε τη χαρά να σας συναντήσω αύριο το απόγευμα; Στ’ αυτιά μου αντηχεί ήδη η απάντησή σας: “Ναι, ναι, θα έρθω”. Σας περιμένουμε λοιπόν και θα έχω ρυθμίσει ξανά το ρολόι μου (ζητώ συγγνώμη γι’ αυτή την υπενθύμιση). Εγώ κι η φίλη μου σας στέλνουμε έναν τρυφερό ασπασμό που ο αέρας θα μεταφέρει χωρίς να ελαττώσει τη θέρμη του. Να είστε καλά και να είστε πάντα χαρούμενος». Ραβασάκι κανονικό! Εδώ κάτι τρέχει.

Η Charlotta αποκλείεται να ήταν μια άγνωστη στον Kant θαυμάστρια. Κρίνοντας από τον τόνο του σημειώματος και λαμβάνοντας υπόψη τα ήθη της εποχής, αποστολέας και παραλήπτης γνωρίζονταν. Το ερώτημα είναι: πόσο καλά; Κρυφτούλι μέσα στις δεντροστοιχίες και θερμά φιλάκια: μάλλον αρκετά καλά. Έπειτα, είναι κι εκείνη η αινιγματική αναφορά στο ρολόι που η Charlotta θα ρυθμίσει –«ξανά»!– πριν από την επικείμενη συνάντησή της με τον Kant. Τι να σημαίνει αυτό; Tristram ShandyΥπάρχουν δύο εκδοχές. Σύμφωνα με την πρώτη, η Charlotta αναφέρεται στο The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman. Είναι βέβαιο ότι ο Kant είχε διαβάσει το περίφημο μυθιστόρημα του Laurence Sterne – και μάλιστα το είχε απολαύσει. Οι δύο πρώτοι τόμοι είχαν κυκλοφορήσει το 1759 και η επιστολή της Charlotta έχει ημερομηνία του 1761. Η Charlotta είναι πολύ πιθανόν να το είχε επίσης διαβάσει, γιατί το μυθιστόρημα είχε μεγάλη επιτυχία ήδη από την πρώτη του έκδοση, και το γνώριζαν καλά οι μορφωμένοι αστοί (δηλαδή, η τάξη στην οποία ανήκε και η Charlotta) σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στο μυθιστόρημα αυτό, ο –υποτίθεται αυτοβιογραφούμενος– Tristram Shandy αναφέρει ότι ο πατέρας του εκτελούσε τα συζυγικά του καθήκοντα το απόγευμα κάθε πρώτης Κυριακής του κάθε μήνα, αφού πρώτα κούρδιζε ένα μεγάλο ρολόι που βρισκόταν στο κεφαλόσκαλο της πίσω σκάλας, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα η γυναίκα του να έχει συνδέσει στο μυαλό της το κούρδισμα του ρολογιού με το σεξ. (Ο David Hume θα είχε κάτι να ψιθυρίσει στην κυρία Shandy περί της αρχής της αιτιότητας, αλλά τέλος πάντων.) Αν όντως η Charlotta αναφερόταν στις συνήθειες του πατέρα του Tristram Shandy, είναι προφανές τι επρόκειτο να συμβεί μεταξύ της ίδιας και του Kant το επόμενο απόγευμα. Και εκείνο το «ξανά» μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν θα ήταν η πρώτη φορά. Εντούτοις, είναι κι εκείνη η φίλη της που επίσης στέλνει φιλάκια. Ένας πιετιστής που διαπράττει μοιχεία είναι ήδη κάτι το σπάνιο (αν και όχι αδιανόητο), αλλά ένας πιετιστής να συμμετέχει σε τριολέ; Παραπάει.

