Κόκκινη γραμμή

Τι σημαίνει και από πού προέρχεται η φράση;

—του Roff Smith, National Geographic. Μετάφραση για το dim/art: Γιώργος Τσακνιάς

Μια από αυτές τις μέρες ο κόσμος εκ των πραγμάτων θα μάθει τι σημαίνει να περάσεις την κόκκκινη γραμμή. Πριν από ένα χρόνο και κάτι, ο Πρόεδρος Ομπάμα προειδοποίησε την κυβέρνηση της Συρίας ότι τυχόν χρήση χημικών όπλων στον εμφύλιο αποτελούσε κόκκινη γραμμή. «Κάτι τέτοιο θα άλλαζε τους υπολογισμούς μου», είχε πει τότε. «Θα άλλαζε την εξίσωση».

Τώρα φαίνεται πως ο συριακός στρατός έκανε ακριβώς αυτό που είχε προειδοποιηθεί να μην κάνει. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης, 1429 άνθρωποι —μεταξύ αυτών 426 παιδιά— σκοτώθηκαν από το φονικό αέριο σαρίν, κατά τη διάρκεια μιας επίθεσης με πυραύλους του συριακού στρατού στις 21 Αυγούστου· ο ορισμός τής παραβίασης της κόκκινης γραμμής. Ύστερα από αυτό το γεγονός, οι κόκκινες γραμμές και οι συνέπειες της παραβίασής τους βρίσκονται καθημερινά στην επικαιρότητα. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, σε μια συνέντευξη Τύπου στη Στοκχόλμη, ο Ομπάμα δήλωσε: «Δεν έθεσα εγώ κόκκινη γραμμή· ο κόσμος ολόκληρος την έθεσε».

Not-a-Red-Line

Προέλευση

Σύμφωνα με τον Ben Yagoda, καθηγητή φιλολογίας και δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Delaware, η φράση «κόκκινη γραμμή» φαίνεται πως προέρχεται από μια πολύ παλιότερη μεταφορά: «μια γραμμή στην άμμο». Μια από τις πρώτες περιπτώσεις όπου κάποιος σχεδίασε μια γραμμή στην άμμο καταγράφτηκε στην αρχαία Ρώμη γύρω στο 168 π.Χ., κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης η οποία, χάρις σε μια ειρωνία της ιστορίας, αφορούσε και τη Συρία. Κάποιος Ρωμαίος απεσταλμένος ονόματι Popillius μετέφερε στον Αντίοχο Δ΄ το μήνυμα να ματαιώσει την επίθεσή του στην Αλεξάνδρεια. Όταν ο Αντίοχος προσπάθησε να κερδίσει χρόνο, ο Popillius σχημάτισε μια γραμμή στην άμμο, γύρω από τον βασιλιά, και του δήλωσε ότι έπρεπε να πάρει απόφαση προτού τη διαβεί. Εκείνος υπαναχώρησε στις απαιτήσεις των Ρωμαίων.

thinredline550

Αλλλά το πώς ακριβώς η περιβόητη γραμμή στην άμμο έφτασε να γίνει κόκκινη παραμένει ασαφές. Μια πιθανότητα είναι να δανείστηκε κάποιος την ιδέα από την προειδοποιητική γραμμή στους μετρητές (π.χ. στροφόμετρο), πάνω από την οποία δεν είναι καλή ιδέα να πιέσεις μια μηχανή. Μια άλλη ερμηνεία μπορούμε ίσως να βρούμε στη μάχη της Μπαλακλάβα*, στις 24 Οκτωβρίου 1854, όταν ο Sir Colin Campbell είπε στους Sutherland Highlanders, δηλαδή τους τραγικά ολιγάριθμους, σε σχέση με τον εχθρό, άνδρες του 93ου Συντάγματος των Highlanders: «Από εδώ και πέρα, δεν υπάρχει υποχώρηση. Πρέπει να πεθάνετε εδώ που στέκεστε». Έμειναν λοιπόν ακλόνητοι, με τους κόκκινους χιτώνες τους, και περίμεναν την επίθεση. Στη δραματική περιγραφή της μάχης, ο William Russell, ανταποκριτής των London Times, έγραψε ότι το μόνο που είχε μείνει ανάμεσα στους επιτιθέμενους Ρώσους και στη βάση επιχειρήσεων του βρετανικού συντάγματος, ήταν μια «λεπτή κόκκινη γραμμή, διακοσμημένη με ατσάλι».

