Επαναπατρισμός

 

Study for a poster “Live your myth in a repatriated Greece”,

Η ελληνικότητα ήταν ο «δαίμονας» ή ο «άγγελος» για την τέχνη (σας); — απαντά ο Κορνήλιος Γραμμένος

«Ομίχλη μπαίνει από παντού στο σπίτι»: αυτός ο στίχος οφείλω να ομολογήσω μου ήλθε αυτόματα στο μυαλό όταν διάβασα το mail ερώτηση / πρόσκληση της Δωροθέας Κοντελετζίδου.

Καλά, σκέφτηκα, ο Δαίμων ορίζεται, ο Άγγελος επίσης, η ελληνικότητα όμως;

Πώς να την ορίσω εγώ που δεν το ξέρω και πολύ αυτό που ονομάστηκε έτσι όπως ονομάστηκε από πολύ παλιά και κάθε τόσο ξαναερχόταν στο προσκήνιο και έρχεται πάλι τώρα από  διάφορους ανθρώπους κάνοντας μια σαφή αναφορά στους καλλιτέχνες της γενιάς του 30 εγώ ένας της γενιάς του 90.

Μεσολαβούν εξήντα χρόνια και ένας παγκόσμιος πόλεμος που κάθε άλλο παρά αμέτοχοι ήμασταν.

Θα ξεκινήσω λοιπόν απαντώντας σε αυτό που ξέρω, ότι δηλαδή  δαίμων και άγγελος είναι το ίδιο πρόσωπο, είναι όπως λέμε ο χώρος και ο χρόνος, το ένα εμπεριέχει το άλλο, το ένα εμπεριέχεται στο άλλο.

Άρα λοιπόν ως δημιουργός, οι άνθρωποί μου Δαίμων και Άγγελος συνυπάρχουν διαρκώς εντός μου σε κάθε επιλογή σε κάθε απόφαση που παίρνω κατά την πολύπλοκη διαδικασία που συμβαίνει όταν κάνει κάποιος τέχνη, οιαδήποτε τέχνη.

Με ρωτώ συχνά: σκεφτόμαστε με την καρδιά και νιώθουμε με το μυαλό;

Μήπως ανάποδα;

Η ελληνικότητα λοιπόν ρωτώ είναι στην καρδιά μας ή στο μυαλό μας;

Είναι ταυτότητα και όχι συνείδηση;

Είναι συνείδηση που λέγεται και ταυτότητα;

Πότε ισχύει το ένα και πότε ισχύει το άλλο;

Μάλλον ισχύουν και τα δύο, αναλόγως τι συμφέρει κάθε φορά.

Η γλώσσα μου λοιπόν είναι  ελληνική, η οικογένεια ελληνική, οι συνήθειες, οι παραδόσεις ελληνικές, οι φίλοι ήταν κατά κάνονα Έλληνες, η μουσική ελληνική, ο περίγυρος ήταν ελληνικός — άρα αυτή η ελληνικότητα, αν την δούμε έτσι,  ήταν μέσα μου, πιο μέσα δεν γινόταν.

Και για όλα αυτά δεν βλέπω τίποτα στραβό, αντιθέτως ήταν μια συμπαγής βάση.

Πάνω λοιπόν σ’ αυτήν την βάση συν τω χρόνω  άρχισαν να χτίζονται με γερά θεμέλια πολλά και διάφορα καινούργια πράγματα που ήταν ευρωπαϊκά, αμερικάνικα, λατινοαμερικάνικα, ινδικά, γιαπωνέζικα και ότι άλλο ήταν, το μυαλό και η καρδιά ένιωσαν πολύ κοντά τους ένιωσαν ότι θα μπορούσε να τα είχαν δημιουργήσει αυτά, ότι ήταν δικά τους, τα θεωρούσαν  βιώματά τους πια.

Έτσι ανοίχτηκε ένας κόσμος πιο πλατύς, παραμερίζονται κουρτίνες βαριές, ανοίχτηκαν  δρόμοι που με ενθουσιασμό και ενέργεια τους παίρνεις και χαίρεσαι τα μάλα και δεν ξέρεις τον τελικό προορισμό που ουδεμία σημασία του δίνεις ούτε ίσως και να υπάρχει το «φτάσαμε, κατέβα».

Η ελληνικότητα προκύπτει μέσα από τα έργα τα οποία εκείνοι που κατευθύνουν τον πολιτισμό μας όρισαν σαν σπουδαία και σαν καθρέφτη μας· είναι έργα ευχάριστα, στοχαστικά σε περιορισμένο χώρο και χρόνο, θέτουν σίγουρα ερωτήματα και εγείρουν ζητήματα που όμως η απάντηση είναι γνωστή από πριν την ανάγνωση της ερώτησης — αγαπημένο μας χόμπι αυτό.