clock

Η δεύτερη εκδοχή πιο ουδέτερη. Ενδεχομένως η Charlotta να αναφερόταν σε κάτι που είχε γράψει ο ίδιος ο Kant στην Ανθρωπολογία του: «Όσον αφορά τις μορφωμένες γυναίκες, θα λέγαμε ότι χρησιμοποιούν τα βιβλία όπως χρησιμοποιούν το ρολόι τους. Δηλαδή, το φορούν προκειμένου να δούμε ότι διαθέτουν ένα, ενώ δεν έχει σημασία αν τις περισσότερες φορές είναι σταματημένο ή αν πηγαίνει πίσω». Αυτή η εκδοχή μού φαίνεται πιθανότερη. Η Charlotta είναι βέβαιο ότι γνώριζε τον κύριο καθηγητή (δεν γράφεις τέτοιο γράμμα σε έναν άγνωστο στο 1761) και καθόλου δεν αποκλείεται να είχε διαβάσει την Ανθρωπολογία. Έτσι εξηγείται και η «ρύθμιση του ρολογιού». Σε αυτή την περίπτωση, η επιστολή της δεν κρύβει τίποτα το μεμπτό: ήταν πρόσκληση για τσάι – παρουσία της φίλης ή/και του συζύγου, ενδεχομένως.

Για το καλό του Kant, θα ήθελα να αληθεύει η πρώτη εκδοχή, αλλά κατά πάσα πιθανότητα ισχύει η δεύτερη. Άλλωστε, οι ενδείξεις που έχουμε τείνουν στο ότι ο φιλόσοφος δεν είχε ποτέ του ούτε μία σεξουαλική εμπειρία. Το γεγονός αυτό δεν πρέπει να μας ξαφνιάζει: δεν ήταν ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος· συμβαίνει. Δεν είναι φυσιολογικό, αλλά ούτε και μοναδικό. Ας δούμε αν είναι πιθανό, σε ό,τι αφορά τον Kant.

Παρότι αναμφίβολα σπουδαίος στοχαστής, δεν είχε και την καλύτερη γνώμη για τις γυναίκες. Δεν θα τον έλεγα μισογύνη, αλλά σίγουρα ούτε και λάτρη των γυναικών. Και βέβαια δεν πρωτοτυπούσε επί του θέματος: αυτή ήταν η κυρίαρχη άποψη στην ανδροκρατούμενη κοινωνία της εποχής του. Αλλά ούτε και το σεξ είχε περί πολλού· στη Μεταφυσική των Ηθών γράφει ότι με τη σεξουαλική πράξη ο άνθρωπος «υποβιβάζεται σε επίπεδο κατώτερο κι από αυτό των ζώων». Αν το σεξ δεν εκπληρώνει τον σκοπό του, που είναι βέβαια η διαιώνιση του είδους, τότε, λέει, «παραβαίνουμε ένα καθήκον προς τον εαυτό μας». Ο Kant, εργένης από επιλογή, θεωρούσε το σεξ μέσο τεκνοποιίας και μόνο. Όμως, δεν μπορεί να μην είχες ορμές, μέχρι κάποια ηλικία έστω. Και δεν μπορεί να μην αντιλαμβανόταν τις βλαβερές συνέπειες της απόλυτης αποχής, ένας τόσο έξυπνος άνθρωπος (και υποχόνδριος από πάνω). Και τότε πώς τα βόλευε; Τον αυνανισμό δεν τον συζητούσε καν: στο ίδιο έργο γράφει ότι είναι πιο επικίνδυνος κι από την αυτοκτονία (!) και πρέπει να αποφεύγεται πάση θυσία. Στην ανάγκη, λέει, προτιμότερη είναι η φρίκη του πορνείου, αλλά με τις δέουσες προφυλάξεις. Ναι, αλλά εκείνος ούτε τον πληρωμένο έρωτα γνώρισε. Γενικά, ερωμένες (οποιουδήποτε είδους) δεν αναφέρονται πουθενά. Ούτε την υπηρέτριά του παίζει να παρενοχλούσε γιατί δεν είχε: άντρας ήταν ο υπηρέτης του και μάλιστα μεγαλύτερης ηλικίας από τον ίδιο. Περίεργα πράματα.