Ιστορικές και λογοτεχνικές αναφορές

Υπάρχουν μερικές αρκετά γνωστές πρώιμες αμερικάνικες αναφορές στη γραμμή στην άμμο. Στον Τομ Σώγιερ (1876), ο Τομ τραβάει μια γραμμή με το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού και προκαλεί ένα άλλο αγόρι να την περάσει (spoiler alert: την πέρασε). Ο συνταγματάρχης William Travis τράβηξε μια μοιραία γραμμή στην άμμο στο Άλαμο, το 1836, ζητώντας εθελοντές να την περάσουν και να ενισχύσουν την άμυνα του οχυρού, παρ’ όλο που δεν υπήρχε πλέον ελπίδα.

c02-25

Το θάρρος και η αποφασιστικότητα της «λεπτής κόκκινης γραμμής» στην Μπαλακλάβα υμνήθηκε από τους ποιητές, από τον Tennyson (“The Charge of the Light Brigade**”) ως τον Kipling (“Tommy”), και με τον καιρό έγινε συνώνυμο της ακλόνητης θέλησης και της ανυποχώρητης στάσης.

Σε μια πιο ελαφρά αναφορά, η μεταφορά της κόκκινης γραμμής εμφανίζεται στην ταινία Carry On … Up the Khyber (1968), που τοποθετείται στο British Raj, την εποχή δηλαδή της βρετανικής κτήσης της Ινδίας, όταν ο στρατιώτης Jimmy Widdle, φοβούμενος επίθεση του εχθρού, ζωγραφίζει μια κόκκινη γραμμή στο έδαφος και διακηρύσσει: «Δεν θα την περάσουν ποτέ!»

Σύγχρονη χρήση

Στη σύγχρονη πολιτική σκηνή, ο Yagoda βρήκε την έκφραση σε χρήση ήδη από το 1987, με αναφορές σε «κόκκινες γραμμές» στις συγκρούσεις μεταξύ Λιβύης και Τσαντ. Σε ένα άρθρο του 1999 στους New York Times αναφέρεται ότι οι ιμάμηδες στο Ιράν έβαλαν μια «κόκκινη γραμμή για την επανάσταση», την οποία ουδείς επιτρεπόταν να περάσει.

*, ** Η μάχη στην Μπαλακλάβα, στις 25 Οκτωβρίου 1954,  ήταν κρίσιμη για τον πόλεμο της Κριμαίας. Ήταν ένα επεισόδιο στην προσπάθεια των συμμάχων (Άγγλων, Γάλλων και Τούρκων) να καταλάβουν τη Σεβαστούπολη, το σημαντικότερο λιμάνι των Ρώσων. Η ρωσική αντεπίθεση όντως αποκρούστηκε από την «κόκκινη γραμμή» των ηρωικών Sutherland Highlanders — οι σύμμαχοι ωστόσο έκαναν μια άλλη πατάτα που τους κόστισε ακριβά, όταν το ιππικό τους επιτέθηκε εξαιτίας της παρερμηνείας μια διαταγής και συνετρίβη. Αυτό το επεισόδιο έμεινε γνωστό ως «Η επίθεση της ελαφράς ταξιαρχίας» (“the Charge of the Light Brigade”) και απαθανατίστηκε από τον Rudyard Kipling. [dim/art]

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.