Και εδώ θα πω ό,τι έλεγα και στα 20 μου  ότι μετά τον Βικέντιο, τον Γκογκέν και τον Σεζάν που έδρασαν στο γύρισμα του προπερασμένου αιώνα, και δεν θα αφήσω φυσικά απ έξω τους Πικάσο, Μοντριάν, Κλέε, Καντίνκσι, Ντυσάν, Ρώσους κονστρουκτιβιστές  για να ονομάσω μερικούς, που άλλαξαν κυριολεκτικά την οπτική μας για τον κόσμο θεωρήθηκαν κάτι άλλο σπουδαίο μεν αλλά έξω από εμάς, από την ζωή μας, τα πιστεύω μας την κοσμοθεωρία μας εν γένει.

Ποιος και γιατί;

Με ποιον σκοπό;

Ποια κοσμοθεωρία μας;

Να μείνουμε κλεισμένοι στα δικά μας, μιά ελιά, ένα αμπέλι και ένα καράβι που είναι θεϊκά πράγματα αλλά αυτά είναι έτσι κι αλλιώς δικά μας και δεν θα  έπρεπε να εξελιχθούν ίσως και να ανατραπούν, να αμφισβητηθούν καλοπροαίρετα; Και γατί να μην τα αφήσουμε υποστηρίζοντας σθεναρά την έρευνα, τον πειραματισμό, το ρίσκο μιας πρότασης προσωπικής για μία άλλη θεώρηση της πραγματικότητας που θα οδηγούσε κι εμάς στο δικό μας καινούργιο, που θα ήταν ίσως πιο δικό μας από τα ήδη δικά μας;

Είναι η Εσπερία τόσο έξω από μας ή την κρατούσαν ίσως από ανοησία και ανασφάλεια έξω;

Ή μήπως ντόπιοι οικονομικοί / εμπορικοί λόγοι;

Όπως και να ’χει, η ελληνικότητα δεν έδωσε —θα τολμήσω να πω— σε διεθνές επίπεδο έργα ανταγωνίσιμα, έργα σημεία αναφοράς και για τον υπόλοιπο κόσμο ούτε ενέπνευσε σε γενικές γραμμές τους νεότερους δημιουργούς να πάνε παραπέρα από αυτό που ήδη είχαν καταφέρει.

Και θα τελειώσω λέγοντας ότι εγώ κατοικώ εδώ όχι επειδή  δεν μπορώ να κάνω αλλιώς.

Υπάρχουν δεσμοί ισχυροί, οι άνθρωποί μου, πνευματικοί δεσμοί, η γλώσσα, τα συναισθήματα, η καθημερινότητα —με ό,τι αυτό σημαίνει για τον καθέναν— που με κάνουν δημιουργικό· ξέρετε, πολλές φορές η απελπισία παράγει πρωτογενές πλεόνασμα καλών έργων.

Από πέρσι, από το 2014 δηλαδή, δουλεύω μια νέα σειρά έργων με τίτλο The Repatriation / Επαναπατρισμός, που μάλλον σχετίζονται άμεσα  με την παρούσα ερώτηση και θέλω να πιστεύω ότι δεν θα καταλήξουν τόσο ασυναρτήτως περιπλανώμενα και φλύαρα έργα όπως το παραπάνω κείμενο / απάντηση στην ερώτηση της Δωροθέας.

Kornelios Grammenos, 2015

Φωτογραφία: Αγγελική Σβορώνου, 2015

Study for a poster “Live your myth in a repatriated Greece”,

Study for a poster “Live your myth in a repatriated Greece”, card board, ink, Japanese paper, 45X45cm, 2014

* * *

Κάθε εβδομάδα ένας εικαστικός καλλιτέχνης απαντά στο ερώτημα του dim/art «H ελληνικότητα ήταν ο «δαίμονας» ή ο «άγγελος» για την τέχνη (σας);» Επιχειρούμε δι’ αυτής της οδού να επαναφέρουμε ένα ερώτημα για τον νεοελληνικό πολιτισμό που τέθηκε ήδη αρκετές φορές και που αποτέλεσε κεντρικό μάλλον άξονα των αναζητήσεων της γενιάς του ’30 και να δούμε, βάσει των απαντήσεων, εάν έχει νόημα να τίθεται ξανά, με νέους όρους και σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες ή αν έχει ξεπεραστεί οριστικά. Πώς απαντούν «νεότεροι» και «παλαιότεροι» καλλιτέχνες σε μια ερώτηση που βασάνισε μια ολόκληρη γενιά, αυτήν του 1960, αλλά και παγίδευσε τη σύγχρονη ελληνική τέχνη και λογοτεχνία;
Επιμέλεια: Δρ. Δωροθέα Κοντελετζίδου, ιστορικός/θεωρητικός τέχνης.

* * *

Στο «Cafe dim/art» γίνονται διαδικτυακές συναντήσεις σύγχρονων ελλήνων  λογοτεχνών και καλλιτεχνών.

Εδώ άλλες αναρτήσεις από το Cafe dim/art

Το dim/art στο facebook

follow-twitter-16u8jt2 αντίγραφο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.