LiaisonsDangereuses_X

Και για να γίνουν ακόμα πιο περίεργα, έγραφε στην Ανθρωπολογία: «Ο πουριτανισμός του κυνικού και η αγνότητα του ασκητή, οι οποίοι στερούνται τις απολαύσεις της κοινωνικής συναναστροφής, αποτελούν παραμορφώσεις της αρετής και στην πράξη δεν περιέχουν καμία δέσμευση. Εγκαταλελειμμένοι και δύο από τις Χάριτες, δεν μπορούν να αξιώσουν τον ανθρωπιστικό ιδεώδες». Εδώ μοιάζει να αντιφάσκει. Δείχνει να ξέρει ότι ο τρόπος που επέλεξε να ζήσει δεν ήταν φυσιολογικός. Αλλά τον επέλεξε, κόντρα στη λογική του. Δεν βγαίνει νόημα. Μήπως έκανε την ανάγκη φιλοτιμία; Γιατί δεν ξέρουμε αν επρόκειτο για συνειδητή επιλογή. Ίσως να είχε κάποιο άγνωστο σ’ εμάς πρόβλημα φυσιολογίας. Αλλά ο δρόμος των εικασιών στο σκοτάδι είναι πάντα ολισθηρός. Το μόνο που πράγματι ξέρουμε είναι ότι δεν έδειχνε να έχει κάποιο πρόβλημα. Αντιθέτως ήταν πολύ κοινωνικός: συνήθως γευμάτιζε με παρέα (αντροπαρέα, εννοείται: δεν άντεχε την κουβέντα με γυναίκες, ειδικά αν εκείνες ήθελαν να συζητήσουν μαζί του περί φιλοσοφίας) και πάντα στο σπίτι του. Εκτός από την αδυναμία του στα τυχερά παιχνίδια και το μπιλιάρδο, του άρεσε και το καλό κρασί. Και ήταν, λένε, ευφυέστατος συνομιλητής και καλός ρήτορας. Επίσης, είχε ευχάριστο παρουσιαστικό: γαλανά μάτια, παιδική φυσιογνωμία, χαρούμενη ιδιοσυγκρασία. Επιπλέον, πρόσεχε το ντύσιμό του: φρόντιζε πάντα τα γιλέκα του να ταιριάζουν με τις μεταξωτές του κάλτσες και φορούσε ξανθιά περούκα. Ήταν φύσει γοητευτικός και μάλλον το χαιρόταν, για να μην πω ότι το ενίσχυε κιόλας. Όλα αυτά δεν είναι χαρακτηριστικά μισάνθρωπου· κάθε άλλο.

Immanuel Kant

Από τα παραπάνω προκύπτει αβίαστα ότι κανονικά ο Kant δεν θα έπρεπε να έχει πρόβλημα με τις γυναίκες. Τις θεωρούσε κατώτερες από τους άντρες, αλλά στην εποχή του το αντίθετο θα ήταν έκπληξη. Άλλωστε, δεν ήταν ο χειρότερος· μάλιστα στο Τι είναι ο Διαφωτισμός; αφήνει να εννοηθεί ότι η κατωτερότητα των γυναικών δεν είναι εγγενής, αλλά απόρροια της χειραγώγησής τους από το ισχυρό φύλο, μία κοινωνική κατασκευή. Προχωρημένη άποψη για τον 18ο αιώνα, η οποία αντιφάσκει με αυτό το απόσπασμα από το Δόγμα του Δικαίου: «Το γεγονός ότι η γυναίκα αφήνεται να καταβροχθιστεί ακόμη και από τα δόντια του εραστή της ή να φθαρεί από τις εγκυμοσύνες και τη μητρότητα που μπορεί για την ίδια να αποβεί μοιραία, ή ακόμη και το ότι ο άνδρας επιτρέπει στον εαυτό του να εξαντληθεί από τις υπερβολικές απαιτήσεις της γυναίκας σε σχέση με τις σεξουαλικές του ικανότητες, σημαίνει στην ουσία ότι ανάμεσα στους δύο δεν υπάρχει διαφορά παρά στον τρόπο που αντλούν την ηδονή ενώ κάθε πλευρά αποτελεί για την άλλη αναλώσιμο προϊόν, σ’ αυτή τη διαδικασία αμφίδρομης χρήσης των γεννητικών οργάνων». Προσέξατε επιλογή λέξεων; Άγρια πράματα – το σεξ ως ανθρωποφαγία.

