Τα Ευαγγελικά δεν τελείωσαν το 1901

COVER

Γιώργος Βουγιουκλάκης: ένας προδρομικός έλληνας Σαρτρ;

—του Γιώργου Ζεβελάκη (έρευνα / αρχείο και λίγο κείμενο) και του Γιώργου Τσακνιά (κείμενο και λίγη έρευνα / αρχείο)—

Ο τίτλος του παρόντος σημειώματος παραφράζει το γνωστό σύνθημα: Ένα, δύο, τρία, η χούντα δεν τελείωσε το ’73. Είναι εξίσου ακριβής: η μεν χούντα όντως δεν τελείωσε το 1973 διότι τελείωσε το 1974· τα δε Ευαγγελικά, δηλαδή τα αιματηρά επεισόδια με αφορμή τη μετάφραση των Ευαγγελίων στη δημοτική από τον Αλέξανδρο Πάλλη, επεισόδια που στοίχισαν τη ζωή σε 8 έως 11 (οι πηγές δεν συμφωνούν) ανθρώπους και επέφεραν την πτώση της κυβέρνησης Θεοτόκη, έλαβαν χώρα τον Νοέμβριο του 1901, πλην όμως ο επίλογός τους γράφτηκε 45 χρόνια αργότερα, με τη δίκη του συγγραφέα Γιώργου Βουγιουκλάκη, ο οποίος μετέφρασε στη δημοτική το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Μόλις προχθές, στην επέτειο των Ευαγγελικών —που, από μια ειρωνία της Ιστορίας, συμπίπτει με την επέτειο των «Ορεστειακών»— αναρτήσαμε σχετικό άρθρο της Ελένης Κεχαγιόγλου. Σήμερα, με αφορμή τη δίκη του Γιώργου Βουγιουκλάκη το 1946 για τη μετάφραση του Ευαγγελίου, ας δούμε τα λιγοστά στοιχεία που διαθέτουμε για την ασυνήθιστη ισοτρία του.

Γεωργ Βουγιουκλακης β

Ο Γιώργος Βουγιουκλάκης είναι μια ιδιαίτερη και ενδιαφέρουσα περίπτωση των νεοελληνικών γραμμάτων. Ο Μανόλης Αναγνωστάκης έγραψε, με την περσόνα του Μανούσου Φάσση, για αυτόν στην Αυγή, στις 23 Αυγούστου 1984. Στο κείμενό του με τίτλο «Μια περίπτωση αμφιλεγόμενη: ιδιοφυΐα ή φάρσα;» ο Αναγνωστάκης / Φάσσης αναφέρεται σε δύο προκλητικές αιφνίδιες εμφανίσεις του [Γιώργου Βουγιουκλάκη], συνδυασμένες πάντα με κάποιο σκάνδαλο ή μιαν «αταξία»: την αποστολή ενός διηγήματος στη Νέα Εστία το 1927, το οποίο ο Βουγιουκλάκης, 25 ετών τότε, το παρουσίασε ως μετάφραση διηγήματος του Ντοστογιέφσκι, και την υποψηφιότητά του για το Νόμπελ λογοτεχνίας το 1953 —τη χρονιά δηλαδή που ήταν υποψήφιοι ο Καζαντζάκης και ο Σικελιανός—, υποψηφιότητα την οποία υπέβαλε ο ίδιος δι’ επιστολής που υπέγραφαν ο φανταστικός πρόεδρος και ο φανταστικός γραμματέας ενός φανταστικού «Πανελληνίου Λογοτεχνικού Σωματείου».  Στην επιστολή αυτή, εξαίρεται το έργο του Βουγιουκλάκη ενώ θάβονται (κατονομαζόμενοι!) πολλοί συγγραφείς της εποχής.

Το κείμενο του Αναγνωστάκη / Φάσση (ή του Φάσση / Αναγνωστάκη, αν προτιμάτε) καταλήγει στη διατύπωση ερωτημάτων σχετικά με το Έργο ενός συγγραφέα και την αναγνώρισή του ή μη. Εν κατακλείδι, ο αρθρογράφος αναρωτιέται: Έζησε άραγε δίπλα μας όλα αυτά τα χρόνια ένας προδρομικός Έλληνας Σαρτρ και εμείς, ασυγχώρητα ανίδεοι, τον προσπεράσαμε;

Παραθέτουμε το άρθρο στην Αυγή, με τη σημείωση ότι αναδεικνύει άλλη μια πλευρά του Αναγνωστάκη: αυτήν του ερευνητή. Η ρητή διαβεβαίωση του αρθρογράφου: αυτή τη στιγμή μόνο στο αρχείο της μνήμης μου μπορώ να προστρέξω, αρκεί για να του συγχωρήσουμε ότι αποθησαύρισε και ανέδειξε τις δύο αυτές ιστορίες σχετικά με τον Βουγιουκλάκη αλλά δεν εντόπισε το άλλο σκάνδαλο, τη μετάφραση του Κατά Ιωάννην και την επακολουθήσασα δίκη. Επίσης, ο Αναγνωστάκης /Φάσσης σε αυτό το σημείωμα αγνοεί ότι ο Βουγιουκλάκης πέθανε στο Παρίσι το 1956, σε ηλικία μόλις 55 ετών.

Σπάσαμε το άρθρο σε περισσότερες από μία εικόνες, για καλύτερη ανάγνωση.

mf00

mf01

mf02

mf03

Ακολουθεί το διήγημα που έστειλε το 1927 στη Νέα Εστία ο εικοσιπεντάχρονος Γιώργος Βουγιουκλάκης ως μετάφραση Ντοστογιέφσκι («από το Ρωσικό»). Να παρατηρήσουμε εδώ ότι το 1962 (μετά θάνατον) εκδόθηκε το βιβλίο του Γιώργου Βουγιουκλάκη Η Πράσινη οχιά, ψυχογραφία του πάθους της ρουλέτας. Ο υπότιτλος, συνδυαζόμενος με την πλαστοπροσωπία του 1927,προδίδει πιθανώς μια εμμονή του Βουγιουκλάκη με τον Ντοσογιέφσκι ο οποίος, ως γνωστόν, υπήρξε μανιώδης παίκτης.

dost00

dost01

dost02

dost03

Η δίκη του Γιώργου Βουγιουκλάκη για τη μετάφραση του Κατά Ιωάννην Ευαγγελίου έγινε στο Β΄ Πλημμελειοδικείο Αθηνών, στις 8 Ιανουαρίου 1946. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει τρεις μήνες νωρίτερα και η Ιερά Σύνοδος είχε πετύχει την απόσυρσή του, καθώς η μετάφραση των ιερών κειμένων απαγορευόταν ρητώς στο Σύνταγμα του 1911.

Βουγιουκλακης Γ Ευαγγελιο 1945 εξωφ

Εξώφυλλο

Βουγιουκλακης Ευαγγελιο ψευδοτιτλος

Σελίδα τίτλου

Βουγιουκλακης Ευαγγελιο οπισθοφυλλο

Οπισθόφυλλο

Σύμφωνα με άρθρο του Στέφανου Κατσάρκα στο περιοδικό Αστήρ της Ανατολής, το βιβλίο αποσύρθηκε με εντολή του Υπουργείου Παιδείας, ως άσεμνο και ο μεταφραστής κατηγορήθηκε ότι προς τον σκοπόν εμπορίας, διανομής, δημοσία εκθέσεως παρεσκεύασε και πωλήσας έθεσεν εις κυκλοφορίαν άσεμνον σύγγραμμα. το οποίον εκ της μεταφράσεως συμφώνως προς το κοινόν αίσθημα προσβάλλει την δημοσίαν αιδώ.

Ως μάρτυρες υπεράσπισης στο πλευρό του Γιώργου Βουγιουκλάκη στάθηκαν (μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά, όπως βλέπουμε στη φωτογραφία) ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης και ο Άγγελος Σικελιανός.

Βουγιουκλ Δικη 12_1946 Α

Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ο Γιώργος Βουγιουκλάκης,  ο Άγγελος Σικελιανός
και ο δικηγόρος Σπ. Θεοδωρόπουλος.

Ο Γιώργος Βουγιουκλάκης αθωώθηκε, καθώς το δικαστήριο έκρινε πως η γλώσσα της μεταφράσεως δεν είναι άσεμνη. Έτσι, άνοιξε και νομικά ο δρόμος για τη μετάφραση των λεγόμενων «ιερών κειμένων» στην καθομιλουμένη — ένα θέμα για το οποίο, όπως θυμήσαμε και στην αρχή του παρόντος σημειώματος, κάποτε σκοτώνονταν άνθρωποι στους δρόμους κι έπεφταν κυβερνήσεις.

* * *

Γιωργος Βουγιουκλακης Βιβλιογραφια

Εργογραφία του Γιώργου Βουγιουκλάκη από το βιβλίο του Η πράσινη οχιά

Γεωργ Βουγιουκλακης 10_10_1956

Σελίδα τίτλου του βιβλίου του Γιώργου Βουγιουκλάκη Η Πράσινη οχιά, ψυχογραφία του πάθους της ρουλέτας και δημοσιεύματα εφημερίδων για τον θάνατό του στο Παρίσι το 1956. 

Γραμμα στον Βουγιουκλακη φακελλος

Φάκελος επιστολής προς τον Γιώργο Βουγιουκλάκη

Καρτ ποσταλ για Βουγιουκλακης κειμενο

Καρτ ποστάλ προς τον Γιώργο Βουγιουκλάκη

* * *

Οι εικόνες προέρχονται από το αρχείο του Γιώργου Ζεβελάκη πλην των σελίδων της Νέας Εστίας, που προέρχονται από τη βιβλιοθήκη του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης.

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Βιβλίο

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Παγκόσμια Ιστορία Ατιμίας

Το dim/art στο Facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s