Εν κατακλείδι, κάτι δεν πήγαινε καλά με τον Immanuel Kant σε σχέση όχι τόσο με τις γυναίκες, ούτε με τον έρωτα ως ιδέα, αλλά με το σεξ. Ίσως να τραυματίστηκε η ψυχή του ανεπανόρθωτα εξαιτίας του απροσδόκητου θανάτου της αγαπημένης του μητέρας, όταν ο ίδιος ήταν μόλις 13 ετών. Προσπαθώντας η μητέρα του να πείσει μια νεαρή που είχε πέσει να πεθάνει επειδή την είχε εγκαταλείψει ο καλός της να πάρει τα φάρμακά της, ήπιε η ίδια ένα για να της δείξει ότι δεν είναι πικρό, και πέθανε! Άσχημη ιστορία. Μετά απ’ αυτό, δεν θέλει και πολύ να ταυτίσεις τον έρωτα με τον θάνατο. Εν πάση περιπτώσει, δεν ξέρουμε τι ήταν αυτό που έτρωγε τον Kant (και η μπακαλοψυγολογία δεν είναι και ό,τι εγκυρότερο για τη συναγωγή συμπερασμάτων), ούτε και υπάρχει τρόπος να το μάθουμε. Η Charlotta, που ίσως θα μπορούσε να μας διαφωτίσει, πήρε το μυστικό τον τάφο της. Μας έμεινε η κατηγορική προσταγή, ακρογωνιαίος λίθος της καντιανής ηθικής φιλοσοφίας: «Πράττε πάντοτε έτσι, ώστε η αρχή βάσει της οποίας πράττεις να μπορεί, μέσω της βούλησής σου, να καταστεί καθολικός νόμος της φύσης». Την κρατάμε. Όχι όμως και το παράδειγμα του ίδιου του Kant: δεν θέλουμε να καταστεί καθολικός νόμος της φύσης η αποχή από τον έρωτα. Χώρια που δεν γίνεται, ακόμα κι αν θέλαμε: δεν νοείται καθολικός νόμος της φύσης που να πηγαίνει ενάντια στη φύση, που να απειλεί την ίδια της την ύπαρξη. Και η φύση, ευτυχώς για μας, αυτό το γνωρίζει καλά.

immanuel_kant_1_womens_tank_top

* * *

Βιβλιογραφία

  • Νίκος Αυγελής, Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Θεσσαλονίκη 2005. [Για τους ορισμούς της Κοπερνίκειας Επανάστασης και της Κατηγορικής Προσταγής.]

  • Aude Lancelin & Marie Lemonnier, Οι Φιλόσοφοι και ο Έρωτας, μτφρσ: Ελπίδα Λουπάκη, Εκδόσεις Πατάκη 2008. [Τα περισσότερα παραθέματα και τα πραγματολογικά στοιχεία του κειμένου είναι από το Κεφάλαιο 7: «Immanuel Kant: Η έρημος του έρωτα».]

  • Laurence Sterne, Η Ζωή και οι Απόψεις του Τρίστραμ Σάντι, Κυρίου από Σόι, μτφρσ: Έφη Καλλιφατίδη, Gutenberg 1992. [Η ιστορία με το κούρδισμα του ρολογιού βρίσκεται στην αρχή του Πρώτου Τόμου, Κεφάλαιο Τέταρτο. (Με την ευκαιρία, όποιος δεν το έχει διαβάσει, δεν ξέρει τι χάνει: αριστούργημα!)]

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από τη στήλη Μικροϊστορίες των επιστημών και της φιλοσοφίας

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s